การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีปัญหาระบบทางเดินอาหาร

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีปัญหาระบบทางเดินอาหาร

ผู้ช่วยศาสตราจารย์รัญชนา หน่อคำ

กลุ่มวิชาการพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ​

วัตถุประสงค์

​1. บอกการเปลี่ยนแปลงในวัยสูงอายุที่มีผลต่อระบบทางเดินอาหารได้ถูกต้อง

2. อธิบายความหมาย สาเหตุ อาการและอาการแสดง วิธีการรักษา และการพยาบาลของภาวะกลืนลำบาก ในผู้สูงอายุได้ถูกต้อง

3. อธิบายความหมาย สาเหตุ อาการและอาการแสดง วิธีการรักษา และการพยาบาลของภาวะ กรดไหลย้อนในผู้สูงอายุได้ถูกต้อง

4. อธิบายความหมาย สาเหตุ อาการและอาการแสดง วิธีการรักษา และการพยาบาลของภาวะท้องผูกในผู้สูงอายุได้ถูกต้อง

5. ประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อให้การพยาบาลสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก ภาวะกรดไหลย้อน และภาวะท้องผูกได้ถูกต้อง

https://www.youtube.com/watch?v=O2U46VMDozI

​

1. ระยะช่องปาก (oral phase)

• น้ำลายลดลง

• การสูญเสียฟันและกำลังกล้ามเนื้อที่ใช้ในการบดเคี้ยวลดลง ทำให้ผู้สูงอายุใช้เวลาในการบดเคี้ยวอาหารเพิ่มขึ้น

• กำลังและการประสานการทำงานของริมฝีปากและลิ้นลดลง​

​

​การเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน เนื่องมาจากความสูงอายุ

2. ระยะคอหอย (pharyngeal phase)

• รีเฟล็กซ์การกลืนที่คอหอยจะเกิดช้า

• กล่องเสียงยกตัวขึ้นมารับกับฝาปิดกล่องเสียงช้า

• ความแรงในการหดตัวของกล้ามเนื้อบริเวณคอหอยลดลง

• หูรูดของหลอดอาหารส่วนต้นเปิดช้า

​

​การเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน เนื่องมาจากความสูงอายุ

3. ระยะหลอดอาหาร (esophageal phase)

​

​การเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน เนื่องมาจากความสูงอายุ

• ระยะเวลาที่หูรูดของหลอดอาหารส่วนต้น

เปิดจะสั้นลง

• แรงบีบไล่อาหารของหลอดอาหารจะลดลง

Multiple Select

ข้อใด คือ สาเหตุของการเกิดภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุ (ตอบได้หลายข้อ)

• Stroke

• แรงบีบของหลอดอาหารลดลง

• Pneumonia

• หูรูดหลอดอาหารส่วนปลายเปิดช้า

• การทำงานของริมฝีปากและลิ้นลดลง

Multiple Choice

จับคู่ระยะของการเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน กล่องเสียงยกตัวมารับกับฝาปิดช้า

• oral phase

• pharyngeal phase

• esophageal phase

Multiple Choice

จับคู่ระยะของการเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน น้ำลายลดลง สูญเสียฟัน

• oral phase

• pharyngeal phase

• esophageal phase

Multiple Choice

จับคู่ระยะของการเปลี่ยนแปลงของกลไกการกลืน ระยะเวลาที่หูรูดของหลอดอาหารส่วนต้นเปิดจะสั้นลง

• oral phase

• pharyngeal phase

• esophageal phase

Open Ended

ภาวะแทรกซ้อนของการกลืนลำบาก มีอะไรบ้าง

Multiple Select

ข้อใด ไม่ใช่ อาการและอาการแสดงของภาวะกลืนลำบาก

• สำลัก

• ไอเรื้อรัง

• ทานอาหารไม่อิ่ม

• เสียงแหบ

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

Some text here about the topic of discussion

​การซักประวัติและการประเมิน

• โรคประจำตัวที่อาจเป็นสาเหตุของการกลืนลำบาก

• ยาที่ได้รับ การดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์หรือ สูบบุหรี่

