оқу сауаттылығы 3 сабақ

оқу сауаттылығы

by Stay Study

​мәтінді оқып сұрақтарға жауап бер

Ғибадатхана гректердің аңшылық құдайы Артемиданың құрметіне б.з.д. VII-VI ғасырларда Эфес жерінде салынған. Херсифрон атты сәулетші ғибадатхананы сол кездегі құрылыс әдістерінің бірі – ионика ордерінің стилімен тұрғызған болатын. Құрылыстың сәтті шыққаны соншалық, Грекияның түкпір-түкпірінде осы ғибадатханаға стиль жағынан ұқсас құрылыстар да салына бастады. Алайда, Артемида ғибадатханасының ғұмыры ұзаққа бармады. Біздің заманымызға дейінгі 356 жылдың 21 шілдесінде атаққа шөлдеген есер Герострат деген біреу түн ішінде ұрланып келіп, сәулетті сарайды өртеп жібереді. Аңыздар желісі бойынша, Ескендір Зұлқарнайын дәл осы ғибадатхана жалын құшағына оранған түні өмірге келеді. 25 жылдан кейін Ескендір патша ғибадатхананы қайта тұрғызуға әмір береді. Сәулетші Дейнократтың басқаруымен салынған жаңа құрылыс алғашқы ғибадатхананың жобасын сақтағанмен, одан сәл биіктеу болатын. Ғибадатхананың ауданы 110х55 метр, құрылысты қоршап тұрған бағаналардың биіктігі (барлығы 127) 18 метр болған.

Артемида сарайы мәрмәр тастармен әшекейленген. Әйгілі грек шеберлері құрылысқа белсенді түрде ат салысқан: бағаналарды безендіру жұмысымен Скопас айналысса, ғибадатхана ішіндегі картиналар Апеллес суретшінің қолынан шыққан.

Қаладан қасиетті орынға қарай арнайы порт салынған. Бұл ғибадатхананың да ғұмыры ұзаққа барған жоқ. III ғасырда, дәлірек айтсақ, 263 жылы Кіші Азияға басып кірген гот тайпалары ғибадатхананы қиратып кетеді. 1869 жылы ағылшын археологы Дж.Т.Вуд жүргізген қазба жұмыстары кезінде ғибадатхана болған жерден тірек тақталар мен сарайға әкелінген біраз нәрселер табылған.

Multiple Choice

Неліктен Герострат Артемида ғибадатханасына қастандық жасады?

• Біреудің қысымымен

• Шарасыздықтан

• Атағын шығару үшін

• Көреалмаушылықтан

• Білімсіздіктен

Multiple Choice

Мәтінге қай тұжырым сай келеді?

1. Ескендір Зұлқарнайын ғибадатхананы өртеуге әмір береді.

2. Грекияның түкпір-түкпірінде осы ғибадатханаға стиль жағынан ұқсас құрылыстар да салынды.

• Екеуі де дұрыс

• Екіншісі дұрыс

• Біріншісі дұрыс

• Екеуі де бұрыс

• Біріншісі бұрыс

Multiple Choice

Мәтіннің тақырыбы қандай?

• Артемида ғибадатханасы

• Ғибадатхана құрылысы

• Артемида сарайы

• Жаңа құрылыс

• Тарихи ескерткіш

Multiple Choice

Ғибадатхана құрылысының жаңа үлгісі кімнің басшылығымен іске асты?

• Херсифрон

• Дейнократ

• Апеллес

• Дж.Т.Вуд

• Скопас

​мәтінді оқып сұрақтарға жауап бер

Адамдар ықылым заманнан бері су бетінде саяхаттай бастады. Қазіргі зерттеушілер тарихта ежелгі мысырлықтардың су бетінде жүзіп, кеме құрылысымен тұңғыш болып айналыса бастағанын айтып отыр.

