Բառերի տեսակներն ըստ իմաստի և ձևի

Բառերի տեսակներն ըստ իմաստի և ձևի

by Meri Maxsudyan

​Բառի արտահայտած իմաստը հենց բառիմաստն է: Բառերը կարող են արտահայտել տարբեր իմաստներ և, ըստ արտահայտած իմաստի, լինում են հոմանիշ, հականիշ, բազմիմաստ, համանուն կամ նույնանուն բառեր:

​Հոմանիշ բառերը այն բառերն են, որոնք ունեն նույն կամ մոտիկ իմաստը, օրինակ ՝ մեծ- հսկա- վիթխարի, գեղեցիկ- սիրուն- չքնաղ կամ լացել- հեկեկալ- արտասվել:

​Հականիշ բառերը ունեն հակառակ իմաստ, օրինակ ՝ մեծ- փոքր, գեղեցիկ- տգեղ, բարձր- ցածր, լացել- ծիծաղել, ուրախանալ- տխրել:

​Բազմիմաստ են այն բառերը, որոնք խոսքի մեջ գործածվում են շատ իմաստներով, օրինակ ՝ գլուխ, որպես մարդու գլուխ, առաջնորդ, ստեղծագործության մաս կամ հատված, սեղանի գլուխ, տուն, որտեղ ապրում են, տուն, որպես բանաստեղծության քառատող, տուն, որպես ընտանիք և տուն, որպես մեծատուն ՝ հարուստ:

​Նույնանուն կամ համանուն են կոչվում այն բառերը, որոնք ունեն նույն ձևը, բայց տարբեր իմաստներ, օրինակ ՝ մարտ, որպես պատերազմ և ամիս, զատիկ, որպես միջատ և եկեղեցական տոն, սեր, որպես կաթի սեր և զգացմունք, անցավ, որպես առանց ցավի և անցնել, այր, որպես տղամարդ և քարանձավ, բազուկ, որպես բանջարեղեն և ձեռքի հատված:

​Բառերը կարող են գործածվել նաև ուղղակի և փոխաբերական իմաստներով, օրինակ ՝ սև ՝ սև գույնի զգեստ և սև օր ՝ դժբախտ օր, դառը ՝ դառը միրգ և դառը ճակատագիր ՝ վատ ճակատագիր:

​ՀՈՄԱՆԻՇՆԵՐ

​Լեզվում կան բառեր, որոնք իրար մոտ, երբեմն էլ նույն իմաստն են արտահայտում։Օրինակ՝ մեծ-խոշոր-վիթխարի-հսկայական-ահագին-լայնատարած բառերն արտահայտում են հարաբերակից իմաստներ, որոնք, սակայն, նույնը չեն։Իսկ լուսամուտ պատուհան, սպիտակ-ճերմակ, վախ-ահ, մայրաքաղաք-քաղաքամայր բառազույգերից յուրաքանչյուրի անդամները նույն իրողությունն են անվանումև իրարից տարբերվում են միայն կիրառական-ոճական նրբիմաստներով։ Հնչյունական կազմով տարբեր, բայց իմաստով իրար մոտ բառերը կոչվում են հոմանիշ։

​Հոմանիշների մեջ առանձնացվում են համանիշներ և նույնանիշներ։ Համանիշ են իմաստով մոտհոմանիշները (օրինակ՝ մաքուր-վճիտ-հստակ)։ Նույնանիշ են նույն իրողություննարտահայտող հոմանիշները (օրինակ՝ աքլոր-աքաղաղ, լուսամուտ-պատուհան)։