Program Türkçe Etkinlikleri

TÜRKÇE ETKİNLİKLERİ

Tanımı ve Önemi

Türkçe etkinlikleri, okul öncesi eğitim programlarında çocukların tüm gelişimleri açısından çok önemli olan ve her gün tekrar edilmesi gereken, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinlikleridir.

Bu etkinlikler çocukların yeni sözcükler öğrenerek sözcük dağarcıklarını geliştirmelerine, sözcükleri doğru ve yerinde kullanabilmelerine, dil aracılığıyla düşüncelerini ifade edebilmelerine ve kitap sevgisi ve kitap okuma alışkanlığı kazanabilmelerine yardımcı olmaktadır.

Gelişimine Olan Etkileri

• Sözlü anlatım ve iletişim kurma becerisi gelişir.

• Alıcı ve ifade edici dil yetenekleri gelişir.

• Sözcük dağarcığı gelişir.

• Dinleme ve anlama becerileri gelişir.

• Yaratıcı düşünme yetenekleri gelişir.

• Çocuklara kitap sevgisi kazandırır.

• Duygu ve düşüncelerini uygun yollarla aktarmayı öğrenirler.

Türkçe Etkinlikleri:

• 1- Öykü öncesi etkinlikler

• 2- Öykü anlatımı

• 3- Öykü sonrası etkinlikler şeklinde üç kısımda uygulanır.

Öykü Öncesi Etkinlik Çeşitleri

• Grup sohbeti

• Bilmece

• Parmak Oyunu

• Tekerleme

• Şiir

Grup Sohbeti

Öykü öncesi etkinliklerde sıklıkla kullanılan sohbet, grup etkinliği olarak, çocuklarla karşılıklı konuşma şeklinde uygulanmaktadır. Bu çalışmalarla çocuklar, kendini ifade etme, duygu ve düşüncelerini açıklama fırsatı bulurlar.

Öğretmen grup sohbetinin, doğal şekilde gelişmesine dikkate etmeli, çocuklara açık uçlu sorular sormaya özen göstermelidir.

Grup sohbeti tek başına öykü öncesi etkinlik olarak kullanılabileceği gibi diğer öykü öncesi etkinliklerle birlikte de kullanılabilir.

Bilmece

• Bir objenin niteliklerini söyleyerek, sonucun veya ait olduğu bütünün bulunmasını amaçlar.

• Çocuğun günlük yaşantısında var olan doğa olayları, bitkiler, hayvanlar, nesneler gibi kolay kavranabilecek somut kavramlarla ilgili konular, okul öncesi eğitimde bilmecenin konusu olabilir.

• Çocuklar bilmece cevaplarını bilemediğinde, öğretmen hemen cevabı söylememeli, neden yanlış olduğunu açıklamalı, ipuçları vermelidir. İpuçları için resimli bilmece kartları da kullanılabilir.

Çocuğun gelişimine etkileri

• dilsel bellek gücünü arttır.

• kelime hazinesini zenginleştirir.

• Çocuğun muhakeme gücünü arttırır.

• yaratıcı ve eleştirel düşünme kapasitelerini artırır.

• Kavram gelişimini destekler ve kavramlar arasında bağlantı kurma becerisini geliştirir.

• Bilmeceler, yaratıcı zekâ ve dil becerilerini destekler.

Tekerleme

• Tekerlemeler, söz, sözcük ve seslerin benzerliklerinden faydalanılarak söylenen, yarı anlamlı, hoş cümlelerdir. Ölçülü ve kafiyeli olan basmakalıp sözler denebilir.

• Tekerlemelerin bir ana konusu yoktur. Gerçek ve mantık dışı, birbirine aykırı düşünceleri bir araya getirerek şaşırtıcı bir etki yaratır. Böyle olması dinleyenleri şaşırtmak, keyiflendirmek için oluşturulan ahenkli bir söz kurgusu şeklinde karşımıza çıkmasını sağlar.

Tekerleme Çeşitleri

• Masal tekerlemeleri; masalın başında, sonunda veya aralarda uygun yerlerde söylenen, yerine göre uzunluğu kısalığı değişen, kalıplaşmış sözlere verilen isimdir. 

•  Masalcı, masala başlamadan önce, karışık, akıldışı, şaşırtıcı olayları kendisi yaşamış gibi gösterip, bir şekle getirip, asıl masal konusuna geçer. Tekerlemeler temelde 3 özelliğe sahiptir. Söz yinelemeleri, uyaklar ve olağanüstülükler. "Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, o zaman idi ki bitten binek, pireden yedek, çavdardan kalkan, çöpten kargı olurmuş. Bu hal ile düştüm yola, vara vara vardım bir Çamlıbel'e. Çamlıbel'de çamur dizde, yetmiş karga beni görünce hep bir ağızdan, gelen ağamız giden ağamız demezler mi? Armudu taşlayalım, dibinde kışlayalım, uzun sözden birisi, ala tavşan derisi, müsaade ederseniz masala başlayalım."

