Жаңартылған оқыту -Ы.Алтынсарин

Орта мектепте Ы.Алтынсарин шығармаларын оқыту.

Орындаған:Болат Г

Тобы:1701-29 тобы

Қабылдаған​:Абилдаева А

​Ыбырай Алтынсарин.

​Өнер - білім бар жұрттар.

Тастан сарай салғызды,

Айшылық алыс жерлерден,

Көзіңді ашып - жұмғанша,

Жылдам хабар алғызды…              

​

  Мен үшін жақсы мұғалім бәрінен де артық, өйткені мұғалім-мектептің жүрегі.

​

Ыбырай Алтынсарин

​Ы.Алтынсарин Қостанай орыс-қазақ мектебінің шәкірттері және ұстаздарымен бірге. 1889 жылдың сәуір айы. Қостанай қаласы.

​Фотосурет Ы.Алтынсаринның қайтыс болар мезгілінен, шамамен, 3 ай бұрын түсірілген. Көне суреттің тарихи маңызы мынадай: аталмыш сурет Қостанай қаласында ұстаздық еткен алғашқы мұғалімдердің қатарын түгендеуге сеп болады. Бұл – бір. Екіншіден, суреттегі оқушылар – Қостанай мектебінің орысша білімінен ілім-тәлім іздеген шәкірттердің алғашқы легі.  Сурет түсірілген уақытта Ы. Алтынсарин, оның замандас әріптестерінің айтуынша, дертке шалдығып, науқастанып жүреді. Бұл туралы Қостанай қаласындағы екі кластық орыс-қазақ мектебінің меңгерушісі Ф. Соколов 1889 жылдың 9-тамызында Н.Ильминскийге жолдаған естелігінде былай деп жазады (жазбаның мазмұнын түпнұсқада толық сақтау үшін орысша беруді жөн санап отырмыз): «Добрейший и дорогой Иван Алексеевич заболел 24-го апреля от расстройства сердца и печени, от чего и скончался. Недели за две до серьезного заболевания покойный жаловался на какое-то неопределенное недомогание и в этом состоянии он снять на карточке вместе с учителями и киргизскими учениками...».

​

​Мектепте Ы.Алтынсарин шығармаларын оқыту.

​

Бүгінгі күндегі өткір мәселенің бірі — балаларды жаппай оқытумен қамту. Кейбір жастардың ақшам болса, бәріне жете аламын, білімсіз де күн көре аламын деген қате пікірін осы өлеңнің идеясы жоққа келтіреді, білімсіз, еңбексіз табылған байлықтың баянсыздығын ұғындырады:

Бұл дәулеттің байлығы, Бір жұтасан жоқ болар. Оқымыстының байлығы Күннен күнге көп болар, Еш жұтамақ жоқ болар.

Ақын жастарды еңбексіз табылған байлықтан гөрі, қоғам үшін пайдалы болуға және үнемі дамып отыратын білім байлығын меңгеруге үндейді.

Алтынсариннің әлеуметтік, прогрессивтік идеяны жақтағаны, сол жөнде көрсеткен жолы оның білім алу жөніндегі қойған міндеттеріне қарағанда әлде қайда кең жатыр. Өйткені оның көптеген әңгімелерінің сюжеттері өмір үшін өте керек нәрселерді уағыздайды, нағыз қажетті, маңызды мәселелерді қамтиды.

«Өнер-білім бар жұрттар» деген өзінің тамаша өлеңінде ол халықтың тұрмыс жағдайын жақсартатын техникалық прогрессті шеберлікпен суреттейді.

​"Қазақ хрестоматиясы"

​Алтынсарин «Қазақ хрестоматиясын» орыстың ұлы педагогы К. Д. Ушинскиймен белгілі педагог Паульсонның хрестоматияларының үлгілерінде құрастырды. «Қазақ хрестоматиясы» 4 бөлімнен құралды: бірінші бөлім-өлеңдер мен балаларға арналған ұсақ әңгімелерден, ертегілерден құралды; екінші бөлім-үлкен кісілер тұрасындағы әңгімелерден құралды; үшінші бөлім-ел әдебиеті нұсқауларынан, әр түрлі өлең-жыраулардын; төртінші бөлім-мақалдар мен мәтелдерден құралды. «Қазақ хрестоматиясына» арналған сөз басында автор: «Ең алғашқы рет туып отырған еңбек болғандықтан, бұл хрестоматияның мүмкін кейбір кемшліктері болар, бірақ ол дегенмен, ізсіз жоғалып кетпес, ең алғашқы рет оқытылайын деп отырған кітап ретінде көзделген мақсатқа дөп келер деген сеніммен өзімді-өзім жұбатып отырмын»,-деп жазды. Ы. Алтынсариннің осы бағасының өзі де, бұл еңбектің қазақ мәдениетінде үлкен орын алатындығын, өте маңызы зор екендігін сипаттайды. 

​Мектеп кітаптарында оқылатын шығармалар.

