Pan Tadeusz

Pan Tadeusz

Losy emigranta

Utwór był poetycką próbą powrotu do utęsknionego „kraju lat dziecinnych” i zapomnienia o swojej niedoli emigranta. Mickiewicz, obdarzony niezwykłą pamięcią, zawarł w Panu Tadeuszu wszystkie wspomnienia z okresu dzieciństwa, które spędził na Litwie, w Nowogródku i w Zaosiu. Pamięć dawnych obyczajów, wyglądu szlacheckich domostw, szlacheckiej gościnności odżyły na nowo w Panu Tadeuszu, na kartach poematu została ocalona od zapomnienia szlachecka tradycja, która już w czasie pisania Pana Tadeusza zaczęła zanikać.

Początki pracy nad ,,Panem Tadeuszem''

W kwietniu 1831 roku udał się do Wielkopolski, aby stamtąd przedrzeć się do zaboru rosyjskiego, jego plany się nie powiodły, ale właśnie w Wielkopolsce, we wsi Łukowo, zrodziła się idea napisania Pana Tadeusza. Przypuszczalnie powstał tam też początek utworu, toteż wygląd dworku w Soplicowie, o którym na początku Pana Tadeusza pisze poeta, mógł być zainspirowany wyglądem dworu w Łukowie. Zasadnicza część pracy nad Panem Tadeuszem przypada jednak na lata 1832-1834.Napisany w Paryżu Pan Tadeusz, został też tam wydany w roku 1834.

Tytuł

Pan Tadeusz czyli Ostatni Zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem.

Czas i miejsce akcji

Historia szlachecka z roku 1811 – 1812, rzecz dzieje się w szlacheckim majątku – Soplicowie (oraz w jego okolicach, m.in. zamek Horeszki, Dobrzyn), położonym kilkadziesiąt kilometrów na południe od powiatowego miasta, Nowogródka.

Rodzaj literacki i gatunek literacki

Epika

Epopeja narodowa (epos)

Struktura: 12 ksiąg pisanych trzynastozgłoskowcem.

Bohaterowie

Pierwszoplanowi to: Jacek Soplica, Sędzia, Tadeusz, Zosia, Telimena, Hrabia.

Drugoplanowi to: Wojski Hreczecha, Podkomorzy, Gerwazy Rębajło, Protazy Brzechalski, Rejent Bolesta, Asesor, Maciej Dobrzyński, Jankiel, Nikita Nikitycz Ryków, Major Płuta, Bartek Prusak, Horeszko.

Zarys tematyki

obraz polskiej szlachty, patriotyzm, ostatni zajazd na Litwie, powstanie na Litwie, historia Jacka Soplicy, miłość Tadeusza i Zosi.

Główne wątki w Panu Tadeuszu

Wątek miłosny:

najważniejszy i najbardziej znaczący w dziele, zaznaczający się wyraźnie we wszystkich księgach. Zarzewiem konfliktu między rodami była miłość Jacka Soplicy do Ewy Horeszkówny. Zakończona nieszczęśliwie i nigdy niespełniona doprowadza Jacka do zbrodni, a w następstwie do przywdziana habitu bernardyna. Najważniejsza miłość w dziele to jednak rodzące się uczucie między potomkami Ewy i Jacka, Zosią i Tadeuszem, mające tym szczęśliwy finał i kończące spór między rodzinami. 

Główne wątki w Panu Tadeuszu

Wątek narodowo-wyzwoleńczy (patriotyczny):

 to przewijające się informacje o zbliżającej się wojnie z Moskalami i nadzieje na wyzwolenie ojczyzny spod jarzma zaborcy. Istotnym czynnikiem staje się próba wywołania powstania na Litwie, której podejmuje się ksiądz Robak. Świadectwo świetności dawnej Polski to narodowa tradycja i obyczajowość, tak bardzo podkreślana w życiu szlachty. Pamięć o narodowych bohaterach i wolnej ojczyźnie jest ciągle żywa w myślach bohaterów dzieła.

Główne wątki w Panu Tadeuszu

Spór o zamek:

pojawiający się już w pierwszej księdze dzieła. Jest jednym z powodów konfliktu między Horeszkami i Soplicami, którzy dostali po Targowicy część ziem Stolnika. Po latach zjawia się daleki krewny Horeszki, który postanawia odzyskać swoje dziedzictwo. W tym samym czasie zamkiem zaczyna interesować się Sędzia i to doprowadza do procesu o stary zamek. Po wielu perypetiach, kłótniach i zrywaniu ugody, spór o zamek kończy się w poprzez zawarcie małżeństwa między dziećmi zwaśnionych rodzin – Tadeuszem i Zosią. 

Wątki poboczne:

1. Spór o Kusego i Sokoła - spór między Rejentem a Asesorem o to czy pies jest szybszy.

2. Romans Telimeny i Tadeusza - nawiązany przypadkowo romans Tadeusza z Telimeną, z którego młodzieńcowi ciężko jest wybrnąć.

3. Zaloty Hrabiego i Telimeny - finalnie zostaje żoną Rejenta, bo Hrabia nie chce się z nią ożenić.