Oyun tekerlemeleri; oyun başında ebenin belli olması için, oyun içinde söylendiğinde ise oyunun akışını sağlar. Oyun başında ebenin belli olması içi söylenenlere”sayışma” denir. Tekerleme söylenirken son hece kime gelirse o kişi ebe olur.” Çık çıkalım çayıra yem verelim ördeğe ördek yemini yemeden ciyak miyak demeden Hakkudu hukkudu çıktım çık.”

Tören tekerlemeleri; Çeşitli törenlerde ve bayramlarda kullanılan tekerlemelerdir. ”yağ yağ yağmur, tarlada çamur, teknede hamur ver Allah’ım ver, sellice yağmur.”

Bağımsız tekerlemeler; ses yapısı bakımından söylenmesi zor olan tekerlemelerde, dil sürçmesine çok rastlanır. Kelimeleri art arda yanılmadan söyleyebilmek esas olandır. “dal sarkar, kartal kalkar, kartal kalkar, dal sarkar.”  “şu köşe kış köşesi, şu köşe yaz köşesi, şu şişe su şişesi”

Çocuğun gelişimine olan etkileri

• konuşma becerisini ve hızını geliştirir.

• Kelime dağarcığını zenginleştirir.

• Kelimeleri doğru biçimde telaffuz etmesine yardımcı olur.

• Çocukların hayal gücünü geliştirir.

• Dil ve konuşma bozukluğu olan çocukların eğitiminde etkilidir.

Okul öncesi çocuğuna uygun tekerlemelerin özellikleri

• Yabancı, argo sözcükler içermemelidir.

• Çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun olmalıdır.

• Eğitici, öğretici, çocukta öğrenmeye merak uyandırıcı nitelikte olmalıdır.

• Uzun olmamalıdır.

• Çocukların ilgi alanına uygun olmalıdır.

Parmak Oyunu

Herhangi bir manzum öykü, şiir, tekerleme veya şarkının sözlerine uygun olarak el ve parmaklarla canlandırılmasıdır.

Parmak oyunları, genellikle el ve parmakla oynanan, çocuğun küçük kas, dil, düş gücü, duygusal, sosyal gelişimine yardımcı olan oyunlardır.

Çocukların dikkatini çekerek, eğlenceli bir şekilde onları öykü saatine hazırlar.

Parmak oyunlarının özellikleri

• Çocukların yaş ve gelişim seviyelerine uygun olmalıdır.

• Çocukların bildiği, akılda tutabileceği kelimeler içermelidir.

• Cümleler uzun olmamalıdır.

• Konular çocuğun yakın çevresinden seçilmelidir.

• Parmak oyunlarının sözleri uygulanabilir olmalıdır.

Çocuklar için yararları

• El göz koordinasyonunun gelişimine destek olur.

• Aktif çocukların sakinleşmesine yardımcı olur.

• Çocuklara ‘sus, dur’ gibi ifadelerin yerine daha etkili ve sempatik bir bekletme yoludur.

• Çocukların, sözcüklerle hareket arasında ilişki kurmalarını sağlar.

• Hayal gücünü ve yaratıcılığını geliştirir.

Şiir

Duygu, hayal ve düşüncelerin bir düzene bağlı olarak, çekici/etkileyici bir dil ve ahenkli mısralar içinde aktarılmasıdır.

Şiir çocukların kıyaslamaya dayanan düşünce tarzını harekete geçirir.Bu yönüyle şiir çocukların benzetmeler yapabilmelerine ve kullandığı kelimelerin dışında da kelimeler kullanmalarına destek olur. Ritim duygusunun kazanılması na da yardımcı olur.

Çocuk şiirinde aranacak özellikler

• Şiirler iki-üç dörtlükten ve kısa dizelerden oluşmalı,

• Dizelerdeki sözcüklerin yarattığı ses örüntüsü (ritim) kulağa hoş gelmeli;

• Duygu ve düşünceler şiire ve çocuğun dünyasına özgü bir söylem içinde dile getirilmelidir.

• Şiirdeki ifadeler açık, net ve çocuklar için anlaşılabilir olmalıdır.

• Sosyal değerleri, millî duyguları, doğayı ve çocuğun yakın çevresini konu alan şiirler tercih edilmelidir.

Çocuklara şiir öğretirken dikkat edilecek noktalar

• Öğretmen şiir okurken vurgu, tonlama, ulama gibi hususlara dikkat etmelidir.

• Öğretmen şiiri hissederek okumalı ve çocuklarda bu duyguyu uyandırmalıdır.

• Fon müziği kullanılabilir.

• Çocukların bilmediği kelimeler açıklanmalı; şiirin anlaşılması sağlanmalıdır.

• Çocukların kelimeleri doğru telaffuz etmeleri sağlanmalıdır.

Şiirin çocuklara yararları

• Çocuğun kelime hazinesini ve telaffuz yeteneğini geliştirir.

• Çocukların estetik duygularını geliştirir

• Çocuklara düşünce zenginliği ve esnekliği kazandırır.

• Çocukların kavram gelişimlerini destekler.

• Hayal güçlerini geliştirir.

• Nefesini kontrollü kullanmayı öğretir.

• Kültürel şiirler ya da kahramanlık şiirleri çocuğun kimlik bilincini geliştirir.