Panitikan sa panahon ng Kastila (Dulang Panlibangan)

Panitikan sa panahon ng Kastila

(Dulang Panlibangan)

Richelle Gallanosa

​Tagapagdaloy

​Layunin

Naipakikita ng kasanayan sa positibong paggamit ng

makabagong teknolohiya na makatutulong sa proseso ng pagtuturo at pagkatuto nito mga dulang

panlibangan.

KARILYO​

​Palabas ito ng mga tauhan yari sa karton na ang anino ay makikita na sa isang maputing tabing. May diyalogong sinasabi ang mga tauhan at ang magpapalabas ng karilyo ang siyang nagsasalita.

​KOMEDYA

​Ang Komedya ay isang dulang patalata (karaniwang binubuo ng octasyllabic o dedocasyllabic na quantrain), na gumagamit ng nakaugaliang marcha para sa pagpasok at pag-alis sa entablado, batalla o labanan na may koreograpiya, at magla o mga mahihiwagang epekto sa palabas.

​KOMEDYA

​Ito ay kadalasang itinatanghal ng dalawa hanggang tatlong araw upang ipagdiwang ang piyesta ng patron ng baryo.

​Ito ay nagmula sa comediang Espanyol noong ika-16 na siglo. Ang lokal na komedya ay unang lumabas sa Latin at Espanyol sa Cebu noong 1598.

​KOMEDYA

​Ang panimula ng moro-moro o komedya sa Pilipinas ay utang sa isang Espanyol na nagngangalang Juan De Salazar. Hindi umano ang pagbabalik ni Heneral Concuera noong kalagitnaan ng Hulyo ang inspirasyon upang sumulat ng isang pagtatanghal na naiiba.

​KOMEDYA

​Noong 1990 nang natabunan ng sarsuwela ang moro-moro. Noong 1902, si Severino Reyes ay nagpalabas ng isang dulang may pamagat na "RIP". Ito'y tumuligsa sa moro-moro at ang pinakadiwa ay isang bangkay na matagal nang naghihintay ng paglilibing ang nasabing anyong pampanitikan. Ang tinutukoy ay ang moro-moro.

​Naging bunga nito ay pagtataboy sa moro-moro sa mga teatro at hindi na tinangkilik ang mga moro-moro. Ang naging bunga nito ay pagtataboy sa moro-moro sa mga teatro at hindi na tinangkilik ng mga manonood ang naturang palabas. Iyon na ang naging wakas ng moro-moro.

​AWIT AT KORIDO

​Nakapaloob sa kategoryang ito ang iba't ibang uri ng awit at korido na nalathala sa Pilipinas. Karaniwang nakasaad ang lagom ng akda, ang halaga nito sa panitikan, a ang mga kritikang lumabas hinggil sa natural na kaalaman. Ito rin ay nauukol sa relihiyon, ombokasyon at paghingi nng paumanhin

​Mga Katangian:

• Bukod sa patula ang pagsusulat at paawit kung bigkasin ay may iba pang mga katangian ang dalawang uri ng akdang ito.

• ​Ang layunin sa pagkakasulat ay ang pagpapalaganap ng pananampalatayang Kristiyano. Inihahambing sa Diyos, sa bayan at sa mga babaeng mahal nila sa buhay.

• ​Kapwa nakalahad dito ang mahabang kasaysayan o pangyayaring batay sa mga alamat at epiko ng nagdaang panahon ng Pransia, Italya, Gresya, Albanya, atbp.

• ​Ang pagsalin ay tungkol sa romansa, kabayanihan o pangyayaring nilikha ng may-akda. May mga pangyayaring di-kapanipaniwala subalit kawili-wili at kapanapanabik.

​Mga Katangian:

• ​Sa katayuan ng diwang napapaloob sa mga akdang ito ay nakahigit ang mga awit sapagkat hindi lamang mga paksang batay sa mga alamat ang pangyayari tulad ng "Florante at Laura"

• ​Ang awit ay binubuo ng mga labindalawang pantig na mat taludtod samantalang ang korido ay binubuo ng walong pantig lamang ang bawat taludtod. Ang "Ibong Adarna" ay isang halimbawa ng korido.

• ​Kung bibigkasin paawit ang "awit" ay marahan na kumpas (andante), samantalang ang "korido" ay sa mabilis na kumpas (allegro).

• ​Kailangang mabatid at mapag-aralan natin ang mga nasulat na mga "awit" at "korido". May mga awit at koridong hindi pa alam ang pangalan ng mga akda.

Mga tanyag na Awit:​

• ​Florante at Laura ni Francisco Balitazar

• ​Buhay ni Sigesmundo ni Eulogio Julian de Tandiana

• Doce Pares sa Kaharian ni Maria Alimango

• Prinsipe​ Igmidio at Prinsesa Cloriano

• ​Bernardo Carpio

​Mga tanyag na Korido:

• ​Ang Haring Patay

• ​Ang Ibong Adarna

• ​Don Juan Tinoso

• Rodrigo de Villas ni Jose dela Cruz

• Dama Ines ni Ananias Zorilla​

• ​Prinsipe Florin ni Ananias Zorilla atbp.

​DUPLO

​Ang duplo ay isang pamamaraan na ipinasok o isinama sa mga selebrasyon upang mabawasan ang kalungkutan sa pagdadasal para sa mga namatay. Ito ay binubuo ng mga puns, biro at palaisipan sa bernakular, kinalaunan, ang duplo ay naging isang madulang debate sa pamamagitan ng berso.

​Ang nakasanayang gawi, ang ibang manlalaro ay magbibintang sa iba ng mga kathang krimen, at ang mga akusado ay ipagtatanggol ang kanilang sarili.

​

​DUPLO

​Ang usapan o dayalogo ay nagiging mas masigla gamit ang mga kotasyon mula sa mga awit at korido na ginagamit sa debate. Kapag ang isang nakikipagtalo ay nagbigay ng maling sagot sa palaisipan na ibinigay sa kanya, siya ay kadalasang pinarurusahan sa pamamagitan ng pagpilit sa kanya na magsabi ng isang dalit para sa namatay.

​KARAGATAN

​Ito'y isang larong may paligsahan sa tula na batay sa alamat tungkol sa singsing ng dalagang nahulog sa gitna ng dagat. Sino man sa mga binatang makakuha ng singsing ay pakakasalan ng dalagang may-ari nito. Nagsisimula ang laro sa ganitong pananalita ng binatang lulusong sa dagat:

​Karagatan ito'y kahit na malalim

​Pangangahasan ko aking lulusungin

​Hustong bait ninyo ang titimbulanin

​Na inaasahang sasagip sa akin

​GAWAIN

Sagutin ang mga sumusunod na tanong:

​1. Bilang isang makabagong guro, paano magagamit ang mga dulang panlibangan sa tulong ng makabagong teknolohiya?

​2. Ano sa palagay mo ang kahalagahan ng mga dulang panglibangan sa mga Pilipino?

​

​*Ikomento sa comment section ang iyong sagot.

​​SANGGUNIAN:

Bernales, R.A.et.al.(2018).Panitikan ng mga Rehiyon sa

Pilipinas.Malabon City: Mutya Publishing House.Inc

Reyes,J.S.et.al.(2019).Panitikan ng Pilipinas.Manila:Unlimited Books

Library Services and Publishing Inc.