Obecność wątków epikurejskich i stoickich w lit. polskiej.

Obecność wątków epikurejskich i stoickich w literaturze polskiej.

EPIKUREIZM W TWÓRCZOŚCI MIKOŁAJA REJA I JANA KOCHANOWSKIEGO.

Recepcja myśli epikurejskiej w literaturze polskiej nastąpiła w okresie renesansu za sprawą twórczości Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego.

^{Mikołaj Rej}

"Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego"

Utwór Reja z 1558 roku stanowi opis alegorycznej podroży młodzieńca, który pragnie poznać odpowiedź na pytanie, jaki wzorzec życia jest godny wyboru. Poszukując odpowiedzi u mędrców, spotyka na swej drodze filozofów greckich m.in. Diogenesa, Epikura, Anaksagorasa, Platona i Arystotelesa.

"Tenże młodzieniec strapiony, chodząc około morza, potkał filozofa onego Epikurusa starego, ktory nic nie dzierżał o żadnej powinności, jedno w rozkoszach świata tego pokładał wszytko dobre człowiecze, i dziwne to onemu młodzieńcowi, iż tak jest, rozwodził. I przywiodł go w jeden dziwnych rozkoszy sad, gdzie bogini Rozkosz mieszkała. To co tam za rozkoszy były, cztąc obaczysz. Młodzieniec, jako jest rzecz łakoma młodemu rozkosz, dał sie uwieść i przystał do niej za służebnika. Gdy szli z ogrodu, tedy sie z nimi Minerwa, bogini rozumu, potkała, i co z nimimowiła, i jako im rzeczy szkodliwe w rozkoszy wywiodła, bo tam szyrzej napisano stoi. I obiecała onemu młodzieńcowi na szyrsze rozmowy posłać chłopiątko małe, syna swego, co ji zową Racyjo, po polsku Roztropność. A zową ten rozdział Epikurus.

Cnota celem dążenia człowieka

Wychodząc z ogrodu rozkoszy, młodzieniec dowiaduje się od bogini Minerwy, że przyjemności, które nie podlegają kontroli rozumu, mogą prowadzić do negatywnych konsekwencji. Ostatecznym wskazaniem płynącym z metaforycznej wędrówki młodzieńca jest uznanie cnoty jako najważniejszego celu dążenia człowieka. Rej podkreśla, że za figurą bohatera kryje się każdy, kto poszukuje odpowiedzi na pytanie o sens życia i istotę szczęścia.

Hieronim Bosch "Ogród rozkoszy ziemskich"

Hieronim Bosch

"Ogród rozkoszy ziemskich"

Tryptyk jest interpretowany jako wyraz potępienia ludzkich słabości, namiętności i win, które skazują człowieka na wieczne piekielne męki. Lewe skrzydło tryptyku przedstawia wizję raju, a prawe skrzydło okrutną wizję piekła muzykantów, w której instrumenty muzyczne pełnią funkcję narzędzi tortur. Centralna część obrazu ilustruje upadek ludzkości.

JAN KOCHNOWSKI "NA LIPĘ"

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!

Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,

Choć się nawysszej wzbije, a proste promienie

Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.

Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,

Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.

Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły

Biorą miód, który potym szlachci pańskie stoły.

A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,

Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.

Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie

Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie. 

Fraszka "Na lipę"

Utwór Jana Kochanowskiego jest inspirowany nauczaniem Epikura, który opiewał prostotę ludzkiego życia, według niego sprawdzone grono przyjaciół i kwiaty w ogrodzie stanowiły lepszą gwarancję szczęścia niż pogoń za złudnymi, chwilowymi namiętnościami i doznaniami. Podobną wizję prezentuje Jan Kochanowski stając się piewcą życia zgodnego z naturą, koncentrującego się na prostych i łatwo osiągalnych przyjemnościach. Spokój wewnętrzny, poczucie harmonii z naturą i życie toczące się według trybu regulowanego rytmem przyrody stanowią ideał ludzkiej egzystencji.

JAN KOCHANOWSKI

"O żywocie ludzkim"

Fraszki to wszytko, cokolwiek myślemy,

Fraszki to wszytko, cokolwiek czyniemy;

Nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy,

Próżno tu człowiek ma co mieć na pieczy.

Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,

Wszystko to minie jako polna trawa;

Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,

Wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom.

