Бухгалтерия

Практикалық сабақ: Жүргізілген экспресстік талдау

​Жаңа бухгалтерлік баланста бұндай баптарға «Жабылмаған зиян» және «Қайтарылуы қамтамасыз етілмеген несие» баптар жатады. Табыстар мен түсімдер, шығындар мен зияндардан аз болған кезде, бірінші бап бойынша қолда бар сома жағымсыз қаржылық нәтижені белгілейді. Бұл кәсіпорын қызметіндегі өте күрделі кемшілік болып табылады.

Талдаушының бұдан кейінгі жасайтын әрекеттері: қалыптасқан жағдайдың негізгі себептерін анықтау; есепті кезеңдегі келтірілген зиянның заңдылығын зерттеу; зиян әкелетін жұмыс себептерін болдырмайтын жолдарды анықтау.

​Екінші бап бойынша қолда бар сома кәсіпорынның төлеу қабілетсіздігін, қаржылық жұмыстағы күрделі кемшіліктерді, сондай-ақ аналитикалық есеп мәліметтері бойынша анықтауға болатын шаруашылық субъектісінің мерзімі өткен қарызы бар екендігін көрсетеді. Төлеу меззімі өтіп кеткен несие үшін банк көтеріңкі пайыз алатындықтан, бұл шаруашылық субъектісінің табыс мөлшерін азайтады.

​Аналитикалық есеп мәліметтері бойынша кәсіпорынның да «осал» көрсеткіштері анықталуы мүмкін, оларға келесілер жатады:

а) сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің мезгілінде төленбеген есептесу құжаттары бойынша және сатып алушылардың меншігіндегі акцепті кері қайтару түрінде сақталуында тұрған тауарлар бойынша қарыз тұрғысынан дебиторлармен есеп айырысу. Оларды өтеу үшін меншікті айналым қаражаттары аударылады. Олардың айналымдылығы бәсеңдейді, сондай-ақ кәсіпорынның қаржы ресурстарын шұғыл пайдалану мүмкіндігі азаяды;

ә) қызметкерге берілген банк несиелерімен салыстырғанда алынған қарыздар бойынша борыштардың артып кетуі тұрғысынан алғанда еңбеккерлермен есеп айырысу;

б) белгіленген тәртіппенбаланстаншығысқашығарылмағантауарлы-материалдыққорлардыңбүлінуіненболатынжетіспеушілікпеншығыстардың, материалдықзиянныңорнынтолтырубойыншақызметкерлермен есеп айырысу.

​Осылайша біз қол жеткізілген нәтижелерді, сондай-ақ кәсіпорынның шаруашылық қызметінің болашақтағы даму қарқыны тұрғысынан алғанда талдаушының басты назарын аударуды талап ететін баланс баптарын қарастырып өттік. Біздің талдау жүргізіп отырған кәсіпорынымызда қандай «осал» баптар бар? Біздің кәсіпорын қаржылық жылды бөлінбеген табыспен аяқтауына байланысты, «Жабылмаған зиян» бабы бойынша мәліметтер жоқ.

​Талдау жүргізіп отырған кәсіпорын өткен жылы да, есепті жылда да не ұзақ мерзімді, не қысқа мерзімді несиелер алмаған. Сондықтан да «Қайтарыл  уы қамтымасыз етілмеген несиелер» бабы бойынша да мәліметтер жоқ. Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіндегі қалған басқа да «осал» көрсеткіштерін айтатын болсақ, онда оларды тек аналитикалық есеп мәліметтері бойынша ғана анықтауға болады.

Бұданкейінэкспресс-талдаудыңәдістемесібойыншақаржылықесептіталдаужүзгізіледі. Олүшінеңалдыменкөрсеткіштердіесептеугесалыстырмалытүрдеқиынемесесептеулержүргізіледі,содан кейін олардың ішіненең маңызды болып табылатын көрсеткіштерініңаздағансанысұрыпталыпалынады.

​Көрсеткіштерді сұрыптау субъективті және оны талдаушы жүзеге асырады. Бұл көрсеткіштердің жиынтығы кәсіпорынның салыстырмалы кеңістіктік-мерзімдік қызметін сипаттайды. Кәсіпорынның экономикалық потенциялы екі жақты сипатталуы мүмкін: кәсіпорынның мүліктік жағдайы және оның қаржылық жағдайы тұрғысында. Бұл екеуі өзара байланысты, ол көрсеткіштердің өзгеру қарқынын есепке ала отырып, динамикада қарастырылуы тиіс. Экспресс-талдауды жүргізу барысындағы аналитикалық көрсеткіштерді сұрыптаудың варианттарың бірі 3-кестеде көрсетілген.