Poznajemy typy formantów.

Temat: Poznajemy typy formantów.

opracowała: mgr Iga Zawadska

Przypomnijmy sobie, co nieco...

do dzieła!

Multiple Choice

Słowotwórstwo to nauka, która zajmuje się....

• budową wyrazów i mechanizmami ich powstawania

• komunikacją i formami wypowiedzi

Multiple Choice

Wyraz podstawowy to....

• taki wyraz, od którego utworzono wyraz pochodny.

• składa się z podstawy słowotwórczej i formantu.

Multiple Choice

Wyraz pochodny składa się z

• zrostka i przedrostka

• z podstawy słowotwórczej i formantu.

Fill in the Blank

Jak będzie brzmiała parafraza wyrazu pochodnego (opis znaczenia) wirusek

ANALIZA SŁOWOTWÓRCZA

• ^{w. pochodny | parafraza słow. | w. podst.| podst. słowo.. | formant | oboczności |}

• główka | mała głowa | głowa | głów- | -ka | o:ó

RODZINA WYRAZÓW

rodzina, czyli grupa - a w niej siła!

Rodzina wyrazów

tworzą ją wyrazy, które zawierają ten sam rdzeń

Rdzeń

to niepodzielna słowotwórczo, powtarzająca się w całej rodzinie cząstka.

Na dzisiejszej lekcji poznamy typy formantów, a więc..

formant to słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia (podstawy słowotwórczej)

RODZAJE FORMANTÓW

• przedrostek (prefiks) - przed podstawą słowotwórczą, np. napisać, podpisać.

• przyrostek (sufiks) - po podstawie słowotwórczej, np. pisarz, pisarka.

• wrostek (interfiks) - w środku, np. powieściopisarz

• formant zerowy Ø (brak prefiksu lub sufiksu) - śpiewać --> śpiew Ø

Jeden formant może nadawać kilka znaczeń i tworzyć różne klasy

^{Co stworzy formant: -ka?}

• góral -->

• sąsiad --->

Multiple Choice

Wyraz "płotek" został utworzony od wyrazu "płot" za pomocą

• przedrostka

• przyrostka

• wrostka

Multiple Choice

Same przedrostki zapisane są w punkcie

• -ek, -ak, -ec

• przed-, -ek, pod-

• przed-, pod-, w-,

• -ek, -o-, przed-

Multiple Choice

Wyrazy utworzone za pomocą przedrostków to:

• idąc, stojąc, mówiąc, milcząc

• przemówić, zamilknąć, oddać, zabrać

• szlachetny, podły, życzliwy, małostkowy

• biel, czerń, czerwień, żółć

Multiple Choice

Przyrostek jest formantem:

• zerowym

• dołączanym przed podstawą słowotwórczą

• łączącym dwie podstawy słowotwórcze

• dołączanym za podstawą słowotwórczą

Multiple Choice

Za pomocą formantu zerowego utworzono wyraz:

• biegacz

• biegać

• bieganie

• bieg

Multiple Choice

Za pomocą wrostków utworzono złożenia zapisane w punkcie

• karygodny, wiarygodny, kołowrotek, ciemnozielony

• długopis, ciemnozielony, samolot, Wielkanoc

• ciemnozielony, biało-czerwony, wiercipięta, samolot

• Wielkanoc, karygodny, czcigodny, Rzeczpospolita

Multiple Choice

Prawidłowy podział wyrazu kwiaciarka na podstawę słowotwórczą i formant to:

• kwiaci- arka

• kwiaciar-ka

• kwia- ciarka

• kwia- ciarka

Multiple Choice

Dwie podstawy słowotwórcze ma wyraz

• mączka

• kątomierz

• pszczoła

• cyrkiel

Multiple Choice

Najmniejsza niepodzielna podstawa słowotwórcza to

• przedrostek

• rdzeń

• wrostek

• przyrostek

Multiple Choice

Parafraza słowotwórcza wyrazu czytelnia brzmi

• pomieszczenie biblioteki, gdzie przebywają czytelnicy

• miejsce, gdzie panuje cisza

• wydzielone miejsce w bibliotece

• miejsce, gdzie się czyta

Multiple Choice

Wyrazem podstawowym dla wyrazu nauczyciel jest

• uczeń

• uczyć

• nauczanie

• nauczać

Po co nam te formanty...?

​

Za pomocą odpowiednych formantów tworzymy:

• zdrobnienia, np. kotek, chlebek, klocek, ząbek.

• zgrubienia, np. babsko, psisko, chłopisko.

• nazwy miejsc, np. szklarnia, palarnia, kwiaciarnia.

Ćwiczenie:

Od wyrazu ręka utwórz:

* przymiotnik

* czasownik

* rzeczownik

Ćwiczenie 2.

Od podanych wyrazów utwórz czasownik z przedrostkiem

1. s- lub z-

2. oraz roz-

______

bić -

lepić -

kleić -

toczyć -

głosić -

pisać -