• พฤติกรรมการรับประทานอาหาร

• ประวัติการกลืนที่ผิดปกติ

• การประเมินภาวะโภชนาการ​

​

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

Some text here about the topic of discussion

​การตรวจร่างกาย

• ระบบประสาทและกล้ามเนื้ออย่างละเอียด

• ประเมินด้านจิตใจและสติปัญญา ศีรษะและคอ

• ระบบประสาทรับความรู้สึก และการเคลื่อนไหว รวมทั้งระบบประสาทอัตโนมัติของช่องปาก

​

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

Some text here about the topic of discussion

การคัดกรองเบื้องต้น

1) ประเมินความรู้สึกตัวและการควบคุมการไอขับเสมหะ

2) ประเมินความสามารถในการทำตามคำบอก

3) ให้ผู้สูงอายุพูดคำว่า “อา” หรือนับ 1 ถึง 10 เพื่อประเมินคุณภาพของเส้นเสียงจากเสียงที่เปล่ง ออกมา

4) ให้ผู้สูงอายุ หรือทำหน้าย่น เพื่อประเมินความสมมาตรของใบหน้า

5) ให้ทำแก้มป่อง เพื่อประเมินการปิดสนิทของริมฝีปาก

​

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

Some text here about the topic of discussion

การคัดกรองเบื้องต้น

6) ให้แลบลิ้น เพื่อประเมินลักษณะและการเคลื่อนไหวของลิ้น

7) ให้ผู้สูงอายุกลืนน้ำลาย เพื่อประเมินความสามารถในการกลืนว่ากลืนได้ทันที

หรือกลืนช้า

8) ประเมินความสะอาดในช่องปาก

9) ให้ผู้สูงอายุไอ เพื่อประเมินความแข็งแรงของกล้ามเนื้อบริเวณลำคอ

​

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

Some text here about the topic of discussion

การจัดการด้านอาหาร

• จัดท่าให้ผู้สูงอายุนั่งตัวตรง 90 องศา ศีรษะตรง

  ขณะรับประทานอาหาร และหลังจากรับประทานอาหารอาหารควรนั่งต่ออีกอย่างน้อย 30 นาที

​

การพยาบาลผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบาก

จัดชนิดอาหารให้เหมาะสม แบ่งเป็น 4 ระดับ

ระดับที่ 1 Thick puree-no liquids อาหารที่มีความหนืดมาก สามารถขึ้นรูปหรือจับตัวเป็นก้อนได้ เช่น วุ้น เยลลี่ สังขยา พุดดิ้ง เป็นต้น

ระดับที่ 2 Thick and thin puree-thick liquids อาหารเหลวข้น เนื้อสัมผัสเนียนละเอียด ไม่จับตัวเป็นก้อนหรือขึ้นรูป เช่น โจ๊กข้น ๆ โยเกิร์ต เป็นต้น เริ่มเมื่อผู้ป่วยรับประทานอาหารระดับ 1 ได้ดี

ระดับที่ 3 Mechanical soft-thick liquids อาหารที่มีลักษณะนิ่ม อ่อน ชุ่มชื้น เช่น ข้าวต้ม และเนื้อปลา เนื้อสัตว์บดละเอียด มันบด กล้วยบด ฟักทองบด ข้าวตุ๋นบดละเอียด เป็นต้น

ระดับที่ 4 Mechanical soft diet-liquids as tolerated เป็นอาหารธรรมดาที่เคี้ยวง่าย เช่น ก๋วยเตี๋ยว และข้าวต้มเครื่อง เป็นต้น

​

​https://www.youtube.com/watch?v=Z0FGU6MsPqo

Poll

ท่านคิดว่าข้อใดเป็นท่าที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุขณะกำลังรับประทานอาหาร

• จัดท่าศีรษะสูง

• จัดท่านั่งหลังตรง

Multiple Choice

ผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนลำบากควร เริ่มฝึกกลืน ด้วยอาหารใด