​

Ыбырай балалар әдебиетіне арнап, жас өспірімдерді тәрбиелеу жолында көп шығармалар жазды. Бұл шығармаларды жазуда алдына үлкен мақсаттар қойды. Ол өз сөзінде: «Мен қазақ балаларын ұқыптылыққа, тазалыққа, отырықшыл тұрмыстың артықшылығына үйретудің өзі қазақ даласына тәрбиелік мәні бар жұмыс деп білемін» - дейді. Оған мынандай шығармаларды дәлел бола алады. Мысалы: «Бұл кім?», «Әй,достарым!», «Әй,жігіттер!», «Ананың сүюі» өлеңдері, «Әке мен бала», «Асыл шөп», «Бақша ағаштары», «Алтын шекілдеуік», «Қарға мен құрт», «Сауысқан мен қарға», «Әдеп», «Тәкаппарлық», «Байұлы» әңгімелері ұлы жазушының барлық өлеңдері мен әңгімелерінің мазмұнында негізінен өзі айтқан осы идея баяндалады. Ыбырайдың балаларға арналған хрестоматиясындағы өзі жазған әр алуан қысқа сюжетті әңгімелерінде өмірдің сан түрлі қырларын ашуды мақсат етеді. Автор қазақ балаларының табиғи ерекшеліктерін ескере отырып, олардың жан дүниесіне әсер ету арқылы еңбексүйгіш, адмгершілігі мол, зейінді де зерделі, адал да әдепті, білімді азамат болып жетілуін көздеді. Осы биік талаптарға сәйкес жас буынның қабылдау және жас ерекшеліктерін ескере келіп, әрі қысқа, әрі нұсқа көркем әңгімелер жазды. Атап айтатын болсақ: «Бір уыс мақта», «Аурудан аяған күштірек», «Мейірімді бала», «Полкан деген ит», «Таза бұлақ», «Әділдік», «Жан-жануарлар айтысы», «Бай баласы мен жарлы баласы», «Қыпшақ Сейітқұл», «Мұңсыз адам», «Лұқпан әкім», «Зеректік», «Силинші ханым», «Білгеннің пайдасы», «Талаптың пайдасы», «Атымтай жомарт».

​Мақсаты:

​

Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармалары, аудармашылық еңбектері жайлы сынып ерекшеліктеріне қарай берілген.

Ыбырай Алтынсарин шығармаларын оқыта отырып, оқушылар бойына жақсы қасиеттерді дарытуды алдыма мақсат етіп қойған.

Міне осы  мақсатты жүзеге асыру үшін:

— 5-9 сыныптан бастап ақын – жазушылардың өмір жолымен                                                       танысу;

—  көркем шығармаларды оқып, мазмұнын ұғыну;

— көркем шығармалардың жазылу ерекшеліктерін, кейіпкерлер бейнесін талдай білу;

— көркем шығармаға, ондағы бейнелерге баға беріп, пікір айтуға үйренуді бастауыш сыныптың ана тілі сабағындағы әрбір тақырыпты өткен кезде алдына мақсат етіп қою керек.Ғылыми жұмысымды жазуда Ыбырай Алтынсариннің шығармашылдық өмірі мен творчествосын оқытуда осы мақсатты негізге ала отырып қарастырған.

​Қорытынды:

​

Қорыта келе, ұлы жазушымыздың балаларға арналған шығармаларында қандай тақырыпта жазса да алдымен нені мақсат етіп көрсетуге болар еді деген мәселеге тоқтайды. Жазған әңгімесін өмірде кездесетін, баланың өзі назар аударатындай заттармен, іс-әрекеттермен байланыстырып отырады. Себебі, мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндердің зейіні тұрақты болмағандықтан, бүлдіршіндерді қызықтырып, назарын аударту педагогтің ең басты міндеттерінің бірі екенін білген қазақ елінің дарынды перзенті әңгімелерінің бәрі де бүлдіршіндердің жас ерекшеліктеріне орай тілі жеңіл, мазмұнды,тартымды, олардың жан дүниесіне әсер етерліктей етіп берілгендігін атап көрсеткен. Осы әңгімелерді мұғалімдер мен ата-аналар балаларды ұқыптылық пен сабырлылыққа, шыдамдылыққа, төзімділікке тәрбиелеу мақсатында оқу үрдісінде, сынып сағаттарында, таңдаулы сабақтарда пайдалануға болады. Ұлы ағартушымыз артына қалдырған асыл мұрасы сан мыңдаған ғасырлар өтсе де, өз маңызын жойған емес. Жас өспірімдерді өскелең мәдениетке жетелейтіндей өмір оқулығы, отаны үшін алысқан күрес құралы болуы тиіс.

Multiple Choice

Ыбырай қай жылы дүниеге келген?

• 1842 жылы қараша айының 22 сінде

• 1841 жылы қазан айының 20 сында

• 1843 жылы желтоқсан айының 2 сінде

• 1848 жылы қыркүйек айының 12 сі

Multiple Choice

Мектеп тәрбие берудің негізгі құралы,

халықтың болашағы тек осы мектепте деген сөзді кім айтқан

• В.В.Григорьев

• Ыбырай Алтынсарин

• Иван Алексеевич

Multiple Choice

Ыбырай Алтынсариннің қай еңбегіне кірген өлеңдерінде халық ағарту идеясын көтерген.

• "Этнографиялық еңбектері"

• "Алғашқы қоңырау"

• "Қырық мысал"

• "Қазақ хрестоматиясы"

Multiple Choice

1861 жылы В.В.Григорьевтың ұсынысы бойынша қай қалада мектеп ашуды жүзеге асырды?

• Павлодар қаласында

• Торғай қаласында

• Троицк қаласында

• Қостанай қаласында

Multiple Choice

Бұл сурет Ы.Алтынсаринның қайтыс болар мезгілінен, шамамен, қанша ай бұрын түсірілген?

• 3-ай

• 7-ай

• 2-ай

• 8-ай

Назарларыңызға рақмет!