7. Sınıf Sözcükte Anlam

Sözcükte Anlam

7.sınıf

Gerçek Anlam

Gerçek anlam, bir kelimenin aklımıza ilk gelen anlamıdır. Kelimelerin, sözlükte yer alan ilk anlamları da gerçek anlamlarıdır. Bu yüzden gerçek anlama, sözlük anlamı da denir.

Örnekler

Uyanır uyanmaz perdeyi açtı.

Kitaplarını dolabının boş bir bölmesine yerleştirdi.

İncecik tahtadan salıncak yapmaya çalıştı.

Mecaz Anlam

Bir ilgi veya benzetme sonucu sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamlara mecaz anlam denir. 

Örnekler

Davranışlarıyla onu kırdı.

Bugün ödevini yapmayanlar yandı.

Terim Anlam

Bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek alanına özgü kavramları karşılığında kazandığı anlama terim anlam adı verilir.

Örnekler

İkinci periyotta ribaundları tek başına topladı

Bu akşam kültür sanat merkezinde iki perdelik oyun var.

Türkiye: 36° - 42° Kuzey paralelleri, 26° - 45° Doğu meridyenleri arasında yer almaktadır.

Yan Anlam

Bir sözcüğün temel anlamıyla bağlantılı olarak zamanla ortaya çıkan değişik anlamlarına yan anlam denir.

Örnek

Masanın ayağı kırıldı.

Evdeki pensenin dişleri paslanmış.

Kapının dili bozulduğu için kapanırken sıkıntı çıkarıyor.

Soyut-Somut, Nicel-Nitel Anlamlı Sözcükler

Beş duyu organımızın en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklere somut anlamlı sözcükler ( Rüzgâr, yağmur, soğuk, sıcak, ekşi, acı (tat), çiçek, gürültü, aydınlık, karanlık, mavi, koku, uzun, deniz…), algılayamadığımız sözcüklere soyut anlamlı sözcükler (iyilik, kötülük, nefret, kıskançlık, ayrılık, özlem, aşk, sevgi) denir.

Kavramların sayılabilen, ölçülebilen, azalıp çoğalabilen özelliklerini gösteren sözcüklere nicel anlamlı sözcükler, Varlıkların nasıl olduğunu, niteliğini gösteren; sayılamayan, ölçülemeyen bir değeri, özelliği ifade eden sözcüklere nitel anlamlı sözcükler denir.

Örnekler

» Annemin lezzetli yemekleri burnumda tütüyor.

» Güleç yüzüyle çevresine neşe saçıyordu.

» Ağacın uzun dallarını testereyle kestim.

» Okul, yüksek binaların arasında kalmış.

Eş Anlamlı Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.

Örnekler

» dil – lisan

» bellek – hafıza

» belgegeçer – faks

Yurdunu çok sever, vatanı için canını verirdi.

Yakın Anlamlı Sözcükler

Kelimenin anlamıyla hareket edilince, anlamları birbirine yakın olan sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir. Eş anlamlı kelimeler doğrudan aynı anlamı karşılayan kelimelerdir; fakat yakın anlamlı kelimeler her zaman aynı anlamı karşılamaz, genellikle benzer anlamlar için kullanılabilirler.

Örnekler

»üşümek- donmak

»beklemek- durmak

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin karşıtı olan, birbiriyle çelişen sözcüklere zıt anlamlı sözcükler adı verilir.

Örnekler

» sık ↔ seyrek

» bulanık ↔ berrak

Aşkının hür bahçesini esaretimle donattım

İyi evlat babayı vezir, kötü evlat ise rezil eder.

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Yazılış ve okunuşları aynı olan; ama anlamları birbirinden farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir

Örnekler

» Bu yolu takip etmemiz gerek. (Bir yerden bir yere ulaşmak için üzerinde yürüdüğümüz yer) 

» Onun kardeşi bahçedeki otları teker teker yoldu. (Çekip koparmak)

» Soruyu öğretmenin gösterdiği yol ile çözdü.(yöntem)

Deyimler

Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış birden çok sözcükten oluşan, bir kavramı ya da durumu karşılayan kalıplaşmış sözcük gruplarına deyim denir. Atasözleri bir ders  verir. Kısacası öğreticidir. Deyimlerin ise öğretici olma özelliği yoktur. Sadece bir durumu mecaz yollarla ifade eder.

