"Lalka" Bolesława Prusa

"Lalka" Bolesława Prusa

​Podstawowe informacje

• ​ukazywała się w odcinkach: 1887-1889

​

• ​miejsce akcji: głównie Warszawa; Paryż, Zasławek

• ​czas akcji: 1878-79 + retrospekcje Rzeckiego

​

• ​geneza: artykuł w gazecie na temat skradzionej lalki

Plan wydarzeń

​Tom I

1. Rozmowa w jednej z warszawskich jadłodajni o Stanisławie Wokulskim.

2. Przedstawienie postaci przedsiębiorczego kupca.

3. Prowadzenie odziedziczonego po Minclowej sklepu Wokulskiego przez Ignacego Rzeckiego.

4. Pamiętnik starego subiekta zapisem bogatych dziejów Rzeckiego.

​5. Powrót Wokulskiego do Warszawy z Bułgarii.

6. Stanisław bogaczem - dziesięciokrotne powiększenie majątku zmarłej żony.

7. Ciężka sytuacja finansowa Łęckich.

8. Wizyta dumnej Izabeli w sklepie Wokulskiego.

9. Lekceważenie kupca przez piękną arystokratkę.

10. Wspomnienie Stanisława o pierwszym spotkaniu z Izabelą w teatrze.

11. Spacer Wokulskiego po najbiedniejszej dzielnicy warszawskiej - Powiślu.

12. Pomoc Wysockiemu.

13. Skłóceni hrabia i hrabina Krzeszowscy klientami sklepu Wokulskiego.

14. Święta wielkanocne.

15. Złożenie dużego datku przez Wokulskiego na ręce kwestującej w kościele św. Józefa na Krakowskim Przedmieściu panny Izabeli.

16. Pomoc Mariannie - dziewczynie lekkich obyczajów.

17. Zaproszenie kupca na przyjęcie w kręgu arystokracji do pałacu Karolowej.

18. Rozmowa z prezesową Zasławską o jej dawnym nieszczęśliwym związku ze stryjem bohatera.

​19. Pamiętnik starego subiekta zbiorem wspomnień Rzeckiego na temat kampanii węgierskiej i genezy jego przyjaźni ze Stachem.

20. Plany założenia spółki handlowej przez bogatych szlachciców i kupców.

​

​"Mówię na mocy moich przeczuć, które ostrzegają… wołają, że ten człowiek po to jeździł na wojnę, ażeby mnie zdobyć. I ledwie wrócił, już mnie ze wszystkich stron obsacza… Ale niech się strzeże!… Chce mnie kupić? dobrze, niech kupuje!… przekona się, że jestem bardzo droga… Chce mnie złapać w sieci?… Dobrze, niech je rozsnuwa… ale ja mu się wymknę, choćby — w objęcia marszałka… O Boże! nawet nie domyślałam się, jak głęboką jest przepaść, w którą spadamy, dopóki nie zobaczyłam takiego dna. Z salonów Kwirynału do sklepu… To już nawet nie upadek, to hańba…​"

​​VI W jaki sposób nowi ludzie ukazują się nad starymi horyzontami, 779

​

"Dopiero w Wokulskim poznała nie tylko nową osobistość, ale niespodziewane zjawisko. Jego niepodobna było określić jednym wyrazem, a nawet stoma zdaniami. Nie był też do nikogo podobny, a jeżeli w ogóle można go było z czymś porównywać, to chyba z jakąś okolicą, przez którą jedzie się cały dzień i gdzie spotyka się równiny i góry, lasy i łąki, wody i pustynie, wsie i miasta."

