6.3.3 Powstanie Chmielnickiego

Temat:

Powstanie Chmielnickiego

Historia, klasa VI

Dział III, temat 3

Podręcznik, strony 93–97

Multiple Choice

Co było przyczyną wojen Rzeczpospolitej i Szwecji?

• walka o panowanie na Bałtyku

• walka o panowanie na Morzy Śródziemnym

• walka o panowanie na Atlantyku

Multiple Choice

Co było przyczyną wojen Rzeczpospolitej i Szwecji?

• walka o tron Polski

• walka o tron Szwecji

• walka o tron Węgier

Multiple Choice

Kto zwyciężył pod Kircholmem?

• Szwecja

• Rosja

• Rzeczpospolita

Multiple Choice

Kto zwyciężył pod Oliwą?

• Szwecja

• Rosja

• Rzeczpospolita

Powstanie Chmielnickiego

Zaporoże

Zaporoże jest częścią Ukrainy, która położona jest za rzeką Dniepr. Mieszkali tam ludzie, którzy zbiegli z innych terenów Rzeczpospolitej. Nazywano ich Kozakami.

Kozacy

Zaporoże, nazywane też Dzikimi Polami, zamieszkiwali Kozacy.

Byli oni stale zagrożeni najazdami Tatarów z Krymu. Byli więc stale gotowi do walki w obronie swojego terytorium. Było to korzystne dla władców Polski. Utworzono rejestr kozacki, czyli wojsko, które było opłacane przez Rzeczpospolitą. Kozacy z rejestru nie musieli odrabiać pańszczyzny.

Powstanie - przyczyny

Polacy z czasem zaczęli coraz gorzej traktować Kozaków. Przejmowali ich tereny, zmuszali do odrabiania pańszczyzny, ograniczali rejestr kozacki, zmuszali do zmiany religii z prawosławnej na greckokatolicką (unickiej powstałej z połączenia prawosławia ze zwierzchnictwem papieża oraz katolickimi prawdami wiary).

Złe traktowanie Kozaków doprowadziło do wybuchu, w 1648 roku, powstania przeciw Polakom.

Powstanie

Przywódcą powstania został Bohdan Chmielnicki (stąd nazwa powstanie Chmielnickiego).

Sojusznikiem Kozaków został ich dotychczasowy wróg - Tatarzy.

Powstańcy odnieśli kilka sukcesów, m.in. pod Żółtymi Wodami, Korsuniem. Dzięki temu coraz więcej ludzi przyłączało się do powstania.

Kozacy dotarli nawet pod Zamość.

Koniec powstania

Sukcesy Kozaków zakończyła porażka pod Zbarażem. Polacy obronili tę twierdzę. Dodatkowo zapłacili Tatarom Krymskim za odstąpienie od walki.

W 1649 roku podpisana została ugoda w Zborowie. Na mocy tego porozumienia Bohdan Chmielnicki został hetmanem oraz zwiększono rejestr kozacki.

Dalsze walki.

Niezadowoleni z ustaleń Kozacy ponownie sprzymierzyli się z Tatarami i wznowili walkę. Do decydującego starcia doszło w 1651 roku pod Beresteczkiem. Kozacy zostali pokonani i musieli zgodzić się na nową, mniej korzystną ugodę.

Po przegranej Bohdan Chmielnicki uzyskał poparcie Rosji.

Ugoda w Perejasławiu.

W 1654 roku, w Perejasławiu, Chmielnicki zawarł układ z Rosjanami. Ukraina została przyłączona do Rosji.

Układ w Perejasławiu doprowadził do wybuchu wojny Rzeczpospolitej z Rosją i Kozakami. Doprowadziła ona do zniszczenia Litwy i Białorusi. Walki trwały do 1667 roku.

Rozejm w Andruszowie

W 1667 roku zawarty został rozejm w Andruszowie. Ukraina została podzielona między Rzeczpospolitą i Rosję.

Rozejm był niekorzystny dla Rzeczpospolitej, ale także dla Kozaków i innych mieszkańców Ukrainy. Stracili oni wszystkie dotychczasowe przywileje i zaczęli być wyzyskiwani przez Rosję.

Multiple Choice

Co było powodem rozpoczęcia powstania Chmielnickiego?

• Polacy źle traktowali Kozaków

• Kozacy źle traktowali Rosjan

• Rosjanie źle traktowali Polaków

Multiple Choice

Kim był Bohdan Chmielnicki?

• król Polski

• car Rosji

• przywódca Kozaków

Multiple Choice

W którym roku rozpoczęło się powstanie chmielnickiego?

• 1586

• 1648

• 1881

Multiple Choice

Co było skutkiem powstania Chmielnickiego?

• przyłączenie całej Ukrainy do Rzeczpospolitej

• przyłączenie całej Ukrainy do Rosji

• podział Ukrainy pomiędzy Rzeczpospolitą i Rosję

Multiple Choice

W którym roku rozpoczęło się powstanie chmielnickiego?

• 1586

• 1648

• 1881

A na koniec…

ukraińska kolęda.

Ukraińcy w większości wyznają prawosławie. Religia ta posługuje się innym, Kościół Rzymskokatolicki, kalendarzem. Dlatego też święta Bożego Narodzenia przypadają w innym czasie (7–9 stycznia), czyli wigilia przypada 6 stycznia.