Atasözleri

Atasözleri bir toplumun duygu, düşünce inanç ve kültür yapısını yansıtır. Atasözlerinin kim tarafından ne zaman söylendiği bilinmez. Uzun deneyimlerden yararlanarak kısa ve özlü öğütler veren, toplum tarafından benimsenerek ortak olarak kullanılan kalıplaşmış sözlerdir. 

Kendimizi Değerlendirelim

Multiple Choice

S.1 Bir sözcük , temel anlamından uzaklaşarak kimi zaman mecaz anlam kazanabilir. Bazen de bu sözcükler kendilerine bir bilim, spor, meslek, sanat dalları içinde yer bulurlar. Örneğin ----- tiyatro, ----- Türk dil bilimi ile ilgili bir terimdir. Yine ----- matematik ile ilgili bir terimken "smaç" basketbol ve voleybol ile ilgili bir terimdir. Sözcüklerin yukarıdaki sayılan alanlarda kullanılan, bu alanlara özel kazandığı anlama "terim anlam" denir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

• sahne - tebeşir - çarpma

• perde-sıfat-çıkarma

• zamir - oyuncu - rakam

• bilet - öğretmen - tahta

Multiple Choice

S.2 Edgar Allan Poe'ya göre şiir, her zaman gerçeğe de akla da sırt çevirebilir. Bu nedenle şiiri, yansıttığı gerçeklikle değerlendirmek onu tersinden okumaya çalışmak demektir.

Bu parçadaki altı çizili sözlerin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

• karşı gelmek - inanmamak

• düşman olmak - eleştirmek

• önemsememek - yorum yapmak

• ilgisini kesmek - farklı yönden bakmak

Multiple Choice

S.3

1. Çocuklara da pastadan ayırdık biraz.

2. Öğrencilerimin hepsini aynı derecede severim, onları birbirinden ayırmam hiç.

3. Bu odayı sizin için ayırdım.

Aşağıdakilerden hangisi numaralanmış cümlelerde geçen "ayırmak" sözcüğünün anlamlarından biri değildir ?

• Bir şeyi veya yeri, bir şey veya kimse için kullanmayı belirlemek, tahsis etmek.

• Bir bütünden bir parçayı herhangi bir amaçla bir tarafa koymak, saklamak.

• Farklı davranmak, fark gözetmek.

• İki veya daha çok kimse arasındaki anlaşmayı, uzlaşmayı bozmak.

Multiple Choice

S.4 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “hazır” sözcüğü, “ Hazır araba ile gidiyorken bu paketi de götürüversin.” cümlesindeki ile eş anlamda kullanılmıştır ?

• Hazır elbise diye tutturdu ama denediklerinin hiçbiri uymadı.

• Yemek hazır olana kadar ko­nuşur, dertleşiriz.

• Hazır gelmişken öteki musluklara da bakıver.

• Terzi provayı hazır edince telefon edecekmiş

Multiple Choice

S.5 Can kulağıyla beni dinleyin. Ayak diremenin zamanı değil. Herkesin elini taşın altına sokarak, sorumluluğa ortak olması gerek. Kazanılacak başarı herkese ait olmaz yoksa. Bu işe yüreğinizi koymanızı istiyorum.

Fatih Terim, yukarıdaki konuşmasında kaç deyim kullanmıştır?

• 2

• 3

• 4

• 5

Multiple Choice

S.6 Ağızdan söz bir kez çıktı mı artık onu gizlemek mümkün değildir. Çünkü onu herkesin duyması kaçınılmazdır. Bu sebeple söz ağızdan çıkmadan önce iyice düşünmeli, nereye varıp varmayacağı hesaplanmalı ondan sonra sarf edilmelidir.