​

X​IV Dziewicze marzenia, 3073

21. Poznanie zdolnego naukowca i pozytywisty Juliana Ochockiego.

22. Decyzja o odkupieniu za zawyżoną cenę kamienicy Łęckich.

23. Nabycie klaczy wyścigowej Sułtanki baronostwa Krzeszowskich.

24. Wygrana zakupionego konia w wyścigu i radość Izabeli.

25. Spór między baronem a Wokulskim i pojedynek w obronie ukochanej bohatera.

26. Pogłębiająca się fascynacja piękną Izabelą.

27. Zaproszenie na obiad do Łęckich.

​

Tom II

1. Przygotowania do wizyty u Tomasza i Izabeli.

2. Obiad w domu ukochanej.

3. Propozycja wspólnej wycieczki do Paryża.​

4. Pomoc potrzebującym mieszkańcom Warszawy.

5. Przyjazd włoskiego śpiewaka Rossiego – ulubieńca Izabeli.

6. Obsypanie tragika kwiatami i prezentami przez Wokulskiego.

7. Zakup na licytacji kamienicy Łęckich za zawyżoną sumę 90 tysięcy rubli, przez pośrednika Wokulskiego - Szlangbauma.

8. Narzekania Tomasza Łęckiego na zbyt mały zarobek.

9. Odkrycie motywacji Stacha przez oddanego mu Rzeckiego.

10. Wokulski reguluje długi Łęckich.

11. Prawda wychodzi na jaw – Stanisław zdemaskowany jako nowy właściciel kamienicy.

12. Pogniewanie się honorowych Łęckich.

13. Odwiedziny Starskiego – dawnego adoratora Izabeli.

14. Zuchwałe zachowanie bawidamka w stosunku do Łęckiej.

15. Plany wspólnych wakacji czynione w języku angielskim w obecności Wokulskiego.​

16. Zrozumienie bolesnej prawdy przez Stanisława.

17. Pamiętnik starego subiekta informacją na temat dalszych dziejów Wokulskiego oraz zbiorem uwag o nowych mieszkańcach kamienicy kupionej przez bogatego kupca. Losy Jadwigi Misiewiczowej i Heleny Stawskiej.

18. Pobyt Wokulskiego w Paryżu.

19. Spotkanie z dawnym przyjacielem Suzinem i genialnym chemikiem profesorem Geistem.

20. Propozycja wynalazcy i namowy do poświęcenia życia nauce.

21. Powrót do Warszawy.

22. Wyjazd Wokulskiego do Zasławka na zaproszenie prezesowej Zasławskiej.

23. Poznanie barona Dalskiego zakochanego w młodej narzeczonej - Ewelinie Janockiej.

24. Przyjaźń Wokulskiego z atrakcyjną wdową - panią Wąsowską.

25. Spotkanie z Izabelą.

26. Wyprawa do ruin zamku w Zasławku.

27. Wyznanie miłości Izabeli i odżycie dawnych niespełnionych nadziei na wspólne życie.​

​„Do roboty!… Dlaczego ja nie idę do roboty?…”

Wzrok jego machinalnie padł na stół, gdzie leżał niedawno kupiony Mickiewicz.​

„Ile ja to razy czytałem!…” — westchnął biorąc książkę do ręki.​

Książka otworzyła się sama i Wokulski przeczytał:​

„Zrywam się, biegnę, składam na pamięć wyrazy, którymi mam złorzeczyć okrucieństwu twemu, składane, zapomniane już po milion razy… Ale gdy ciebie ujrzę, nie pojmuję, czemu znowu jestem spokojny, zimniejszy nad głazy, aby goreć na nowo, milczeć po dawnemu…”​

„Teraz już wiem, przez kogo jestem tak zaczarowany…”

​

​​II Szare dnie i krwawe godziny, 1036

​

Tom III

1. Pamiętnik starego subiekta odzwierciedleniem skomplikowanych układów widocznych w kamienicy kupionej przez Wokulskiego oraz opisem procesu o lalkę.

2. Odkupienie przez baronową Krzeszowską kamienicy od Wokulskiego.

3. Plany ożenienia Stacha ze Stawską snute przez Rzeckiego.

4. Poprawa sytuacji finansowej Łęckich.

5. Wokulski traktowany przez ukochaną jako kandydat do jej ręki.

6. Pogodzenie się Krzeszowskich.

7. Śmierć prezesowej Zasławskiej.

8. Odnalezienie w Algierze zaginionego męża pani Stawskiej.

9. Przykrość Wokulskiego skutkiem zachowania Izabeli podczas koncertu skrzypka Molinariego.

10. Wyjazd Wokulskiego z Łęcką i Starskim do Krakowa.

11. Zaloty Starskiego.​

12. Odkrycie przez Stanisława prawdy o charakterze Izabeli.

13. Pospieszne opuszczenie pociągu i nieudana próba samobójcza.

14. Powrót bohatera do Warszawy.

15. Wycofanie się z interesów i sprzedaż dorobku Henrykowi Szlangbaumowi.

16. Depresja Wokulskiego.

17. Spotkanie z księciem okazją do wyrażenia niepochlebnej opinii o arystokracji, z panią Wąsowską – o złym charakterze Izabeli, a z Rzeckim – do wyrażenia wdzięczności za lata prawdziwej przyjaźni.

18. Wyjazd do Moskwy do Suzina.

19. Śmierć męża Heleny Stawskiej i przyjęcie oświadczyn Mraczewskiego.

