11 с 5.4.Техногендік сипаттағы қауіптілік

11 с 5.4.Техногендік сипаттағы қауіптілік

ӨҚН

Мақсаты:

• Техногендік қауіп туралы түсінік беру

• Техногендік апаттың салдары туралы ақпарат беру

Жаңа технологиясыз адамзаттың ілгері дамуы мүмкін емес. Техниканы пайдалану кезінде, сонымен қатар, оның технологиялық есеп ауытқуы, кемшіліктермен ақаулықтары болуы мүмкін. Апаттардың арасындағы адам құрбандарының саны жағынан жетекші орынды техногенді апаттар алады. Егер техногенді және табиғи апаттарды салыстырсақ, табиғи апаттар жайлы қазіргі кезде адамзат жорамалдауды үйренді, ал техногенді апат тап басыңа жай түскендей болады. Саны жағынан техногенді апаттар табиғи апаттарды басып озды. Чернобыльдік АЭС - әлемдегі ең ірі техногенді апаттардың символы.

ООН мәліметтер бойынша

техногенді апаттар - апатқа ұшырағандардың саны жағынан дүлей апаттардың ішінен үшінші орында. Бірінші орында гидрометеорологиялық апаттар, мысалы, су тасқыны және цунами, екінші орында –геологиялық (жер сілкінісі, сел ағындары, вулкандардың атқылауы және т.б.)

Техногенді апаттар

•  адамдардың жаңа технологияны ойлап тапқаннан кейін ізінше пайда болды.

• «Технологиялық (техногенді) апат» мағынасы толық шешілмеген сөз тіркесі.

• 
  

Белгілі технологиялар

• технологиялық апаттар тек қана біздің дәуірде ғана емес сонымен қатар бұрынғы өткен ғасырда да болған.

• көпшлікпен мақұлданған, әлеуметтік нәтижелілігіне және білім  жағдайына шартталған, қоғаммен қойылып бекітілген мақсатқа жету әдісі.

• технологиялар адамзаттың пайда болған кезеннен басталды,

Технологиялық апаттарды әдетте табиғи апаттарға қайшыластырады, бірақ бұл да дәлелділік талап етеді. Сонында, барлық апаттар, адамзаттың және басқа да әрекеттерінің салдарынан туындайды. Технологиялық (техногенді) апаттар, сонымен қатар, өз негізінде әлеуметтік себептерге ие, яғни техникалық жүйелер адамдармен құрастырылатындықтан, дайындалатындықтан және басқарылатындықтан, олар әлеуметтік негізгі мақсаттарды қамтамасыздандырады. Нәтижесінде, энергетикалық, ядерлі, инфрақұрылымдық, көліктік, экологиялық және әуе апаттары мен қирауларды адамдардың өздері құрастырған және жасаған элементтерін жасауда және функционерлеуде күрделі жүйеде элементтердің қатынастарының келісілмеушілікті тудырады. Бұл апат түрінде техниканың дамуы бойынша барлық күрделі қызметтерді адам факторы атқарады, ол инженерлік есеп ауытқуында, қызметкерлердің қателесінде, құтқару қызметінің нәтижелі көмек көрсетпеуінде анық байқалады. Техникалық жүйенің күш-қуаты, көлемі ұлғаюымен - адамдардың, материалдарды және экологияны жоғалту тәуекелділігін арттырады – бұл технологиялық ілгерілікке төленетін өтем.

 Техногендік сипаттағы ТЖ-ға мыналар жатады:

• 1) көлік авариялары (апаттары): теміржол көлігінде; автожолдарда (автокөлікте); ішкі су көлігінде; теңіз көлігінде, магистральдық құбыр өткізгіштерде;

• 2) әуе апаттары мен инциденттері;

   3) өрттер, жарылыстар:

•  4) жарғыш құрылғыларды залалсыздандыру кезіндегі жарылыстар;

   5) жарылғыш заттар немесе жарғыш құрылғыларды табу (жоғалту);

   6) қалдықтарды, күшті әсер ететін улы заттарды шығаратын авариялар:

  химиялық қауіпті объектілердегі;

   су көлігіндегі; автомобиль; темір жол;  авиа апаттары және жердегі инциденттер;

   7) күшті әсер ететін улы заттардың көздерін табу (жоғалту);

   8) табиғи ортаның айтарлықтай жоғары ластануы: топырақтың, атмосфералық ауаның, теңіз (өзен) су бетінің ластануы;

  9) радиоактивті заттарды шығаратын (шығару қаупі бар) авариялар:

•  10) көлік коммуникациялары ,оның ішінде салынып жатқан элементтерінің кенеттен қирауы;

   11) ғимараттар мен тұрғын үй, әлеуметтік-тұрмыстық және мәдени мақсаттағы құрылыстардың қирауы;

  12) авариялар:

   электр энергетикалық жүйелердегі;

   тіршілікті қамтамасыз ету жүйелеріндегі опырылулар;

   тазарту құрылыстарындағы;

   13) гидродинамикалық авариялар:

  14) астрономиялық қауіпті құбылыстар:

  .

  
  

• 
  

• 
  

• 
  

Қорытынды:

техногендік сипаттағы төтенше жағдай адамның өндірістік қызметіне байланысты және ол қоршаған ортаның ластануы және де ластамайтын жағдайда болуы мүмкін. Қоршаған ортаны ластауы өндіріс орындарының апаты әсерінен радиоактивті химиялық және биологиялық қауіпті заттардың ауаға тасталуына байланысты. Радиоактивті заттарды тастау қаупіне жататын апаттарына атом станцияларындағы ядролық қондырғылардағы, атом кемелеріндегі және тағы басқа апаттары жатады. Химиялық зиянды заттарды тастау қаупіне жататын апаттарға химиялық өндірістер мен обьектілердегі химиялық улану заттар қоймаларындағы апаттар және сол сияқтылар жатады. Биологиялық зиянды заттарды тастау қаупіне жататын апаттарға өндіріс орындары мен зерттеу орталықтарындағы бактериалдық құралдарды даярлау, жасап шығару, өндеу және тасымалдау кездегі апаттар жатады.

Multiple Choice

- әлемдегі ең ірі техногенді апаттардың символы.

• Чернобыльдік АЭС

• Жаңа өзендік АЭС

Multiple Choice

гидрометеорологиялық апаттар

• су тасқыны және цунами,

• өрт және жауын-шашын

• Сел

• Қар көшкіні

Multiple Choice

мағынасы толық шешілмеген сөз тіркесі.

• «Технологиялық (техногенді) апат»

• табиғи және техногендік апат

Multiple Choice

өндіріс орындарының апаты әсерінен радиоактивті химиялық және биологиялық қауіпті заттардың ауаға тасталуына байланысты.

• Қоршаған ортаны ластауы

• Радиоактивті заттарды тастау қаупіне