นาฏยศัพท์และภาษาท่าทางนาฏศิลป์

นาฏยศัพท์และภาษาท่าทางนาฏศิลป์

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

"นาฏยศัพท์" คือ สิ่งที่เข้ามาประกอบเป็นท่าทางนาฏศิลป์ไทยนั้นก็คือ เรื่องของนาฏยศัพท์ ซึ่งแยกออกได้เป็นคำว่า "นาฏย" กับคำว่า "ศัพท์"ดังนี้  

นาฏย หมายถึง เกี่ยวกับการฟ้อนรำ เกี่ยวกับการแสดงละคร            

ศัพท์ หมายถึง เสียง คำ คำยากที่ต้องแปล เรื่อง

เมื่อนำคำสองคำมารวมกัน ทำให้ได้ความหมายขึ้นมา ซึ่งมีผู้กล่าวไว้ดังนี้ 

​

​

นาฏยศัพท์ หมายถึง ศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับลักษณะท่ารำที่ใช้ในการฝึกหัด

เพื่อใช้ในการแสดงโขน ละคร เป็นคำที่ใช้ในวงการนาฏศิลป์ไทย

สามารถสื่อความหมายกันได้ทุกฝ่ายในการแสดงต่างๆ

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ประเภทของนาฏยศัพท์

​ นาฏยศัพท์แบ่งออกได้เป็น ๓ ประเภท คือ

๑.นามศัพท์ หมายถึง ศัพท์ที่เรียกชื่อท่ารำ หรือชื่อท่าที่บอกอาการกระทำของผู้นั้น เช่น วง จีบ สลัดมือ คลายมือ กรายมือ ฉายมือ ปาดมื กระทบ กระดก ยกเท้า ก้าวเท้า ประเท้า ตบเท้า กระทุ้ง กระเทาะ จรดเท้า แตะเท้า ซอยเท้า ขยั่นเท้า ฉายเท้า สะดุดเท้า รวมเท้า โย้ตัว ยักตัว ตีไหล่ กล่อมไหล่

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​จีบหงาย

จีบคว่ำ

​จีบส่งหลัง

​จีบปกข้าง

​จีบปกหน้า

​จีบล่อแก้ว

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ตั้งวงบน

​ตั้งวงกลาง

​ตั้งวงล่าง

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ประเท้า

กระดกเท้า

​ก้าวหน้า

​ก้าวข้าง

​รวมเท้า

​กระดกเสี้ยว

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​๒.กิริยาศัพท์ หมายถึง ศัพท์ที่ใช้เรียกในการปฏิบัติบอกอาการกิริยา ซึ่งแบ่งออกเป็น

ศัพท์เสริม หมายถึง ศัพท์ที่ใช้เรียกเพื่อปรับปรุงท่าทีให้ถูกต้องสวยงาม เช่น กันวง ลดวง ส่งมือ ดึงมือ หักข้อ หลบศอก เปิดคาง กดคาง ทรงตัว เผ่นตัว ดึงไหล่ กดไหล่ ดึงเอว กดเกลียวข้าง ทับตัว หลบเข่า ถีบเข่า แข็งเข่า กันเข่า เปิดส้น ชักส้น             

ศัพท์เสื่อม หมายถึง ศัพท์ที่ใช้เรียกชื่อท่ารำหรือท่วงทีของผู้รำที่ไม่ถุกต้องตามมาตรฐาน เพื่อให้ผู้รำรู้ตัว และแก้ไขท่าทีของตยให้ดีขึ้น เช่น วงล้า วงคว่ำ วงเหยียด วงหัก วงล้น คอดื่ม คางไก่ ฟาดคอ เกร็งคอ หอบไหล่ ทรุดตัว ขย่มตัว เหลี่ยมล้า รำแอ้ รำลน รำเลื้อย รำล้ำจังหวะ รำหน่วงจังหวะ

