Systemowe operacje i szczotka. O systemach, programach i plikach

Systemowe operacje i szczotka. O systemach, programach i plikach

by Ewa Mudlaw

​System operacyjny

​jest nadrzędnym programem kontrolującym prace komputera. Jest on niezbędny dla uruchamiania innych programów i nadzoruje ich działanie.

Najważniejsze ​zadania systemu operacyjnego:

• pośredniczy pomiędzy użytkownikiem i komputerem oraz programami użytkowymi;

• zarządza komputerem, m.in. pamięcią operacyjną i zasobami komputera;

• nadzoruje instalowanie, uruchamianie i wykonywanie innych programów;

• umożliwia wykonanie operacji na dokumentach, które tworzy się w programach komputerowych: zapisywanie, kopiowanie, drukowanie

• sygnalizuje błędy w działaniu komputera i aplikacji.

​Przykłady systemów operacyjnych:

​MS DOS

​W 1981 roku w firmie Microsoft powstał system operacyjny MS DOS, który był rozwijany do 1995r. Stanowił on nieodłączne wyposażenie setek milionów komputerów osobistych, opartych na konstrukcji IBM PC. Kolejne jego wersje były coraz bardziej rozbudowane i oraz bardziej funkcjonalne.

​Microsoft Windows

​System operacyjny Microsoft Windows był odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na systemy zorientowane graficznie, wprowadzone wcześniej w komputerach Apple Macintosh. Chociaż dwie pierwsze wersje systemu były prawie niezauważone, to wersja 3.0 (1990r) wywołała duże zainteresowanie. Prawdziwym bestselerem okazała się wersja Windows 3.11 for Workgroups, oferująca pracę w sieci. W Windows 95, 98 i Millenium wprowadzono kolejne ulepszenia i dodatki. Oprócz tego 32 bitowy system plików, umożliwiał stosowanie długich nazw plików i katalogów (do 256 znaków). Poszerzono możliwości pracy z siecią. W 2002 roku do użytku weszła wersja systemu o nazwie Windows XP, łączących cechy systemów domowych (95,98) i profesjonalnych (Microsoft Windows NT, Microsoft Windows 2000).

​Następcami systemu Windows XP były systemy:

• Windows Vista (2006r.)

• Windows 7 (2009r.)

• Windows 8 (2012r.)

• ​Windows 10 (2015r.)

• ​Windows 11 (2021r.)

Nie wprowadzono w nich zasadniczych zmian w funkcjonowaniu systemu, natomiast modyfikacji uległy elementy graficzne.

Wersję Windows 8 przystosowano do pracy z urządzeniami przenośnymi (smartfony, tablety). Interfejs użytkownika systemu Windows 8 nastawiono na pracę z ekranami dotykowymi - posiada interfejs kafelkowy, w którym menu Start zostało zastąpione kafelkami na pulpicie. Kafelki umożliwiają dostęp do aplikacji systemu Windows 8 poprzez ich klikniecie lub dotkniecie. W Windows 8 usprawniono znajdowanie i otwieranie plików oraz wyszukiwanie aplikacji. Można wyszukać wszystkie elementy z poziomu ekranu Start, wpisując je z klawiatury.

​W Windows 10 zmodyfikowano menu Start, łącząc listę z poprzednich wersji systemu z ekranem kafelkowym.

​macOS

​Zanim powstał Microsoft Windows, komputery Macintosh (obecnie Mac) firmy Apple dysponowały już graficznym interfejsem użytkownika. Opracowany system Mac OS cechowała łatwość obsługi i instalacji. W tym systemie ekran monitora również przedstawia pulpit z ikonami.

​Linux

​Linux to popularny, darmowy system operacyjny, działający na komputerach różnego typu. Oparty jest na filozofii open source, tzn system jest darmowy, a kod źródłowy systemu jest dostępny dla każdego. Linux dał się poznać jako system stabilny, dopracowany i o dużych możliwościach.

