Sıfat

Sıfat (Ön Ad)

İsim

Ayağımıza giydiğimiz kumaş parçasının adı nedir?

Ya da içinde yaşadığımız duvarlarla çevrili binaya ne deriz?

Yazmak için kullandığımız eşyaya ne diyoruz?

İsim

Çevremizde gördüğümüz ya da zihnimizde canlandırdığımız her şeyin bir adı vardır. Bir önceki sayfayı hatırlayın mesela; çorap, ev, kalem.

Sıfat (ön ad)

Az önce "isim"lerden bahsettik. Şimdi ise o isimleri daha kanlı canlı şekilde hayal etmemizi sağlayan kelime türleri olan "sıfat"lardan bahsedelim.

"Çorap" dedik ancak çorabın sayısından, durumundan, renginden, biçiminden ya da nerede olduğundan bahsetmedik. Bu bilgileri bize veren şey "sıfat"lardır.

Open Ended

"Çorap" kelimesinin önüne o çorabın üç farklı özelliğini belirten üç kelime getirin.

Örnek: Kısa çorap.

Sıfat (ön ad)

Sıfatın bir diğer ismi de ön addır. Peki neden? Çünkü şundan:

Sıfatlar mutlaka ismin önüne gelerek o ismin bir özelliğini bize anlatırlar.

"Kırmızı araba" dersek kırmızı sıfat olur ancak

"arabanın kırmızısı" dersek kırmızı, isimden sonra geldiği için sıfat olmaz.

Sıfat Tamlaması

Sıfat dediğimiz yapıyı tanımlarken ismin önüne gelip o ismin özelliklerini anlatan kelimelerdir dedik. Yani sıfattan bahsetmek için en az iki kelimeye ihtiyacımız var: önde bir sıfat ve arkasında bir isim.

Yeşil ördek: yeşil sıfat, ördek isim.

Uzun hikâye: uzun sıfat, hikâye isim.

Yedi samuray: yedi sıfat, samuray isim.

İsimlerin önüne gelip onların özelliklerini bize anlatan kelimeler, yani sıfatlar, kendi içerisinde öncelikle ikiye ayrılır:

• Niteleme sıfatları

• Belirtme sıfatları

Niteleme Sıfatları

Bu sıfatlar isme sorulacak "nasıl?" sorusuna cevap verebilen sıfatlardır. Bize ismin üç farklı özelliğini anlatırlar:

1- Renk

2- Durum

3- Şekil (biçim)

Yeşil masa, yuvarlak masa, kırık masa

Yandaki "top" sadece bir top değil. O topun rengi, durumu ve şekli var. Bu top "nasıl" bir top?

Belirtme Sıfatı

Niteleme sıfatından başka bir de kendi içinde dörde ayrılan belirtme sıfatları var. Belirtme sıfatları ismin önüne gelip o ismi sayı, işaret, belgisizlik ve soru yönünden belirten sıfatlardır.

Belirtme Sıfatı

• İşaret sıfatı

• Sayı sıfatı

• Belgisiz sıfat

• Soru sıfatı

İşaret Sıfatı

İsimleri işaret yoluyla belirten sıfatlardır.

İsme sorulan "hangi?" sorusuyla buluruz.

"O, bu, şu, öteki, beriki, diğer"

O kitap, bu adam, şu ağaçlar, öteki araba, diğer bina...

Dikkat! İşaret zamiri ile işaret sıfatını karıştırmamalıyız.

Sayı Sıfatı

İsimlerin önüne gelip sayısını belirten sıfatlardır.

İsme sorulan "kaç, kaçar, kaçıncı, kaçta kaç" sorularıyla buluruz.

İki kedi, yarım ekmek, üçüncü ders, on beş yaş, çeyrek bilet, ilk günler, beşer elma, tam porsiyon, son zamanlar, ikişer lira...

Dikkat! İçinde sayı geçmediği hâlde bu beş kelime ismin önüne gelerek sayı sıfatı olabiliyor: "İlk, son, çeyrek, yarım, tam"

Belgisiz Sıfat

İsimleri sayı ve miktar anlamında tam olarak belirtmeyen sıfatlardır.

İsme "hangi?" sorusunu sorarak buluruz.

Bazı, birkaç, bütün, tüm, çoğu, kimi, birtakım, hiçbir...

Bazı günler, bütün hayvanlar, kimi şehirler, hiçbir öğretmen, çoğu zaman

Dikkat! Belgisiz sıfat ile belgisiz zamiri karıştırmayalım.

"Bir" Sayı sıfatı mı, belgisiz sıfat mı?

"Bir" hem sayı sıfatı hem belgisiz sıfat olarak kullanılabiliyor. Farkı anlamak ise oldukça kolay. Bir kelimesinin sıfat olduğu cümlede "bir" yerine "iki" deyin, cümle hâlâ anlamlıysa sayı sıfatı; cümle anlamsızsa belgisiz sıfattır.

Örnek:

"Pazardan bir karpuz aldım." bir yerine iki koyalım:

"Pazardan iki karpuz aldım" Cümle yine anlamlı, demek sayı sıfatı.

"Bu salgın bir gün bitecek." bir yerine iki koyalım

"Bu salgın iki gün bitecek." Cümle anlamı bozuldu, demek belgisiz sıfat.

Soru Sıfatı

İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır.

Diğer sıfat türlerinde soru sorarak bulduğumuz sıfatları bu sıfat türünde cümle içinde görürüz.

“nasıl, kaç, kaçıncı, kaçar, kaçta kaç, hangi"

Nasıl bir ev?

Kaç ders kaldı?

Hocam kaçıncı soruyu yapıyoruz?

Hangi çocuk söyledi onu?

Dikkat! Soru sıfatı ile soru zamirini karıştırmamalıyız.

Sıfat mı zamir mi?

Sıfatla zamiri karıştırmamak için şunu bilmek yeterli:

"SIFAT İSMİN ÖNÜNE GEÇER,

ZAMİR İSMİN YERİNE GEÇER."

Örnek:

"Bu kitabı okumalısın." 'Bu' sıfatı, kitap isminin önüne geçip onu belirtiyor.

"Bunu okumalısın" 'Bu' zamiri cümlede 'kitap' isminin yerine geçiyor.

Sıfatların Anlam Özellikleri

• Sıfatlarda Küçültme

• Sıfatlarda Pekiştirme

• Sıfatlarda Derecelendirme

Sıfatlarda Küçültme

Sıfatlarda küçültme anlamı ”-ce, -cik, -(i)msi, -(i)mtırak” ekleriyle yapılır. 

"Küçük" bir ev:

"Küçücük" bir ev

"Küçükçe" bir ev

"Küçüğümsü" bir ev

"Mavimtrak" bir ev

Sıfatlarda Pekiştirme (Güçlendirme)

İki şekilde yapılır:

1- Kelimeyi ikileme şeklinde kulanarak

Çeşit çeşit meyveler 

Kara kara bulutlar

2- Sıfat olan kelimenin ilk hecesinin başına "p, r, s, m" harflerinden bir getirilip sıfat olan kelimeye eklenir.

Sarı elma: sapsarı elma, mavi deniz: masmavi deniz, beyaz bayrak: bembeyaz bayrak, temiz yaprak: tertemiz yaprak

Sıfatlarda Derecelendirme

Sıfatlarda derecelendirme “pek, çok, daha, en…” gibi sözcüklerle yapılır.

Kardeşin onlardan daha akıllı biri.

En güzel kitap buydu.

Pek zayıf bir kuşmuş.