​ประเภทของนาฏยศัพท์

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ประเภทของนาฏยศัพท์

​๓.นาฏยศัพท์เบ็ดเตล็ด หมายถึง ศัพท์ต่างๆที่ใช้เรียกในภาษานาฏศิลป์ นอกเหนือไปจากนามศัพท์ และกิริยาศัพท์ เช่น จีบยาว จีบสั้น ลักคอ เดินมือ เอียงทางวง คืนตัว อ่อนเหลี่ยม เหลี่ยมล่าง แม่ทา ท่า-ที ขึ้นท่า ยืนเข่า ทลายท่า นายโรง พระใหญ่ - พระน้อย นางกษัตริย์ นางตลาด ผู้เมีย ยืนเครื่อง ศัพท์แทน

​จีบยาว

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ภาษาท่าทางนาฏศิลป์  เป็นการนำท่าทางต่างๆ  และสีหน้าที่มีอยู่ตามธรรมชาติ  เช่น  คำพูด กริยาอาการ  อารมณ์ ความรู้สึก  มาปฏิบัติเป็นท่าทางนาฏศิลป์ไทยที่มีความหมายแทนคำพูด ให้สอดคล้องกับจังหวะเพลงและการขับร้อง  การฝึกปฏิบัติ  การฝึกหัดภาษาท่าจะต้องฝึกให้ถูกต้องตามแบบแผนเพื่อจำได้สื่อความหมายได้ โดยตรง ซึ่งจะทำให้ผู้ชมเข้าใจความหมายที่ผู้แสดงต้องการสื่อความหมายมากขึ้น

​ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

​ฉัน

​รัก

​เธอ

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​ที่มาของภาษาท่า ที่ใช้ในการแสดงนาฏศิลป์  แบ่งออกเป็น ๒  ประเภท

๑. ภาษาท่าที่มาจากธรรมชาติ เป็นท่าทางที่ดัดแปลงมาจากท่าทางตามธรรมชาติของคนเรา แต่ปรับปรุงให้ดูสวยงามอ่อนช้อยมากยิ่งขึ้น  โดยใช้ลักษณะการ ร่ายรำเบื้องต้นมาผสมผสาน  เช่น  ท่ายิ้ม  ท่าเรียก  ท่าปฏิเสธ  ท่าร้องไห้  ท่าดีใจ  ท่าเสียใจ  ท่าโกรธ 

๒. ภาษาท่าที่มาจากการประดิษฐ์โดยตรง เป็นท่าทางที่ประดิษฐ์ ขึ้นเพื่อให้เพียงพอใช้กับคำร้องหรือคำบรรยาย ที่จะต้องแสดงออกเป็นท่ารำ  เช่น    สอดสร้อยมาลา  เป็นต้น

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

ภาษาท่าสามารถแบ่งได้เป็น  ๓  ลักษณะ คือ

​๑. ภาษาท่าที่ใช้แทนคำพูด

เธอ​

ฉัน

ไม่/ปฏิเสธ​

เรียก/มา

ที่นี่​/ตรงนี้

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​๒. ภาษาท่าที่ใช้แทนกิริยาอาการต่างๆ

​ยืน

นั่ง

​เดิน

นอน

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

๓. ภาษาท่าที่ใช้แสดงอารมณ์ ความรู้สึกภายใน

​รัก

​อาย

​โกรธ

​เศร้า

​ร้องไห้

​ยิ้ม

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​การประดิษฐ์ท่ารำเพื่อใช้ในโอกาสต่างๆ

​สูงศักดิ์/เกรียงไกร

​อ่อนเยาว์/อ่อนวัย

​ยิ่งใหญ่

By สุธาสินี วัฒนานุสิทธิ์

​การประดิษฐ์ท่ารำเพื่อใช้ในโอกาสต่างๆ

​สวยงาม/สง่างาม

อำนวยอวยพร

​ขอพร/ขอ