İsim Tamlamaları

İsim Tamlamaları

İsim ve Tamlama

Sıfat konusunu işlerken "isim" üzerinde durmuş ve demiştik ki tüm varlıkları ve kavramları ifade etmemizi sağlayan sözcüklere isim denir.

Tamlama kelimesini günlük hayatımızda pek kullanmayız, o yüzden bize zorlu ve yabancı gelebilir. O nedenle tamlamayı duyunca aklınıza "grup" kelimesi gelsin.

İsim Tamlaması

Bir ismin aitlik ilgisi yönünden daha belirgin hâle gelmesi için başka bir isim tarafından tamamlanmasıyla oluşan isim grubuna isim tamlaması denir. Yani en az iki isim yeni bir anlam oluşturmak için birlikte kullanılırlar.

Örnek:

Çöp; Yararsız, pis şey

Kova: Genellikle su taşımaya yarayan kulplu kap demekken

Çöp kovası: Çöp koymaya yarayan kap gibi yeni bir anlam kazanır.

Open Ended

Senin aklına gelen bunun gibi iki kelimenin birlik olup yeni bir anlam oluşturduğu tamlamalar varsa yazabilirsin.

İsim Tamlaması

İsim tamlaması iki farklı ismin yeni bir anlam oluşturmak için grup olarak kullanılmasıydı. işte bu grubun, tamlamanın ilk kelimesine TAMLAYAN ikincisine TAMLANAN denir.

İsim Tamlaması * Sıfat Tamlaması

İsim tamlamaları ve sıfat tamlamaları görüntü olarak birbirine çok benzer. Bu nedenle öğrenciler de sık sık bu tamlamaları birbirine karıştırır. Bu iki farklı tamlamayı karıştırmamak için aralarındaki şu farklılıklara dikkat etmemiz lazım.

İsim Tamlaması * Sıfat Tamlaması: Fark 1

Sıfat tamlamasında ilk kelime olan sıfat ikinci kelimeye bir özellik katar: Renk, durum, şekil, sayı, mekân...

Beyaz kedi: Beyaz, sıfat; kedi, isim

İsim tamlamasında ise ilk kelime sıfat değil yine bir isimdir ve isme özellik kazandırmaz. Sadece aralarında bir aitlik ilgisi kurar.

Beyaz'ın kedisi: Beyaz'ın, isim; kedisi, isim

İsim Tamlaması * Sıfat Tamlaması: Fark 2

Sıfat tamlamalarında ilk kelime olan sıfat ASLA EK ALMAZ, yalın hâldedir.

Kırık çömlek: Kırık kelimesi yalın hâldedir.

Kırığın çömlek: Gelen ek kelimeye uygun değildir.

İsim tamlamasında ise ilk kelime olan isim ek alabilir.

Sınıf kapısı: Şu an ek yok.

Sınıfın kapısı: Sınıf ismi ek alabilmiştir.

Multiple Select

Aşağıdaki isim tamlamalarını işaretleyiniz.

• yemek masası

• siyah kuğu

• güçlü kadın

• su bardağı

• ders kitabı

İsim Tamlamaları

En az iki ismin yeni bir anlam yaratmak için grup oluşturduğu isim tamlamaları üçe ayrılır:

1- Belirtisiz isim tamlaması

2- Belirtili isim tamlaması

3- Zincirleme isim tamlaması

Belirtisiz İsim Tamlaması

Bu tamlama şeklinde ilk isim yani TAMLAYAN ek almaz, TAMLANAN ek alır.

Bu tamlamada ikinci isme yani TAMLANANa "ne?" sorusunu sorduğumuzda cevap alabiliriz.

Kuş + yuva: kuş yuvası

duvar + boya: duvar boyası

kalem + kutu: kalem kutusu

Open Ended

Belirtisiz isim tamlamasının ne olduğunu öğrendik. İki belirtisiz isim tamlaması örneği de sen ver.

Belirtili İsim Tamlaması

Bu tamlama şeklinde ilk isim de ikinci isim de ek alır.

Bu tamlamada ikinci isme yani TAMLANANa "neyin, kimin?" sorusunu sorduğumuzda cevap alabiliriz.

Ali + çanta: Ali'nin çantası

Kuş + yuva: kuşun yuvası

duvar + boya: duvarın boyası

kalem + kutu: kalemin kutusu

Open Ended

Belirtili isim tamlamasının ne olduğunu öğrendik. İki belirtili isim tamlaması örneği de sen ver.

Belirtili İsim Tamlaması - 2

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.

Hiç kesilmedi uğultusu rüzgârın.

(Rüzgarın uğultusu, neyin uğultusu)

Gözleri bir şiir gibiydi onun.

(Onun gözleri, kimin gözleri)

Belirtili İsim Tamlaması - 3

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka türden sözcükler girebilir.

Ahmet’in mavi gömleği yeniymiş.

(Ahmet'in gömleği tamlaması arasına mavi sıfatı gelmiş.)

Gazetenin ilk sayfası koparılmış.

(Gazetenin sayfası tamlaması arasına ilk sıfatı gelmiş.)

Belirtili İsim Tamlaması - 4

Belirtili isim tamlamalarında, tamlayan da tamlanan da birden çok sözcükten oluşabilir.

Annenin, babanın sevgisi

(Annenin ve babanın tamlayan, sevgisi tamlanan)

Hastanın adı, soyadı

(Hastanın tamlayan, adı ve soyadı tamlanan)

Zincirleme İsim Tamlaması

En az üç ismin birbirine bağlanmasıyla oluşan isim tamlamalarıdır.

Okulun zil sesi

Televizyon kumandasının tuşları

Gözlük camının buharı

Multiple Choice

Aşağıdaki dört cümlenin üçü zincirleme isim tamlamasıyken biri arasına sıfat girmiş belirtili isim tamlaması, onu bul.

• Soba borusunun çatlağı

• Annemin yeşil hırkası

• Teyzemin incir reçeli

• Spor ayakkabımın bağcığı