171+

Front

«Мәдени мұра», «Халық Тарих Толқынында» мемлекеттік бағдарламалар: мақсаты мен негізгі кезеңдері

Back

«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы 2004–2011 жылдары жүзеге асырылды. Бағдарламаның басты мақсаты – Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын сақтау, зерттеу және қалпына келтіру, ұлттық рухани құндылықтарды жаңғырту болды. Бағдарлама аясында тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру, археологиялық қазбалар жүргізу, шетел архивтерінен деректер жинау, классикалық еңбектерді қазақ тіліне аудару көзделді.
Негізгі кезеңдері:

1. 2004–2006 жж. – зерттеу және түгендеу;

2. 2007–2009 жж. – қалпына келтіру және жариялау;

3. 2009–2011 жж. – жүйелеу және насихаттау.

«Халық тарих толқынында» бағдарламасы 2013 жылы басталды. Оның мақсаты – қазақ халқының ұлттық тарихын жаңа ғылыми әдістермен қайта зерделеу, тарихи сананы қалыптастыру. Бағдарламада әлем архивтеріндегі деректерді зерттеу, отандық тарих ғылымын жаңғырту, жаңа оқулықтар дайындау міндеттері қойылды.

Бұл бағдарламалар Қазақстанда ұлттық тарихи жадты жаңғыртуға және мәдени-рухани тұтастықты нығайтуға зор үлес қосты.

Front

Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайының съездері

Back

Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы – шетелдегі қазақ диаспорасын тарихи Отаны – Қазақстанмен біріктіруге бағытталған маңызды халықаралық форум. Алғашқы құрылтай 1992 жылы қыркүйекте Алматыда өтті. Оның басты мақсаты – әлем қазақтарының бірлігін нығайту, ұлттық мәдениет пен тілді сақтау, тәуелсіз Қазақстанмен байланыс орнату болды.

II құрылтай 2002 жылы Түркістанда өтті. Онда шетелдегі қазақтардың әлеуметтік жағдайы, көші-қон, тарихи Отанына оралу (оралмандар мәселесі) талқыланды.
III құрылтай 2005 жылы Астанада ұйымдастырылып, қазақ диаспорасының мәдени және білім саласындағы байланыстарын күшейтуге арналды.
IV құрылтай 2011 жылы Астанада өтті, негізгі тақырыбы – жаһандану жағдайындағы ұлттық бірегейлікті сақтау.
V құрылтай 2017 жылы Астанада (Нұр-Сұлтан) өтіп, рухани жаңғыру, жастар және мәдени ықпалдастық мәселелерін көтерді.

Құрылтайлардың тарихи маңызы – дүниежүзі қазақтарын біріктіріп, ұлттық тұтастықты, мәдени сабақтастықты және тарихи сананы нығайтуында

Front

Этносаралық және конфессияаралық қатынастар: қазақстандық қоғамның тұрақты дамуының негіздері ретінде

Back

Қазақстан – көпэтносты және көпконфессиялы мемлекет, сондықтан этносаралық және конфессияаралық келісім елдің тұрақты дамуының басты негіздерінің бірі болып табылады. Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан толеранттылық пен өзара құрметке негізделген қоғамдық модель қалыптастырды.
Этносаралық қатынастарды реттеуде 1995 жылы құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы ерекше рөл атқарады. Бұл институт түрлі этностардың мүддесін қорғап, қоғамдық келісім мен ұлттық бірлікті нығайтуға қызмет етеді. Қазақстан Конституциясы барлық азаматтардың тең құқықтылығын қамтамасыз етеді.
Конфессияаралық салада Қазақстан зайырлы мемлекет қағидатын ұстанады. Дін мемлекеттен бөлінгенімен, әр азаматтың ар-ождан және діни сенім бостандығына кепілдік беріледі. 2003 жылдан бастап өткізіліп келе жатқан Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі Қазақстанның дінаралық диалогтағы халықаралық беделін арттырды.
Этносаралық және конфессияаралық тұрақтылық экстремизмнің алдын алуға, қоғамдық татулықты сақтауға және елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына қолайлы жағдай жасайды. Осы саясат Қазақстанның ұзақ мерзімді дамуының берік іргетасы болып табылады.

