Znaczenie przyrodnicze i gospodarcze użytków zielonych

Znaczenie przyrodnicze i gospodarcze użytków zielonych

1. Wprowadzenie

Trwałe użytki zielone to użytki rolne porośnięte przez rośliny wieloletnie należące do traw, motylkowatych, ziół, turzycowatych, sitowatych i chwastów z klasy roślin dwuliściennych. Rośliny porastające te grunty tworzą darń. Na tych gruntach nie prowadzi się zabiegów uprawowych. Wg Ministerstwa Rolnictwa są to grunty zajęte pod uprawę traw lub innych upraw zielonych naturalnych lub powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych) nie włączanych do płodozmianu przez pięć lat lub dłużej.

1. Wprowadzenie

W zależności od sposobu użytkowania użytki zielone dzielimy na łąki i pastwiska.

Łąki – użytki zielone przeznaczone do koszenia, porośnięte przede wszystkim trawami wysokimi i innymi roślinami wysokimi, koszone dwu- lub trzykrotnie.

Pastwiska – użytki zielone przeznaczone do wypasu zwierząt, porośnięte roślinnością znoszącą niskie przygryzanie i przydeptywanie, czyli trawami niskimi, motylkowatymi, niskimi ziołami i chwastami.

2. Znaczenie gospodarcze i przyrodnicze trwałych użytków zielonych

Trwałe użytki zielone mają duże znaczenie w rolnictwie, ponieważ stanowią w Polsce ponad 20% powierzchni użytków rolnych.

Trwałe użytki zielone stanowią podstawowe źródło paszy dla przeżuwaczy. Są to pasze wysokowartościowe w postaci zielonek, sianokiszonek, siana oraz suszu. W przypadku ekstensywnego systemu chowu bydła w okresie letnim, może stanowić jedyną karmę dla zwierząt.

Pasza uzyskiwana z trwałych użytków jest, jak się szacuje, dwukrotnie tańsza od pasz zbożowych i jest paszą pełnowartościową w żywieniu zwierząt. 

2. Znaczenie gospodarcze i przyrodnicze trwałych użytków zielonych

Łąki i pastwiska pełnią ważne funkcje przyrodnicze, m.in. funkcję fitosanitarną, strukturotwórczą, przeciwerozyjną i krajobrazową. Są także siedliskami dla ptaków, ssaków, gadów, płazów i bezkręgowców. Roślinność użytków zielonych asymiluje zanieczyszczenia przez cały okres wegetacji. Dzięki dużym własnościom sorpcyjnym łąki organiczne ograniczają możliwość powodzi wiosną i przy długotrwałych ulewnych deszczach.

Znaczenie gospodarcze trwałych użytków zielonych

Gospodarka łąkowo-pastwiskowa nierozerwalnie związana jest z produkcją zwierzęcą. Łąki i pastwiska dostarczają taniej, pełnowartościowej, smacznej paszy, dobrze wykorzystywanej przez zwierzęta. Zielonka pastwiskowa może być wyłączną paszą w żywieniu zwierząt nawet o dużej wydajności. W doświadczeniach angielskich uzyskano w okresie letnim z 1 ha pastwiska produkcję 14 500 kg mleka, przy średniej wydajności dziennej 17 kg od 1 krowy, natomiast w produkcji mięsa osiągnięto z 1 ha wydajność 950 kg przyrostu żywej wagi.

2. Znaczenie gospodarcze i przyrodnicze trwałych użytków zielonych

Badania naukowe wskazują, iż na naszych pastwiskach można uzyskać rocznie 600 q zielonki, co powinno wystarczyć na wykarmienie w sezonie pastwiskowym 3-4 krów o dziennej wydajności do 18 kg mleka i pokryć w 60-70% potrzeby pokarmowe bydła w skali roku. Zielonka pastwiskowa jest paszą zasobną w związki energetyczne, białko, witaminy, sole mineralne i substancje czynne (lecznicze, pobudzające apetyt, ułatwiające trawienie itp.). Bardzo dobra zielonka pastwiskowa jest smakowita, chętnie pobierana przez zwierzęta. Ważne jest również to, iż skarmiane są żywe, młode rośliny, bez strat składników pokarmowych i bez przemian tych składników, które zachodzą w procesie konserwacji.