Біздің заманымызға дейінгі шамамен 5 мың жыл бұрын пайда болған кемелер папирустан жасалған. Бұл кемелердің сипатын норвегтің танымал саяхатшысы Тур Хейердалдың Ра деп аталатын папирус қайықтарына қарап отырып елестетуге болады, саяхатшы оны ежелгі мысырлықтардың кемелеріне қарап жасаған. Кемені құрастыру үшін папирусты жинап байлап, басы мен аяғына дейін қайыса жалғанатын, мұнымен қатар, папирустар тростар арқылы кеме қаңқасының енінен тартылатын. Мысырлықтардың кемесінде ескекпен бірге желкендер де болған. Бұл кемелер негізінен Ніл өзенінде жүзуге арналды, бірақ олар одан да ұзақ уақытқа жүзуге арналған болуы да мүмкін. Ра-2 кемесімен Алтант мұхитын кесіп өткен Тур Хейердал мысырлықтардың кемесінің теңізге де шыға алатынын көрсетіп берді.

​Кеме соғу ісінде финикиялықтар аса шебер болған, олар өз кемелерін өз елдерінде қалың өсетін балқарағайдан жасаған. Финикциялықтар шпангоутты ойлап тапқан деседі, шпангоуттар кемелердің қаңқасын қатты ете түсті. Зерттеушілердің басым бөлігі финикиялықтардың бұл өнертабысты Крит аралының кеме соғушыларынан алды деп есептейді, белағашты да солардан көрген делінеді.

Қалай болғанда да, біздің заманымыздан үш мың жыл бұрын кемелер бүгінге дейінге сақталып келе жатқан формада жасала бастаған. Олардың қаңқасы берік шпангоуттар мен ұзына бойы қапталатын стрингер каркастан жасала бастады, ал кеменің тұрақтылығы белағаш арқылы қамтамасыз етілді. Бастапқы кезде белағашты екі бөренені белгілі бір бұрышын біріктіру арқылы жасалса, белағаштың қазіргі құрылымы кейіндеу шығарылды. Кеменің діңгегі мен қарадүрсін желкені болды.

Желкеннің жетілдірілмеуі олардың тек көмекші құрал ретінде түсінілгені болса керек, осылайша кеменің негізгі қозғалтқышы ескек болды. Кеменің жылдамдығы ескекшілердің санына тікелей байланысты болды. Бастапқыда көп ескекшіге арналып, ұзын кемелер соғылды, кейін болса бес деңгейлі қабатқа отырғыза бастады.

Multiple Choice

Кеменің негізгі қозғаушы күші не?

• Адамдар

• Желкен

• Ескектер

• Тростар

• Каркастар

Multiple Choice

Мәтінге сәйкес ақпаратты көрсетіңіз

• Кеменің діңгегі мен қарадүрсін желкені болды

• Финикциялықтар папирусты ойлап тапқан

• Финикциялықтар кеме құрылысымен тұңғыш болып айналысқан

• Кеменің жылдамдығы адам санына байланысты болды

• Мысырлықтардың кемесінде ескектер болмаған

Multiple Choice

Финикциялықтар ойлап тапқан кеме бөлшегі

Ескек

Шпангоут

Белағаш

Трост

Желкен

• Трост

• Белағаш

• Шпангоут

• Ескек

• Желкен

Multiple Choice

Мәтін қандай үлгіде жазылған?

• Талқылау

• Көзқарас білдіру

• Сын-пікір айту

• Нұсқау беру

• Ақпарат беру

Multiple Choice

Алғашқы кемелер неден жасалған?

• Балқарағай

• Папирус

• Қарағай

• Стрингер

• Шпангоут

Multiple Choice

Мәтіннің негізгі ойы қандай?

• Кемелердің сапасына көз жеткізу

• Кемелер тарихынан сыр шерту

• Кемелердің ерекшеліктерін көрсету

• Кеме құралдары туралы ақпарат беру

• Кемемен саяхат жасауға жарнама