Front

Болон білім жүйесіне өту. ҚР Болон хаттамасына қосылуы

Back

Қазақстанның Болон білім беру жүйесіне өтуі жоғары білімді халықаралық стандарттарға жақындатуға бағытталды. Болон процесі 1999 жылы Еуропада басталып, оның мақсаты – Біртұтас еуропалық жоғары білім кеңістігін (EHEA) қалыптастыру, дипломдардың өзара танылуын қамтамасыз ету.
Қазақстан 2010 жылы 11 наурызда Болон декларациясына ресми түрде қосылып, Еуропалық жоғары білім аймағына кірген алғашқы Орталық Азия елі болды. Бұл қадам қазақстандық білім беру жүйесін жаңғыртудың маңызды кезеңі саналады.
Болон жүйесінің негізгі қағидаттары: үш сатылы білім беру (бакалавр – магистр – PhD), кредиттік технология (ECTS), студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлығы, білім сапасын тәуелсіз бағалау.
Қазақстанда бұл жүйе жоғары оқу орындарының автономиясын кеңейтіп, түлектердің халықаралық еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілігін арттырды. Сонымен қатар, шетелдік университеттермен бірлескен бағдарламалар көбейді.
Осылайша Болон процесіне қосылу Қазақстанның білім беру саласын жаһандық кеңістікке интеграциялаудағы маңызды стратегиялық қадамы болды.

Front

Қазақстан халқы Ассамблеясының» құрылуы. «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» заң

Back

Қазақстан халқы Ассамблеясы (ҚХА) 1995 жылғы 1 наурызда Қазақстан Республикасының Президенті бастамасымен құрылды. Оның мақсаты – көпэтносты қоғамда этносаралық келісімді, ұлттық бірлікті және қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ету. Ассамблея консультативтік-кеңесші орган ретінде жұмыс істеп, этномәдени бірлестіктерді біріктірді.
ҚХА елдегі барлық этностардың тең құқықтылығын, мәдениеті мен тілін дамытуға жағдай жасауды көздейді, қоғамдық диалогтың тиімді алаңына айналды. 2007 жылғы конституциялық өзгерістерден кейін Ассамблеяның саяси салмағы артты: ол Парламент Мәжілісіне өкілдер ұсыну құқығына ие болды (кейінгі реформаларда өкілдік тетіктері жаңғыртылды).
Ассамблея қызметінің құқықтық негізін «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» заң (2008 жылғы 20 қазан) бекітті. Заңда ҚХА-ның мақсаттары, міндеттері, құрылымы, өкілеттіктері айқындалды және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл тетіктері белгіленді.
ҚХА-ның тарихи маңызы – этносаралық татулықты институционалдық тұрғыда нығайтып, Қазақстанның тұрақты дамуына және азаматтық бірегейліктің қалыптасуына үлес қосуында.

Front

ҚР сыртқы саясатының негізгі факторлары мен бағыттары

Back

Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық мүдде мен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталды. Оның қалыптасуына бірнеше негізгі факторлар әсер етті: геосаяси орналасуы (Еуропа мен Азия торабында болуы), көпэтносты қоғам, табиғи ресурстарға байлық, сондай-ақ халықаралық қауіпсіздікке ұмтылыс.
Қазақстан сыртқы саясатында көпвекторлы бағытты таңдады. Бұл – ірі державалармен теңгерімді әрі өзара тиімді қатынастар орнату саясаты. Негізгі бағыттары:

1. Ресеймен стратегиялық әріптестік – тарихи, экономикалық және қауіпсіздік байланыстар;

2. Қытаймен ынтымақтастық – сауда, инвестиция және көлік-логистика салалары;

3. Батыс елдерімен байланыс (АҚШ, ЕО) – инвестиция, технология және демократиялық институттар;

4. Орталық Азия мемлекеттерімен ықпалдастық – аймақтық тұрақтылық пен су-энергетика мәселелері.

Қазақстан БҰҰ, ШЫҰ, ҰҚШҰ, ЕҚЫҰ сияқты халықаралық ұйымдарда белсенді саясат жүргізеді, ядролық қарусыздану бастамаларымен танылды.
Осылайша ҚР сыртқы саясаты елдің егемендігін нығайтуға, бейбітшілік пен тұрақты дамуды қамтамасыз етуге бағытталған.

Front

Қазақстан-Шанхай ынтымақтастық ұйымының мүшесі (ШЫҰ

Back

Қазақстан Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) негізін қалаушы мемлекеттердің бірі болып табылады. ШЫҰ-ның бастамасы 1996 жылы «Шанхай бестігі» форматында (Қазақстан, Қытай, Ресей, Қырғызстан, Тәжікстан) шекаралық қауіпсіздікті нығайту мақсатында көтерілді. 2001 жылы ұйымға Өзбекстан қосылып, ШЫҰ ресми түрде құрылды.
Қазақстан үшін ШЫҰ-ға мүшелік ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, шекаралық тұрақтылықты сақтау және терроризм, экстремизм, сепаратизмге қарсы күрес тұрғысынан маңызды. Осы мақсатта ШЫҰ аясында Аймақтық антитеррорлық құрылым (РАТС) жұмыс істейді.
Сонымен қатар Қазақстан ШЫҰ шеңберінде экономикалық ынтымақтастықты, көлік-логистикалық жобаларды, энергетика мен сауда байланыстарын дамытуға мүдделі. Ұйымға мүше елдер – Еуразиядағы ірі нарық пен халық саны мол мемлекеттер.
Қазақстан ШЫҰ-да көпвекторлы сыртқы саясатын жүзеге асырып, аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайтуға белсенді үлес қосып келеді.

