Жемістер мен көкөністерден салаттар әзірлеу технологиясы

Жемістер мен көкөністерден салаттар әзірлеу технологиясы

5 сынып

Жеміс (лат. fructus) — жабық тұқымды өсімдіктер өнімі.

_{Жеміс-жидек дақылдары - шырынды және құрғақ жеміс-жидекті өсімдіктер.}

_{Жеміс-жидекті дақылдардың жемісі 6 топқа бөлінеді. Олар: шекілдеуікті (алма, долана),} 

_{сүйекті (шие, алхоры),} 

_{жидекті (қарақат, жүзім) жемістер.}

_{Сондай-ақ жаңғақты (талшын, жаңғақ), цитрусты (мандарин, апельсин) және субтропиктік (құрма, інжір) жемістер.}

_{Қазақстанның оңтүстігі және оңтүстік-шығысында алма, алмұрт, алхоры өсіріледі. Ал солтүстік, орталық, шығыс аймақтарында тошала, қарақат, долана, шәңгіш, шетен өседі.}

_{Көкөніс — тамаққа} 

_{қолданылатын бақша жемістері мен көктер (қияр, сәбіз, қызанақ, қызылша, т.б.).}

_{Көкөністер – бағалы тағам. Олардың тағамдық мәні бойындағы тез сіңгіш заттардың, ішінара көмірсутектердің болуына байланысты көкөністерде ас қорытуға пайдалы әсерін тигізетін, адам организміне қажетті витаминдер мен минералды тұздарға бай.}

_{Көкөністер негізінен мынадай топтарға бөлінеді:}

• Тамыржемістілер — тарна, асханалық қызылша, сәбіз, ақжелек түйнегі, ботташық, шалқан, тұрып, шомыр, балдыркөк түйнегі;

• Жапырақтылар -қырыққабат, салаттар, саумалкөк, аскөк, жапырақты және сағақты балдыркөк, жапырақты ақжелек, рауғаш, қымыздық;

• Жемістілер — томаттар, баялдылар, тәтті бұрыш, ащы бұрыш, қияр, қарбыз, қауын, асқабақ,кәдісамсарлар,гүлді қырыққабат, бұршақ, лобия, атбас бұршақ, қант жүгерісі;

• Баданалылар (тамаққа басы мен жапырағы пайдаланылады)— шалқан пияз, сарымсақ, порей, батун пияздары, шнитт пиязы.

• Картоп пен хош иісті дәмді көкөністер: анис, кориандр, кресс салат, тмин, жалбыз, майоран қияр шөбі, эстрагон.

_{ҚЫЗЫҚТЫ ЖӘНЕ ҚОСЫМША МӘЛІМЕТТЕР}

Қанжар жеміс

Малайзияда биіктігі 18 метрге жететін орохсилок ағашы өседі. Оның қанжар пішіндес бұршаққынының ұзындығы 0,6-1,2 м, ені 8 см, бұтақтарының ең ұшында салбырап тұрады. Білмеген адам оны қанжар деп қалады.

Үйреншікті ұғымымызда жерден өсетін көкөніс-жеміс біткеннің ең үлкені деп қауын-қарбызды ойлаймыз. Негізінде салмағы мен көлемі жағынан үлкен жеміс Сейшель аралында өсетін пальманың жаңғағы екен. Оның диаметрі жарты метрге жетіп, 25 кг-ға дейін салмақ қосады. Бір пальма осындай отыз жемістен бере алады. Олардың қабығы өте қатты болады және баяу жетіледі. Гүлденгеннен кейін төртінші жылы ғана көлемі өсіп, пісуіне тағы екі жыл керек екен. Нан ағаш боп аталатын ағаштың жемісі сол ағаштың тура діңгегіне бітеді. Оның 40 кг-ға жететін салмағын ешбір бұта көтеріп тұра алмас еді. Олар көлемі жағынан да Сейшель жаңғағынан ірі. Ұзындығы 90 см, ені 50 см-ге жуық. Нан ағашының жемісінен жергілікті тұрғындар қамыр илеп, нан пісіреді. Көкеністің ішіндегі ең ірісі – асқабақ. 1970 жылы Англияда салмағы центнерге жуық 92 кг 750гр. Асқабақ өсіріліп, көрмеде көрсетіліпті.

Жүзім өсіру біздің заманымызға дейінгі 5 мың жылдықта басталған. Көп өсірілетін аймағы негізінен – Кіші Азия. Жүзімнің шамамен он мыңдай түрі кездеседі.

Піскен жүзімнің 100 грамында 60 калория бар. Жүзім құрамындағы дәрумендер миға өте пайдалы.Жүзім адамның иммунитетін күшейтеді, жүйкені тыныштандырып, терінің түлеуін арттыра түседі. Ол – сондай-ақ аллергия мен буындарда тұз жиналуының алдын алуда таптырмайтын жеміс.

Multiple Choice

^{Берілген әріптердің орынын ауымтыра отырып, сөз құрау.}

^{А.х,с,а,а,н-}

^{А,д,с,р,т,х,а,н,а-}

^Ф,к,о,е-

• Асхана, дастархан, кофе

• Асжана,дастархан,жеміс

• Дастархан,асханалар,кофе

Multiple Choice

^{Ас үй құралдарына жатпайды?}

Multiple Select

^{Ас дайындауда нені есте сақтау керек?}

• Шаш жинау

• Таза жүру

• Ара қашықтық

• Қауыпсіздік ережесін

Multiple Select

Ас әзірлеу бөлмесі қалай аталады?

• Филателия

• Квилинг

• Кулинария

Open Ended

Жұмбақты шеш.

1. Кесе-кесе мұқалды

Жони-жони жұқарды

Multiple Select

Бутерброд жасауға қажетті азық-түлік? _{(бірнеше жауап)}

• Нан,жемістер,

• Нан,сүт тағамдары,соус

• Шұжық

• Көкөністер

• Барлығыда дұрыс

Open Ended

Адам ағзасына пайдалы азық-түлік:

Multiple Select

Чипсиды ойлап тапқан ғалым?

• Джокр

• Вавилон

• Джордж Крам

• Крам Джон

Multiple Choice

_{Суреттердің ішінен артық тұрған суретті тап.}

Open Ended

Бүгінгі сабақтан алған әсерлеріңді смайлик арқылы бағалаңдар!