1-10

Front

1. Nastanak i razvoj sociologije

Back

Sociologija se pojavila u 19. veku, u vreme velikih društvenih i političkih promena – industrijske revolucije, urbanizacije i Francuske revolucije. Ljudi su želeli da naučno objasne društvo, a ne samo filozofski ili religijski. Osnivačem se smatra Ogist Kont, koji je prvi upotrebio termin „sociologija“ i uveo ideju da društvo ima svoje zakone razvoja. Kasnije su značajni doprinos dali Karl Marks, Emil Dirkem i Maks Veber, koji su postavili temelje različitih pravaca. Sociologija se razvijala kao posebna nauka koja proučava društvene pojave, institucije i procese.

Front

2. Teškoće u istraživanju društvenih pojava

Back

Društvene pojave su složene, promenljive i međusobno povezane, pa ih je teško posmatrati izolovano. Za razliku od prirodnih nauka, u društvu ne postoje potpuno ponovljivi eksperimenti. Istraživač je deo društva koje proučava, pa je teško biti potpuno objektivan. Takođe, društvene pojave zavise od istorijskog i kulturnog konteksta, što otežava donošenje univerzalnih zakona. Upravo zbog toga sociologija koristi različite metode (statističke, komparativne, istorijske) da bi došla do što pouzdanijih zaključaka.

Front

3. Nastanak prvih društvenih ideja i teorija

Back

Prve društvene ideje javljaju se u antičkoj Grčkoj kod Platona i Aristotela, koji su razmišljali o državi, pravu i uređenju društva. U srednjem veku dominiraju religijska tumačenja, gde se društvo posmatra kroz božanski poredak. U novom veku, sa razvojem nauke i filozofije (Makiaveli, Hobz, Lok, Ruso), nastaju teorije o društvenom ugovoru, slobodi i jednakosti. Ove ideje su postavile temelje modernim društvenim naukama. Tek u 19. veku, sa Kontom i drugima, sociologija se izdvaja kao posebna nauka.

Front

4. Tipovi društva

Back

Najčešće se razlikuju tri osnovna tipa: tradicionalno, industrijsko i postindustrijsko društvo.

1. Tradicionalno društvo zasniva se na poljoprivredi, običajima i autoritetu tradicije.

2. Industrijsko društvo nastaje sa industrijskom revolucijom i karakterišu ga fabrike, tehnologija i podela rada.

3. Postindustrijsko društvo razvija se u 20. veku i zasniva se na znanju, informacijama i uslugama. Svaki tip društva ima svoje vrednosti, norme i način organizacije života.

Front

5. Sociološke teorije: pozitivizam Ogista Konta

Back

1. Pozitivizam je teorija koju je razvio Auguste Comte, koja tvrdi da društvene pojave treba proučavati koristeći metode prirodnih nauka. Comte je verovao da se društvo može proučavati objektivno i da se može unaprediti primenom naučnih metoda.

Front

6. Sociološke teorije: mehanicističke

Back

Mehanicističke teorije objašnjavaju društvo po uzoru na prirodne nauke, posebno mehaniku i fiziku. Društvo se posmatra kao mašina čiji delovi (pojedinci i institucije) funkcionišu zajedno da bi sistem radio. Ove teorije naglašavaju zakonitost i predvidljivost društvenih procesa. Kritikovane su jer previše uprošćavaju složenost društva i zanemaruju ljudsku slobodu i kreativnost. Ipak, imale su značajnu ulogu u pokušaju da se društvo proučava objektivno i sistematski

Front

7. Sociološke teorije: biologističke

Back

1. Biologističke teorije sugerišu da su društvene pojave i ponašanje rezultat bioloških procesa i evolucije. Ove teorije često proučavaju kako genetski faktori i prirodni instinkti utiču na društvene strukture i ponašanje.

Front

8. Sociološke teorije: individualno-psihologističke

Back

Ove teorije objašnjavaju društvo kroz psihologiju pojedinca. Smatraju da društvene pojave nastaju iz osećanja, nagona, interesa i ponašanja ljudi. Fokus je na unutrašnjem svetu pojedinca i njegovim motivima. Prednost je što ukazuju na važnost ličnih iskustava i psiholoških procesa. Nedostatak je što zanemaruju širu društvenu strukturu i institucije koje oblikuju ponašanje.

Front

9. Sociološke teorije: kolektivno-psihologističke

Back

Za razliku od individualnih, ove teorije naglašavaju kolektivnu svest i grupnu psihologiju. Gustave Le Bon je proučavao ponašanje masa i tvrdio da grupa ima osobine koje pojedinac sam nema. Kolektivna svest oblikuje norme, vrednosti i ponašanje ljudi u društvu. Ove teorije su važne jer pokazuju kako pojedinci u grupi mogu da se ponašaju drugačije nego kada su sami. Kritikovane su jer ponekad previše generalizuju ponašanje masa.

Front

10. Sociološke teorije: formalno-sociološke

Back

Predstavnici su Georg Zimmel i drugi, koji su smatrali da sociologija treba da proučava „forme društvenih odnosa“. To su oblici interakcije kao što su sukob, saradnja, autoritet, podređenost, razmena. Fokus nije na sadržaju (npr. ekonomija, politika), već na formi odnosa među ljudima. Ove teorije su doprinele razvoju moderne sociologije jer su pokazale da društvene veze imaju svoje zakonitosti. One su otvorile put kasnijim istraživanjima socijalne interakcije i mreža