3. Roślinność trwałych użytków zielonych  

Na użytkach zielonych spotykamy zróżnicowaną roślinność pod względem gatunkowym. Gatunki te można podzielić na następujące grupy:

·        trawy,

·        rośliny motylkowate,

·        zioła

·        turzycowate, sitowate, skrzypowate.

Na łąkach i pastwiskach dobrze zagospodarowanych występuje 20–30 gatunków roślin wartościowych, z czego większość stanowią trawy 

Trawy

Podstawową roślinnością użytków zielonych są trawy. Trawy posiadają system korzeniowy wiązkowy.

Z węzła krzewienia wyrastają łodygi (źdźbła). Łodyga składa się z długich międzywęźli, rozdzielonych krótkimi węzłami. Liście zbudowane są z pochwy obejmującej międzywęźla i długiej blaszki liściowej. Kwiatostan traw ma postać kłosa lub częściowej wiechy. Owocem traw są ziarniaki. Pędy nadziemne traw dzielimy na wegetatywne, czyli bogato ulistnione i zakończone pąkiem liściowym oraz generatywne, czyli zakończone kwiatostanem.

Trawy

Ze względu na wysokość wyrastania trawy dzielimy na:

·        wysokie

·        średnio wysokie

·        niskie Najbardziej wartościowe gatunki traw wysokich to: kostrzewa łąkowa, tymotka łąkowa, kupkówka pospolita, stokłosa bezostna, wyczyniec łąkowy i rajgras wyniosły. Traw średnio wysokich: życica wielokwiatowa i mietlica biaława. Traw niskich: wiechlina łąkowa, kostrzewa czerwona i życica trwała.

Rośliny motylkowate

Rośliny bobowate to grupa roślin występująca na łąkach i pastwiskach, druga co do ważności. Są roślinami bardzo cennymi na użytkach zielonych: wzbogacają zielonkę i siano w cenne białko, fosfor, wapń, witaminy, ale też przewietrzają glebę i poprawiają jej strukturę oraz zwiększają zawartość azotu w wyniku współżycia z bakteriami brodawkowymi. Dla zwierząt są bardzo smaczne i chętnie przez nie zjadane. Najważniejsze rośliny motylkowate to: koniczyny, lucerny i komonice. 

Zioła

Oprócz traw i roślin motylkowatych na wszystkich pastwiskach i łąkach rosną zioła. Mają one cenne właściwości dietetyczne i smakowe. Z tego względu najczęściej są bardzo chętnie zjadane przez zwierzęta. Z tej grupy roślinności łąk i pastwisk największe znaczenie mają: krwawnik pospolity, mniszek pospolity, babka lancetowata, babka zwyczajna, kminek zwyczajny, krwiściąg lekarski, rumianek i inne. W przypadku nadmiernej ilości ziół w runi mogą one być uznawane za chwasty.

Chwasty łąkowe

Za chwasty na użytkach zielonych uważane są rośliny o niskiej wartości pokarmowej lub rolniczej. Rośliny te obniżają plony i pogarszają jakość pozyskiwanej paszy. Niektóre z nich są szkodliwe dla zwierząt (powodują zatrucia) albo psują jakość produktu (mleka). Zaliczamy do nich kilkadziesiąt gatunków roślin.

Chwasty trujące to zimowit jesienny, szalej jadowity, wilczomlecz sosnka, jaskier jadowity, jaskier ostry, szczwół plamisty, skrzyp błotny.

Inne gatunki chwastów to turzyce i sitowate. Rozwijają się one w specyficznych warunkach siedliskowych, w których gatunki wartościowe szybko giną. Są to siedliska nadmiernie wilgotne i słabo przewietrzane. Rośliny te dają mało wartościową paszę lub nie nadają się do skarmiania.