​

​Linux jest dostępny w postaci tzw. dystrybucji. Stanowią one zbiór oprogramowania zawierający system operacyjny wraz z niezbędnymi sterownikami urządzeń oraz zestaw podstawowych programów użytkowych, takich jak programy biurowe, internetowe, proste gry i narzędzia systemowe. najbardziej znane dystrybucje to: Ubuntu, Red Hat, SUSE, Debian. Są one dostępne bezpłatnie, można je pobrać z Internetu.

​Systemy operacyjne na urządzenia mobilne

​Systemy operacyjne przeznaczone na urządzenia mobilne są dostosowane do ich specyfiki. W szczególności dotyczy to sposobu wyświetlania obrazu (mały ekran o bardzo niskiej rozdzielczości) oraz sposobu obsługi za pomocą dotyku i gestów). Systemy te obsługują również rozmaite czujniki, w które wyposażone są urządzenia mobilne (np. system określania pozycji GPS, czujnik przyspieszenia, temperatury, pola magnetycznego) oraz urządzenia wbudowane (kamerę cyfrową oraz aparat). Ważnym elementem takiego systemu jest efektywne zarządzanie korzystanie z energii, ponieważ urządzenia mobilne zasilane są akumulatorami.

​Najbardziej popularne systemy na urządzenia mobilne to Android i iOS. programy instalowane na urządzeniach mobilnych nazywane są aplikacjami.

​Katalog inaczej folder

​Katalog inaczej folder to logiczna struktura organizacji danych. Katalog może zawierać pliki i kolejne katalogi. Można powiedzieć, że katalog to pojemnik na pliki (lub inne katalogi), pozwalający je katalogować (porządkować), zamiast składować bezpośrednio w katalogu głównym systemu plików.

​Plik

​Plik komputerowy to zasób komputerowy do rejestrowania danych. Pliki służą do zapisywania danych, podobnie jak na kartce jesteśmy w stanie zapisywać wiadomości. Większość plików może być wielokrotnie edytowana. Poszczególne z nich różnią się typem, który określany jest przez rozszerzenie pliku.

Co to jest rozszerzenie pliku?

Rozszerzenie pliku to inaczej typ pliku, który system rozpoznaje, dzięki czemu jest w stanie go otworzyć w odpowiednim programie. Nazwa rozszerzenia znajduje się zaraz za nazwą pliku, po kropce, np. mójplik.txt.

​Przykładowe rozszerzenia plików:

​exe, com - pliki wykonywalne systemu Windows

bat - tzw. plik wsadowy (wykonywalny plik tekstowy; po uruchomieniu następuje wykonanie zawartych w nim instrukcji);

sys, dll - pliki składowe systemu operacyjnego i oprogramowania

txt - pliki tekstowe

rtf, doc, docx - pliki dokumentów tekstowych

pdf - pliki dokumentów elektronicznych

zip, rar - pliki zarchiwizowane (skompresowane);

jpg, gif, bmp - pliki graficzne wav, mid, mp3 - pliki muzyczne;

htm, html - pliki hipertekstowe;

ppt, pptx, pps, ppsx - pliki programu Microsoft PowerPoint

xls, xlsx - pliki programu Excel.

Multiple Choice

System operacyjny to:

• program do przeglądania zasobów komputera

• program, który działa jako pośrednik między użytkownikiem komputera a sprzętem komputerowym

• to inaczej BIOS - umożliwia włączenie komputera i uruchomienie wszystkich jego podzespołów

Multiple Choice

Jaki system operacyjny jest darmowy?

• MS Dos

• macOS

• Windows

• Linux

Multiple Choice

Systemem operacyjnym nie jest:

• Internet Explorer

• Linux

• IOS

• MS DOS

Multiple Choice

Systemem operacyjnym na urządzenie mobilne jest:

• Linux

• MS DOS

• Android

Multiple Choice

Folderem w systemie Windows nazywamy:

• Obrazek zapisany na dysku twardym

• Miejsce na dysku do zapisywania plików lub innych folderów

• Pendrive

• Urządzenie wejściowe komputera

Multiple Choice

Plik graficzny może mieć rozszerzenie:

• png

• mp3

• exe

• txt