Środki stylistyczne

O środkach stylistycznych w języku polskim

Czym są środki stylistyczne?

Środki stylistyczne, inaczej środki poetyckie lub środki artystycznego wyrazu, najczęściej spotyka się w literaturze, głównie w poezji. To elementy języka, które mają na celu wywołanie określonych emocji oraz pobudzenie wyobraźni odbiorcy. 

Istota i funkcje

• środki stylistyczne pozwalają w sugestywny i oryginalny sposób wyrażać myśli i uczucia nadawcy. 

• środki stylistyczne są zabiegami artystycznymi stosowanymi na różnych poziomach języka: brzmienia, tworzenia wyrazu, słownictwa, składni zdania, znaczeń wyrazów.

• wyrażenie emocji, rozbudzenie emocji u odbiorcy wiersza, pobudzenie wyobraźni czytelnika, budowanie nastroju w utworze, budowanie świata przedstawionego.

Przenośnia

figura stylistyczna oparta na skojarzeniu dwóch zjawisk, 

w której obce znaczeniowo wyrazy są zestawione ze sobą, 

tworząc nowe znaczenie,

 inne niż dosłowny sens poszczególnych wyrazów.

Przenośnia - przykłady

„topić smutki”

 „hiena cmentarna”

Synonim - metafora

Porównanie

figura stylistyczna składająca się z dwu członów połączonych wyrazami porównującymi, np. jak, niby, niż, wskazującymi na podobieństwo pewnych zjawisk lub przedmiotów.

Porównanie - przykłady

Porównanie wykorzystywane jest w poezji m.in. w celu ukazania podobieństwa panującego między wybranymi zjawiskami, oba posiadają jakąś wspólną cechę, która pozwala je zestawić ze sobą np. na dworze jest gorąco jak w piecu.

Epitet

Środek stylistyczny, słowo, stanowiące określenie rzeczownika. Epitetem najczęściej bywa przymiotnik, imiesłów lub rzeczownik. Zasadniczą funkcją epitetu jest wzbogacenie wiedzy o opisywanym w tekście przedmiocie lub zjawisku lub ujawnienie stosunku autora do tego przedmiotu.

Epitet ma duży wpływ na znaczenie wyrazu, który opisuje. Uwydatnia wybraną cechę opisywanego przedmiotu.

Epitet - przykłady

porywisty wiatr,

rumiane jabłko,

piękna twarz.

Wyraz dźwiękonaśladowczy - onomatopeja

Aby oddać dźwięki i odgłosy świata, używamy specjalnych słów – wyrazów dźwiękonaśladowczych, inaczej nazywanych onomatopejami. Naśladują one dźwięki wydawane przez przedmioty.

Wyraz dźwiękonaśladowczy - przykłady

dzwonek: dzyń‑dzyń,

trąbka: trutututu,

odtwarzają głosy zwierząt: hau hau,

odgłosy maszyn: wrrr.

Neologizm

Neologizm to inaczej nowotwór językowy; nowy wyraz, wyrażenie bądź zwrot, dotąd nie używany w naszym języku. Aby był poprawny, musi być utworzony według zasad słowotwórstwa w danym języku.

Neologizm - przykłady

dresiarz,

złoto, srebro, brąz - na nazwy medali

leżing

plażing.

Inwokacja

Inwokacją nazywamy rozbudowaną apostrofę, która rozpoczyna utwór literacki. W inwokacji autor zwraca się do muzy o nadanie mu natchnienia do stworzenia jak najwspanialszego dzieła. Zwrot ten może być również kierowany do innego, wybranego przez autora obiektu.

Inwokacja - przykłady

Litwo! Ojczyzno moja!  Pan Tadeusz, A. Mickiewicz

Achilla śpiewaj, Muzo, gniew obfity w szkody, / Który ściągnął klęsk tyle na greckie narody... Iliada, Homer

Symbol

Środek stylistyczny stanowiący motyw, znak lub zespół znaków występujący w danym dziele. Jest oznaczeniem treści, które nie zostały zawarte w utworze bezpośrednio, wprost. Posiada jedno znaczenie dosłowne oraz kilka znaczeń metaforycznych, ukrytych. Symbol jest przeciwieństwem alegorii, którą odczytuje się zawsze jednoznacznie – w przypadku symbolu istnieje pewne dowolność interpretacji.

Symbol - przykłady

np.: czerwona róża - kwiat .

Jest wieloznaczny 

róża symbolizuje miłość, piękno, kobietę.

np.: anioł symbolizuje czystość, niewinność, potęgę, nieśmiertelność, duszę, duchowość, doskonałość, nieskazitelność, sztukę.

Alegoria

motyw zawarty w dziele literackim (a także malarskim), np.: postać, zdarzenie, który oprócz znaczenia dosłownego ma sens dodatkowy, domyślny, czyli alegoryczny. 

Alegoria - przykłady

Popularną alegorią literacką jest np.: przedstawienie żeglugi, podróży jako odpowiednika ludzkiego życia. 

W bajkach alegoriami ludzkich cech są postacie zwierzęcych bohaterów, w sztukach plastycznych, np.: sowa to alegoria mądrości, waga sprawiedliwości. 

Od symbolu alegoria różni się tym, że wszyscy rozumiemy ją jednakowo, zaś symbol - wielorako.

Jakie są funkcje środków stylistycznych???

Jaki rodzaj literacki będzie używał największej ilości środków stylistycznych i dlaczego???