• โจ๊ก

• เยลลี่

• ข้าวต้ม

• มันบด

Multiple Choice

ข้อใดเป็นสาเหตุของการเกิดภาวะกรดไหลย้อนในผู้สูงอายุ

• กรดในกระเพาะอาหาร

• หูรูดหลอดอาหารส่วนปลายหย่อนตัว

• หูรูดหลอดอาหารส่วนต้น หย่อนตัว

Open Ended

อาการเด่นของภาวะกรดไหลย้อนในผู้สูงอายุ คืออาการใด

Multiple Choice

ผู้สูงอายุที่มีปัญหากรดไหลย้อน แต่มีน้ำหนักตัวปกติ ควรเน้นยำคำแนะนำใด

• รับประทานยาลดกรด

  ตามแพทย์สั่ง

• หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เพิ่มแรงดันช่องท้อง

• รับประทานอาหารที่รสไม่จัด

​

• ​ความผิดปกติของความถี่

• ความลำบากในการขับถ่ายกากอาหาร

• อุจจาระที่แข็งและแห้ง

​

​ภาวะท้องผูกเกิดขึ้นเมื่อมีความผิดปกติในกระบวนการขับอุจจาระออกจากลำไส้ แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

1) ความผิดปกติในการเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ (colonic mobility dysfunction) ที่เกิดจากการทำงานประสานกันระหว่างกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องที่เกี่ยวข้อง ทำให้อุจจาระค้างอยู่ในลำไส้นาน

2) ความผิดปกติของพื้นเชิงกราน (pelvic floor) โดยเฉพาะกล้ามเนื้อพื้นเชิงกรานและกล้ามเนื้อหูรูดบริเวณทวารหนัก ทำให้ไม่สามารถคลายตัวขณะที่มีการขับถ่ายอุจจาระได้เต็มที่ ส่งผลให้เกิดการอุดกั้นทางออกของอุจจาระ

​

​1)  จำนวนครั้ง (ความถี่) ของการถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์

2) ต้องเบ่งถ่ายอย่างน้อยร้อยละ 25 ของการถ่ายอุจจาระ

3) อุจจาระเป็นก้อนแข็งอย่างน้อยร้อยละ 25 ของการถ่ายอุจจาระ

4)  รู้สึกถ่ายอุจจาระไม่สุดอย่างน้อยร้อยละ 25 ของการถ่ายอุจจาระ

5)  รู้สึกว่ามีการอุดกั้นบริเวณทวารหนักเวลาถ่ายอุจจาระอย่างน้อย

ร้อยละ 25 ของการถ่ายอุจจาระ

6) มีการใช้ตัวช่วย เช่น ใช้นิ้วล้วงในทวารหนัก แรงดัน เป็นต้น เพื่อช่วยในการถ่ายอุจจาระอย่างน้อยร้อยละ 25 ของการถ่ายอุจจาระ

Multiple Select

ข้อใดเกี่ยวข้องกับความหมายของภาวะท้องผูกในผู้สูงอายุ

• ลำไส้เคลื่อนไหวช้า

• ต้องเบ่งถ่าย

  เกือบทุกครั้ง

• ถ่ายอุจจาระ

  2 ครั้งต่อสัปดาห์

• อุจจาระแห้งแข็ง

Poll

การพยาบาลใดเหมาะสมกับผู้สูงอายุที่มีปัญหา Fecal Impact

• ควักอุจจาระ

• สวนด้วยน้ำสบู่

• ให้ยาระบาย

Multiple Choice

จับคู่อาการและอาการแสดงของ GERD, Dysphagia

ไอ สำลัก

• GERD

• Dysphagia

Multiple Choice

จับคู่อาการและอาการแสดงของ GERD, Dysphagia

ไอเรื้อรัง

• GERD

• Dysphagia

Multiple Choice

จับคู่อาการและอาการแสดงของ GERD, Dysphagia

รู้สึกมีอาหารติดในลำคอ

• GERD

• Dysphagia

Multiple Choice

จับคู่อาการและอาการแสดงของ GERD, Dysphagia

แสบร้อนยอดอก

• GERD

• Dysphagia