Rodzaje i gatunki literackie

Rodzaje i gatunki literackie

Rodzaje literackie to sposób klasyfikacji (podziału) dzieł ze względu na posiadane cechy.

Ogólny podział dzieł literackich

• EPIKA

• LIRYKA

• DRAMAT

EPIKA

[gr. epikόs – ‘epos, słowo, opowieść, pieśń’] to jeden z trzech rodzajów literackich, który wywodzi się z ustnych opowiadań ludowych, podań, legend i mitów właściwych tradycji i folklorowi danego narodu. W utworach epickich pojawia się narrator opowiadający wydarzenia i opisujący świat przedstawiony. Epika wykształciła największą ilość gatunków literackich, z których najważniejszymi są epos i powieść.

EPIKA

• obecność narratora,

• świat przedstawiony. fabuła (oraz układ przyczynowo-skutkowy zdarzeń),

• zapis prozą (wyjątki – epopeja, powieści poetyckie, ballada),

• wiele wydarzeń i miejsc akcji.

GATUNKI CHARAKTERYSTYCZNE

nowela, opowiadanie, baśń, bajka, ballada, anegdota, satyra, pamiętnik.

LIRYKA

[gr. lirykós – ‘odnoszący się do liry’] to jeden z trzech głównych rodzajów literackich (obok epiki i dramatu). Nazwa ta pochodzi od liry (lutni) – starogreckiego instrumentu muzycznego. Przy dźwięku liry poeci śpiewali swoje wiersze i pieśni. Dziś na określenie utworów lirycznych używamy także wspólnego określenia – poezja, również pochodzącego z języka greckiego.

LIRYKA

• wypowiada się podmiot liryczny zwracający się do adresata,

• podmiot liryczny mówi o uczuciach, przeżyciach, refleksjach,

• język liryki jest językiem poetyckim, zawierającym środki artystyczne (epitety, przenośnie, ożywienia, uosobienia, porównania itp.).

GATUNKI CHARAKTERYSTYCZNE

• anakreontyk, ballada, duma, elegia, dytyramb, elegia, epigramat, epitafium, fraszka, hymn, limeryk, madrygał, oda, pieśń, psalm, sielanka, niektóre poematy, sonet czy tren.

DRAMAT

Dramat jest rodzajem literackim obejmującym utwory przeznaczone do wystawienia na scenie. 

Źródła współczesnego dramatu sięgają procesji dionizyjskich w starożytnej Grecji.

Niezwykle istotna jest zasada trzech jedności: miejsca, czasu i akcji. Akcja trwająca 24 godziny, jedno miejsce wydarzeń i jeden problem, wątek główny. W dramacie obecny jest również konflikt dramatyczny, czyli taki układ zdarzeń, który zakłada walkę o przeciwstawne cele a zaangażowani są w nim wszyscy bohaterowie. Źródłem konfliktu są dwaj kontrastowi bohaterowie o sprzecznych dążeniach. Klasyczny przebieg akcji w dramacie to: ekspozycja, zawiązanie akcji, rozwój akcji, punkt kulminacyjny, rozwiązanie akcji.

DRAMAT

• Przeznaczenie do realizacji scenicznej,

• Konstrukcja utworu na dialogach (nadają bieg akcji) i monologach (sposób autocharakterystyki bohaterów),

• Didaskalia czyli 'tekst poboczny' (wskazówki stanowiące uzupełnienie fabuły),

• Wyrazista akcja (fabuła),

• Podział na sceny i akty.

GATUNKI CHARAKTERYSTYCZNE

komedia, tragedia, dramat.