Fraszka "O żywocie ludzkim"

Utwór Jana z Czarnolasu jest jawnym nawiązaniem do filozofii Zenona z Kition. Stoickie wpływy są najbardziej widoczne w ostatnim wersie fraszki. Świat stanowi przedstawienie (topos - theatrum mundi), w którym Bóg jest demiurgiem, reżyserem, a człowiek starającym się dobrze realizować powierzone mu zadanie.

Multiple Choice

Stanowisko etyczne uznające obowiązek moralny i rozumną instancje decydujące o etycznej ocenie czynu ludzkiego, to:

• Konsekwencjalizm

• Utylitaryzm

• Perfekcjonizm

• Deontologia

Multiple Choice

Koncepcja filozoficzna, według której przyjemność (dobro najwyższe) prowadzi do szczęścia (najwyższego celu), to:

• Arystotelizm

• Idealizm

• Stoicyzm

• Epikureizm

Multiple Choice

Kierunek filozoficzny uznający za najwyższe i jedyne dobro cnotę rozumianą jako życie zgodne z zasadami rozumu, to?

• STOICYZM

• MATERIALIZM

• EPIKUREIZM

• AKADEMIZM

Multiple Choice

Na jakiej wyspie znajdującej się na Morzu Śródziemnym urodził się Zenon z Kition?

• Korfu

• Kreta

• Cypr

• Sycylia

Multiple Choice

Pojęcie filozoficzne, używane w tzw. filozofii życia w starożytnej Grecji i tłumaczone najczęściej jako "szczęście", to?

• Epikureizm

• Hedonizm

• Ataraksja

• Eudajmonizm

Multiple Choice

Stanowisko filozoficzne uznające przyjemność za cel ludzkiego dążenia, to?

• Eudajmonizm

• Hedonizm

• Akademizm

• Sceptycyzm

Multiple Choice

Skąd pochodził Epikur?

• z Aten

• z Samos

• z Miletu

• z Abdery

Multiple Choice

Jak potocznie nazywano szkołę założoną przez Epikura?

• Ogród

• Stoa

• Liceum

• Akademia

Multiple Choice

Wielki mówca i mąż stanu, przedstawiciel rzymskiego stoicyzmu to:

• Zenon z Kition

• Seneka Młodszy

• Marek Aureliusz

• Cyceron

Multiple Choice

Jaki tytuł nosi dzieło rzymskiego cesarza, w którym zawarł on swoje rozważania na temat ludzkiego życia?

• Obrona Sokratesa

• Uczta

• Metamorfozy

• Rozmyślania

Multiple Choice

Jak potocznie nazywano uczniów Arystypa z Cyreny?

• Cyrenaikami

• Sofistami

• Akademikami

• Stoikami

Multiple Choice

Przyjmując koncepcję świata zbudowanego z atomów (atomizm) Epikur nawiązuje do poglądów jednego z materialistów. Którego?

• Anaksagorasa

• Heraklita

• Demokryta

• Leucypa

Multiple Choice

Teoria etyczna Arystotelesa nosi nazwę:

• etyki utylitarystycznej

• etyki personalistycznej

• etyki hedonistycznej

• etyki złotego środka

Multiple Select

Wskaż zdania poprawne charakteryzujące czwórmian leczniczy Epikura:

• Zaspokajanie tylko potrzeb naturalnych i niezbędnych chroni przed gniewem bogów.

• Nie istnieją żadne zaświaty. Podobnie my już nie istniejemy, gdy przychodzi śmierć.

• Ból może być nie do zniesienia, ale tylko wtedy, gdy zsyłają go Bogowie.

• Bogowie mogliby nas ukarać po śmierci, ale nie mają takiej woli.

• Bogowie, albo się nami nie interesują, albo nie mają interesu w tym, żeby nas karać.

Multiple Select

Wskaż zdania prawdziwe:

Epikur uważał, że:

• Celem ludzkiej egzystencji jest realizacja rozumności, czyli życia w zgodzie z prawami logosu.

• Celem filozofii jest rozważenie i opracowanie sposobu życia umożliwiającego osiągnięcie ludziom stanu szczęścia.

• Celem ludzkiej egzystencji jest przyjemność rozumiana jako brak cielesnego bólu oraz niepokojów duszy.

• Celem ludzkiej egzystencji jest maksymalizacja sumy pojedynczych przyjemności cielesnych.