Валеология

Нотиқлик санъати, омма олдида чиқиш кўникмаси

асс. С.М.Мирхамидова

Риторика ёки нотиқлик

атрофдагиларни ишонтириш учун ўз фикрини тўғри ифода этиш.

Нотиқлик (риторика)

бу овоз чиқариб фикр юритиш, у матиқий қонуниятнинг маълум қоидалари бўйича  ихтиёрсиз тарзда амалга ошади. Шунинг учун фалсафанинг таркибий қисми ҳисобланган мантиқ асосларини билиш нотиқ – маърузачи учун шарт.

Цицерон (106-43 э.а. йй)

Қадимги Рим нотиқлик санъати мактабининг машҳур вакили Цицерон (106-43) шундай деган: “нотиқлик – бу етарли мураккаб жараён, бу энг аввало билим ва интилишдан иборат”. Шу билан бирга, у нотиқлик санъатини ҳар бир одам эгаллаши мумкинлигини қайд этган, унинг бу сўзини қуйидаги ибора яна бир бор тасдиқлайди “ шоир бўлиб туғилади, нотиқ бўлиб шаклланади”.

Цицерон нотиқ олдига учта вазифани қўяди:

• Ўз ҳолатини кўрсатиш – факт ва маълумотларни исботлаш

• Тингловчиларга эститек роҳатланиш етказиш

• Тингловчиларнинг руҳияти, иродаси ва хулқига таъсир кўрсатиш ҳамда одамларни фаол ҳаёт тарзига ундаш

Арасту (Аристотель 384-322)

Яна бир машҳур файласуф ва мутафаккир Арасту (Аристотель 384-322) биринчи бўлиб ораторлик санъатини инсон ҳаётининг бир тури сифатида илмий жиҳатдан асослаган, унинг нотиқлик санъати ҳақидаги “Риторика” мавзусидаги асари дунё адабиёти тарихига кирган.

Суқрот (469-399) ва Платон (427-347)

Нотиқлик бўйича юнонлар мактабининг яна бир машҳур вакили, моҳир оратор ва мутафаккир зот Суқрот (469-399) ва унинг шогирди Платон (427-347) ҳисобланади. Мазкур файласуф олимлар ҳар томонлама нотиқлик санъатини такомиллаштиришда янги услублар яратиш, мантиқий фикр юритиш ва фикрлаш жараёнини кенгайтириш бўйича бебаҳо ҳиссасини қўшган.

Нотиқлик санъати

• Академик риторика  

• Ижтимоий –сиёсий риторика

• Суд-ҳуқуқий риторика

• Ижтимоий-маиший риторика

• Диний   риторика

Академик риторика

Таълим жараёни билан боғлиқ барча нутқлар: олий ўқув юртларидаги маърузалар, замонавий интерфаол ўқитиш технологиялари, илмий маърузалар ва ахборотлар, семинар машғулотлар ва аҳоли орасида учрашувлар ўтказиш ва қатор таълим ва ахборот маълумотлар академик риторикага киради.

Ораторлик маданияти

аниқ вазиятларда мақсад ва вазифаларга мос равишда аудиторияга самарали таъсир этадиган тил воситасидан фойдаланишдир.