Açıklamaya uygun düşen atasözü aşağıdakilerden hangisidir ?

• Laf torbaya girmez.

• Lafla peynir gemisi yürümez.

• Bin bilsende bir bilene danış.

• Araba devrilince yol gösteren çok olur.

Multiple Choice

S.7 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan anlamda kullanılmış bir sözcük vardır?

• Çok uyumaktan gözleri şişmiş.

• Belgeler salondaki masanın ikinci gözünde olacaktı.

• Onun saçları ipek gibidir.

• Topa o kadar sert vurdu ki topun kaleye inişini kimse göremedi

Multiple Choice

S.8 Yaz dostluktur, belki kısa süren ama unutulmaz, derin dostluklar yazın kurulmuştur. Dostluğa çağrıdır o ; gittiğimiz yaylalarda , köpüklü kıyılarda, çay bahçelerinde kavgasız insanların neşesini bulursunuz. Hâl hatır sormalar, selam vermeler daha bir coşkuludur.

Mehmet, bu parçanın anahtar kelimelerini "dostluk" ve "yaz" olarak belirlemiştir. bu kelimeleri belirlerken gerekçesi ne olmuştur ?

• Parçada gerçek anlamlarıyla kullanılmış olmaları

• Günlük hayatta sıkça kullanılmaları

• Her insanda farklı duygular oluşturmaları

• Parçada yansıtılmak istenen anlama en iyi ipucunu vermeleri

Multiple Choice

S.9 İnsanların bildikleri, yakından tanıdıkları kavramlardan hareketle, sonradan ortaya çıkan kavramları adlandırma biçimine "yakıştırmaca" adı verilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yakıştırmaca sözcük kullanılmıştır?

• Yemekten sonra sıcak bir çay içtiler.

• Evin balkonu rengarenk çiçeklerle süslenmişti.

• Yaşlı adam, yıllarca bu topraklarda yaşadı.

• Evin anahtarını çekmecenin gözünde unutmuştu.

Multiple Choice

S.10 İstanbul'dan ayva gelir, nar gelir

Döndüm baktım, bir edalı yar gelir

Gelir desem dar gelir

Günaşırı alacaklılar gelir

Bu dizelerde geçen altı çizili sözcüğün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?

• Her gün

• Zaman zaman

• İki günde bir

• Her geçen gün

Multiple Choice

S.11 Aşağıdaki afişlerin hangisinde bir öneri gerekçesiyle birlikte verilmiştir?

Multiple Choice

S.12 Sayın profesör, yeni kitabının bir bölümünde " Tükenmez Kalem"e cevap vermiş. daha doğrusu " Tükenmez Kalem köşesinin yazarı Mehmet Efe!" diyerek baltayı taşa vurmuş. Meğer beni Mehmet Efe sanıyormuş. Birincisi ben Mehmet Efe değilim, kendisini tanımam. Sadece yazılarını okurum. İkincisi, sayın profesör bana değil, asıl kendisiyle ilgili iddiaları dile getiren tarihçi Sezai Kerim'e cevap vermeli. Zaten Sezai Kerim de tam bu noktada "Yanlış bilgiyle doğru bilgiyi ayırt edemiyor, hep ..." diyordu.

Bu metinde üç nokta ile belirtilen yere aşağıdaki deyimlerden hangisi getirilirse parçada anlatılanlar özetlenmiş olur?

• bir baltaya sap olamıyor

• saman altından su yürütüyor

• saman alevi gibi parlayıp sönüyor

• sapla samanı birbirine karıştırıyor

Multiple Choice

S.13

1.Yemekten sonra size üst katı gezdireceğim.

2. Bir kat yufka, bir kat peynir olacak şekilde yapmalısın böreği.

3. Yanımıza bir kat kıyafet alıp dünyanın bir ucuna tatile gittik.

4. Bu araba bizimkinden kesinlikle iki kat daha pahalı.

"Kat" sözcüğü numaralanmış cümlelerde kaç farklı anlamda kullanılmıştır?

• 4

• 3

• 2

• 1