31-41

Front

31. Društveni izvori i društvene funkcije prava

Back

1. Društveni izvori: Pravo se razvija iz društvenih potreba i normi, uključujući običaje, religijske principe i zakone.

3. Društvene funkcije: Pravo reguliše odnose među ljudima, obezbeđuje pravdu, štiti prava i slobode, i doprinosi stabilnosti društva.

Front

32. Pojam, vrste i funkcije političkih stranaka

Back

Političke stranke su organizacije koje okupljaju ljude sa zajedničkim interesima i ideologijama radi osvajanja i vršenja vlasti.

Vrste stranaka mogu se razlikovati po:

1. ideologiji (liberalne, konzervativne, socijalističke),

2. po organizaciji (masovne, kadrovske), ili (vladajuće, opozicione).

3. po mestu u političkom sistemu

Njihove funkcije su: politička socijalizacija građana, artikulisanje i agregacija interesa, regrutacija političkih elita i učestvovanje u izborima. Stranke su ključni posrednici između društva i države.

Front

33. Sličnosti i razlike između političkih stranaka, društvenih pokreta i interesnih grupa

Back

Sličnost je da sve tri forme okupljaju ljude oko zajedničkih interesa i vrednosti i utiču na društveni i politički život.

Razlika je u ciljevima i načinu delovanja: političke stranke teže osvajanju vlasti,

društveni pokreti žele šire društvene promene (npr. ekološki, feministički pokreti),

dok interesne grupe (sindikati, udruženja) nastoje da zaštite specifične interese svojih članova.

Stranke su institucionalizovane i učestvuju na izborima, dok pokreti i interesne grupe deluju van institucionalnih okvira

Front

34. Pojam, oblici i izvori moći

Back

1. Pojam: Moć se odnosi na sposobnost da se utiče na ponašanje drugih ili da se donose odluke.

2. Oblici: Moć može biti politička, ekonomska, socijalna ili kulturna.

3. Izvori: Izvori moći uključuju bogatstvo, znanje, kontrolu nad resursima, i pristup ključnim informacijama.

Front

35. Pojam, oblici i struktura vlasti

Back

1. Pojam: Vlast se odnosi na autoritet i moć koja omogućava pojedincima ili grupama da donose odluke i upravljaju društvom.

3. Oblici vlasti mogu biti tradicionalna (zasnovana na običajima), harizmatska (zasnovana na ličnosti vođe) i racionalno-legalna (zasnovana na zakonima) – prema tipologiji Maksa Vebera.

5. Struktura vlasti uključuje različite grane vlasti (izvršna, zakonodavna, sudska) i njihove međusobne odnose i nadležnosti.

Front

36. Sociološki pristup ratu

Back

1. Sociološki pristup ratu analizira kako rat utiče na društvene strukture, odnose i institucije. Proučava posledice rata na društvenu koheziju, ekonomske i političke promene, te psihološke efekte na populaciju.

Front

37. Teorije o ratu: biologistička

Back

Biologističke teorije rata polaze od ideje da je rat posledica ljudske prirode i nagona. Predstavnici poput Sigmunda Frojda smatrali su da u čoveku postoji agresivni nagon koji se ispoljava kroz sukobe. Rat se tumači kao produžetak borbe za opstanak, slično kao u prirodi među životinjama.

Kritika ovih teorija je da previše pojednostavljuju i zanemaruju društvene, ekonomske i političke uzroke ratova.

Front

38. Teorije rata: geopolitčka

Back

Geopolitčke teorije analiziraju kako geografski faktori, resursi i teritorijalne ambicije utiču na izbijanje i vođenje rata. Ove teorije fokusiraju se na strategijske interese država i njihov položaj u globalnoj areni.

Kritika ovih teorija je da mogu opravdavati imperijalizam i agresivne politike.

Predstavnici: Fridriha Racela i Karla Haushofera

Front

39. Teorije rata: demografska

Back

Demografske teorije proučavaju kako promene u populaciji, kao što su rast broja stanovnika ili migracije, utiču na izbijanje i dinamiku sukoba. Ove teorije analiziraju kako demografski faktori doprinose ratovima i sukobima.

Front

40. Teorije rata: etička

Back

1. Etičke teorije o ratu istražuju moralne i etičke aspekte rata, uključujući opravdanost rata, pravila rata i posleratne posledice. Ove teorije fokusiraju se na pravila koja treba primenjivati kako bi se ratovao u skladu sa etičkim standardima.

Još od Sv. Avgustina i Tome Akvinskog razvija se ideja o „pravednom ratu“ – ratu koji se vodi iz opravdanih razloga (odbrana, zaštita nevinih) i na pravedan način (ograničena upotreba sile).