Front

Қазақстан – көпұлтты, көпконфессиялы мемлекет

Back

Қазақстан – тарихи дамуының нәтижесінде қалыптасқан көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет. Елде 130-дан астам этнос пен 18-ден астам конфессия өкілдері тату-тәтті өмір сүреді. Мұндай этникалық алуандылықтың қалыптасуына тарихи көші-қон үдерістері, кеңестік кезеңдегі депортациялар және тың игеру жылдарындағы қоныс аудару әсер етті.
Қазақстан Конституциясы барлық азаматтардың тең құқықтылығын, ұлтына, дініне, тіліне қарамастан заң алдында тең екенін бекітеді. Этносаралық келісімді сақтауда Қазақстан халқы Ассамблеясы маңызды рөл атқарады. Ол түрлі этностардың мәдениетін, тілін дамытуға жағдай жасап, қоғамдық тұрақтылықты нығайтады.
Конфессияаралық салада Қазақстан зайырлы мемлекет қағидатын ұстанады. Ислам, христиандық және басқа діндер бейбіт қатар өмір сүреді, ар-ождан бостандығына кепілдік берілген.
Қазақстандағы этносаралық және конфессияаралық татулық – елдің тұрақты дамуының, ұлттық бірліктің және қауіпсіздіктің басты негізі болып табылады.

Front

Тәуелсіз Қазақстанның спорттық жетістіктері

Back

Тәуелсіз Қазақстан спорт саласында халықаралық деңгейде ірі жетістіктерге қол жеткізді. Қазақстан 1994 жылдан бастап Олимпиада ойындарына дербес мемлекет ретінде қатыса бастады. Алғашқы қысқы Олимпиадада (Лиллехаммер, 1994 ж.) Владимир Смирнов алтын және күміс медаль иеленіп, ел тарихындағы тұңғыш олимпиялық жеңістерді әкелді.
Жазғы Олимпиадаларда Қазақстан спортшылары бокс, ауыр атлетика, жеңіл атлетика, күрес түрлерінен табысты өнер көрсетті. Бокстан Қазақстан әлемдік көшбасшылардың біріне айналды: Бекзат Саттарханов, Ермахан Ибраимов, Серік Сәпиев Олимпиада чемпиондары атанды. Ольга Рыпакова (жеңіл атлетика) Лондон Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды.
Кәсіпқой спортта Геннадий Головкин әлемдік бокс жұлдызына айналды. Велоспортта «Астана» кәсіби командасы халықаралық жарыстарда танылды.
Қазақстан Азия ойындарында үнемі алдыңғы орындардан көрініп келеді.
Тәуелсіздік жылдарындағы спорттық жетістіктер Қазақстанның халықаралық беделін арттырып, ұлттық рух пен патриотизмді нығайтты.

Front

ҚР тәуелсіздік жағдайындағы мәдениеттің дамуы

Back

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық мәдениетті жаңғырту және дамыту жаңа кезеңге көтерілді. Кеңестік идеологиялық шектеулер жойылып, қазақ халқының тілі, тарихы, салт-дәстүрі мен рухани мұрасы еркін дамуға мүмкіндік алды. Қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алып, ұлттық мәдени саясаттың өзегіне айналды.
Тәуелсіздік жылдарында әдебиет, театр, музыка, кино салалары қарқынды дамыды. Қазақ киносы халықаралық фестивальдерде танылып, тарихи және ұлттық тақырыптар кеңінен көрініс тапты. Дәстүрлі өнер мен заманауи мәдениет үндесе дамы бастады.
Мемлекет мәдениетті қолдау үшін арнайы бағдарламалар қабылдады. «Мәдени мұра», «Халық тарих толқынында», «Рухани жаңғыру» бағдарламалары тарихи ескерткіштерді қалпына келтіруге, ұлттық сананы жаңғыртуға бағытталды.
Сонымен қатар Қазақстан көпұлтты және көпконфессиялы ел ретінде этностар мәдениетінің дамуына жағдай жасады.
Осылайша тәуелсіздік кезеңіндегі мәдени даму Қазақстанның ұлттық бірегейлігін нығайтып, әлемдік мәдени кеңістікке кірігуіне жол ашты.