SPÓJNIK

SPÓJNIK

Spójnik jako część mowy

• Na tle innych części mowy spójnik wyróżnia się zdecydowanie. Podczas gdy większości z nich przypisuje się określone znaczenia i odniesienie do rzeczywistości pozajęzykowej, spójniki nie reprezentują świata zewnętrznego, bo też nie nazywają żadnych jego elementów.

Ważna rola spójnika

Spójnik tylko (lub aż!) wyznacza relację między zdaniami lub ich częściami. A wybór spójnika ma w tych relacjach zasadnicze znaczenie. Wystarczy porównać a i albo, wstawić jeden z nich, potem drugi między zestawione wyrazy lub wypowiedzenia, żeby zobaczyć, jak diametralnie zmieni się sens przekazywanych treści. Jeśli powiemy, że „A, więc B”, to mamy na myśli relację wynikową, ale jeżeli mówimy „A, ale B”, to chodzi nam o treści, które się sobie przeciwstawiają.

Co to jest spójnik?

Spójnik to część mowy, która łączy zdania lub ich części. Określając relację między nimi, spójnik może spajać lub przeciwstawiać sobie zestawione elementy.

Jest nieodmienną częścią mowy, co oznacza, że nie zmienia nigdy swojej formy gramatycznej.

Cechy spójnika

Cechą odróżniającą spójniki od większości części mowy jest ponadto ich niesamodzielność znaczeniowa. Oznacza to, że same z siebie nic praktycznie nie znaczą, nośnikiem sensu stają się dopiero w kontekście, w otoczeniu innych wyrazów lub zdań.

Podział spójników:

• współrzędne

• podrzędne

Spójniki współrzędne łączą zdania lub ich części. Stanowią zwykle połączenie elementów gramatycznie jednorodnych.

Wśród nich wyróżnia się:

• spójniki łączne (łączą elementy, których treści wskazują na łączność czasową lub przestrzenną), np. i, a, oraz, też, także, ani, ni, zarazem,

• spójniki rozłączne (łączą elementy, których treści wzajemnie się wykluczają), np. albo, lub, bądź;

• spójniki wynikowe (łączą elementy, w których treść jednego wynika z treści drugiego), np. więc, zatem, dlatego, toteż, stąd;

• spójniki przeciwstawne (łączą elementy, których treści przeciwstawiają się sobie), np. a, ale, lecz, jednak, natomiast, tymczasem;

• spójniki wyjaśniające (łączą elementy, w których jeden stanowi wyjaśnienie drugiego), np. czyli, to jest, inaczej, to znaczy.

Spójniki podrzędne

Spójniki podrzędne łączą zdanie podrzędne z nadrzędnym, tworząc zdanie złożone.

Są to spójniki takie jak: aby, albowiem, bo, bowiem, choć, chociaż, gdyż, jeśli, jeżeli, ponieważ, skoro, że, żeby.