20. Pamiętnik starego subiekta zapisem niepokojów targających Rzeckim.

21. Narastanie powszechnej niechęci Warszawiaków do bogacących się Żydów.

​„Wiem tylko, że w moich oczach, pod pozorami obojętnej życzliwości, toczył się najzwyklejszy romans i — to mi wystarcza. Rozumiem żonę, która oszukuje męża; bo ona może się tłomaczyć pętami, jakie wkłada na nią małżeństwo. Ale ażeby kobieta wolna oszukiwała obcego sobie człowieka… Cha!… cha!… cha!… to już jest, dalibóg, zamiłowanie do sportu… Przecież miała prawo przenosić nade mnie Starskiego — i ich wszystkich… Ale nie! Jej jeszcze było potrzeba mieć w swoim orszaku błazna, który ją naprawdę kochał, który dla niej wszystko był gotów poświęcić… I dla ostatecznego zhańbienia natury ludzkiej właśnie z mojej piersi chciała zrobić parawan dla siebie i adoratorów… Czy pani domyśla się, jak musieli drwić ze mnie ci ludzie, tak tanio obsypywani względami?… I czy pani czuje, co to za piekło być tak śmiesznym jak ja, a zarazem tak nieszczęśliwym, tak oceniać swój upadek i tak rozumieć, że jest niezasłużony?…​

Pani Wąsowskiej drżały usta; z trudnością powstrzymywała się od łez.​

— Czy to nie jest imaginacja? — wtrąciła.​

— Eh, nie, pani… Skrzywdzona ludzka godność to nie imaginacja."

​

XVI Dusza w letargu, 5277

​

22. Śmierć Tomasza Łęckiego.

23. Rozbieżne informacje o miejscach pobytu Wokulskiego (np. list Węgiełka o wysadzeniu ruin zamku w Zasławku i śmierci bohatera).

24. Śmierć Rzeckiego.

25. Decyzja Izabeli o wstąpieniu do klasztoru.

​Stanisław Wokulski

• ​46 lat

• ​drobne mieszczaństwo

• ​zdobył pieniądze na studia: kierunek matematyczno-fizyczny

• ​brał udział w powstaniu styczniowym

• ​praca u Mincla - po powstaniu ślub z Minclową, właściciel sklepu po jej śmierci

  zdobył majątek na handlu podczas wojny w Bułgarii

• ​otworzył sklep galanteryjny

​Stanisław Wokulski

• ​zauroczenie w Izabeli Łęckiej w teatrze

• ​da się zdobyć serce za pomocą pieniędzy? co zrobił dla Łęckiej?

• ​romantyk czy pozytywista?

• ​handlarz czy naukowiec?

• ​można przeskoczyć swoją pozycję społeczną?

​Izabela Łęcka

• ​25 lat

• ​stara panna

• ​uboga arystokracja

• ​przekonana o swojej wyższości

• ​piękna, wykształcona, zna j. angielski

• ​dba o reputację

• ​egocentryczna

• ​kokietka

• ​wielka przemiana?

• ​tytułowa lalka?

​Ignacy Rzecki

• ​przyjaciel Wokulskiego (starszy od niego o kilka lat)

• ​subiekt w jego sklepie, kocha swoją pracę (scena układania wystawy)

• ​kult Napoleona Bonaparte

• ​"Pamiętnik starego subiekta"

• ​boi się zmian

• idealista, ​romantyk

• ​kibicuje Wokulskiemu i Stawskiej

• ​umiera, gdy dowiaduje się o klęsce Napoleona IV

Julian Ochocki​

• ​niecałe 30 lat

• ​młody idealista, chce działać dla dobra świata

• ​naukowiec

• ​arystokrata

• ​"Co mnie żeniaczka, kobiety, a nawet mikroskopy, stosy i lampy elektryczne? Oszaleję albo… przypnę ludzkości skrzydła…"

​Kazimierz Starski

• ​arystokrata

• ​arogancki, antypatyczny kobieciarz

• ​fircyk

• ​romansuje z Wąsowską, Eweliną Janocką i Łęcką

• ​zepsuty

Helena Stawska​

• ok. 30 lat

• ​matka małej córeczki

• ​nie wie, co dzieje się z jej mężem, uciekł za granicę

• ​kiepska sytuacja finansowa

• ​uczynna, dobra

• ​oskarżona przez baronową Krzeszowską

• ​zaręczyła się z Mraczewskim

​O czym jest Lalka?

• ​przekrój polskiego społeczeństwa końca XIX wieku

  • ​arystokracja, mieszczaństwo, biedota

  • ​konflikt trzech pokoleń

  • ​Warszawa

• ​miłość "międzyklasowa", awans społeczny

• rodzący się ​kapitalizm

• relacje polsko-żydowskie​