Óbeygjanleg orð-upprifjun

Óbeygjanleg orð-upprifjun

​Nafnháttarmerki

​Aðeins eitt orð í íslensku er nafnháttarmerki og það er orðið að.

​Það verður að standa fyrir framan sagnorð í nafnhætti til flokkast sem nafnháttamerki.

​

Við ætlum að fara í sund. Hér er að nafnháttarmerki.

​

Fréttakonan sagði að hljómsveitin kæmi á morgun. Í þessari setningu er að ekki nafnháttarmerki því það stendur ekki fyrir framan sögn í nafnhætti.

Multiple Choice

Hvaða orð er nafnháttarmerki?

Verðum við ekki að kaupa afmælisgjöf í dag?

• við

• ekki

• að

• í

Multiple Choice

Hvaða orð er nafnháttarmerki?

Brjánn ætlar að fara með afa sínum og ömmu

• ætlar

• að

• með

• afa

Multiple Choice

Hvaða orð er nafnháttarmerki?

Hann hefur ekki vitað að það er sumar

• hefur

• ekki

• að

• það er ekkert nafnháttarmerki

​Upphrópanir

​Geta staðið einar og sér og lýsa gleði, undrun, reiði, sársauka .... og öðrum tilfinningum: vá, uss, nei, já, jæja, á, æ, hæ, hó.

​

Þær geta staðið sem heil setning t.d. Ha?

​

Ef upphrópun hefur bætt við sig greini er hún flokkuð sem nafnorð.

​T.d. Ég heyrði ekki jáið hennar vegna þess að hún hvíslaði.

Multiple Choice

Hvaða orð er upphrópun?

Hæ, gaman að sjá þig.

• að

• hæ

• þig

• sjá

Multiple Choice

Hvaða orð er upphrópun?

Vá, hvað þú hefur tekið mikinn lit í dag.

• tekið

• í

• þú

• vá

Multiple Choice

Hvaða orð er upphrópun?

Nei, jáin frá henni standa eitthvað á sér þessa dagana

• nei

• jáin

• sér

• þessa

​Forsetningar

​Forsetningar stýra falli þ.e þær hafa áhrif á að fallorð sem kemur á eftir er í aukafalli. (þf, þgf, ef).

​Ég kem með diskana. Hér stýrir forsetningin með fallinu á orðinu diskana (þf).

​Karl dáðist að hugrekki hennar. Hér stýrir forsetningin að fallinu á orðunum hugrekki hennar (þgf).

​Forsetningarliður er forsetning og fallorðið saman.

​Sökum veikinda get ég ekki komið. Forsetningarliðurinn er sökum veikinda

Multiple Choice

Finndu forsetninguna og hvaða falli hún stýrir.

Eru þessi blóm handa pabba?

• handa (þgf)

• handa (þf)

• handa (ef)

• eru (þgf)

Multiple Choice

Finndu forsetninguna og hvaða falli hún stýrir.

Fáum okkur ís eftir leikinn.

• fáum (ef)

• leikinn (nf)

• eftir (þf)

• eftir (þgf)

Multiple Choice

Hver er forsetningarliðurinn?

Læknirinn talaði um hollustu og hreyfingu

• um hollustu og hreyfingu

• um hollustu

• læknirinn talaði

• talaði um

​Samtengingar

​Samtengingar tengja saman einstök orð t.d. Sigrún og Jónas eru hjón eða setningahluta t.d. þau hafa búið í Hveragerði síðan þau fæddust, árið 1974.

​

​Helstu tengingar eru: og, en, eða, enda, þegar, vegna þess, að.

Multiple Choice

Finndu samtenginguna

Það er kalt úti, farðu í úlpu eða peysu.

• farðu

• í

• er

• eða

Multiple Choice

Finndu samtenginguna.

Sigrún er pirruð vegna þess að nemendur tala svo mikið.

• pirruð

• vegna þess

• svo

• mikið

​Atviksorð

​Atviksorð segja okkur nánar um:

​Hvar eitthvað gerist (þarna, inni, úti, uppi ...)

​Hvert eitthver fer (þangað, hingað, út, inn ...)

​Hvernig eitthvað gerist (vel, illa, mjög ...)

​Hvenær eitthvað gerist (núna, strax, aldrei ...)

​Spurnaratviksorð (hvenær, hvar, hversu ....)

​Áhersluatviksorð leggja áherslu á lýsingarorð og önnur atviksorð.

Multiple Choice

Finndu atviksorðið.

Þið eruð mjög stillt og prúð börn.

• prúð

• mjög

• stillt

• eruð

Multiple Choice

Finndu atviksorðin.

Þið lærið alltaf fyrir próf er það ekki????

• alltaf og ekki

• alltaf og fyrir

• þið og ekki

• er og ekki

Multiple Choice

Finndu atviksorðin.

Heimir er stundum leiðinlegur en oftast góður

• oftast leiðinlegur

• oftast og er

• stundum og en

• stundum og oftast

​Atviksorð eða lýsingarorð

Ef vafi leikur á hvor orðið er atviksorð eða lýsingarorð þá er einfaldast að breyta um tölu setja eintölu í fleirtölu og öfugt.

​Ef orðið breytist er orðið lýsingarorð ef það helst óbreytt þá er það atviksorð.

​Dæmi: Kennarinn talar hratt (et). Kennararnir tala hratt (ft).

​Orð sem enda á -lega

​Ef nafnorð kemur beint á eftir orði sem endar á -lega er það lýsingarorð.

​Dæmi: Fallega konan syngur hátt. Fallega er lýsingarorð sem lýsir orðinu konan.

​Konan syngur fallega. Fallega er atviksorð enda ekkert orð á eftir.

Multiple Choice

Er orðið atviksorð eða lýsingarorð?

Jónas er hávaxinn

• lýsingarorð

• atviksorð

Multiple Choice

Er orðið atviksorð eða lýsingarorð?

Nemendur í 9.bekk eru rosalega hressir.

• lýsingarorð

• atviksorð

Multiple Choice

Eru orðin atviksorð eða lýsingarorð?

Elmar syngur hátt og snjallt.

• Lýsingarorð

• atviksorð