Տնտեսություն

Տնտեսություն

By Shushan Manukyan

​Ազգային տնտեսություն

​Տվյալ երկրում մարդկային գործունեության բնագավառների պատմակա­նորեն ձևավորված համակարգը կոչվում է ազգային տնտեսություն:​ Ժամանակի ընթացքում ազգային տնտեսությունները կրում են և՛ քանա­կական, և՛ որակական փոփոխություններ:​

​Ամենավաղ ժամանակներում բոլոր երկրների տնտեսության հիմքը գյու­ղատնտեսությունն էր: Երկրի տնտեսական զարգացման այդ փուլն անվանվում է գյուղատնտեսական, իսկ արդյունաբե­րության առնչությամբ` մինչարդյունաբերական:

Տնտեսական զարգացման միջին մակարդակն արդյունաբերական փուլն է, որը բնորոշ է որոշ զարգացած երկրների , ինչպես նաև անցումային տնտեսու­թյամբ երկրներին:

Տնտեսական զարգացման ամենաբարձր աստիճանի վրա են հետարդյունաբերական երկրները: Այդ երկրներում արդյունաբերությունն ու գյուղատնտե­սությունն առավել չափով մեքենայացված, ավտոմատացված, էլեկտրո­նացված են:

​

​

Ավանդաբար ընդունված է եղել երկրի տնտեսական զարգացման մակարդակը բնութագրող համընդհանուր ցուցանիշ համարել բնակչության մեկ շնչին հասնող տարեկան համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ), այսինքն, թե յուրաքանչյուր մարդ միջին հաշվով տարեկան որքան ապրանք և ծառայություն է սպառել դրամական արտահայտությամբ: Սակայն ներկայումս երկրների ընդհանուր զարգացման մակարդակի գնահատման ցուցանիշում մարդկանց ֆինանսական բարեկեցության հետ միաժամանակ հաշվարկում են նաև նրանց կյանքի տևողությունը և գրագիտության աստի­ճանը: Այս առումով աշխարհի ամենազարգացած երկրներից են Նորվեգիան, Շվեդիան,Ավստրալիան:

​

​Տնտեսության ճյուղեր

• արդյունաբերություն

• գյուղատնտեսություն

• բեռնատար տրանսպորտ

• շինարարություն

• նյութական արտադրությունը սպասարկող կապ​ը

• բնակչությանը սպասարկող կապ

• ուղևորատար տրանսպորտ

• առողջապահություն

• կրթություն

• մշակույթ

• սոցիալական ապահովություն

• կառավարում

​ոչ արտադրական ոլորտ

​նյութական արտադրության ոլորտ

​Համաշխարհային տնտեսություն

​Տնտեսական աշխարհագրությունն ուսումնասիրում է ոչ միայն առանձին երկրների ազգային տնտեսությունը,այլև աշխարհի բոլոր երկրների տնտեսությունը որպես մեկ ամբողջություն՝ համաշխարհային տնտեսություն:

Համաշխարհային տնտեսության 3 կարևոր նախադրյալներն են՝

​

համա​շխարհային

տնտեսություն

​Այսպիսով՝ համաշխարհային տնտեսությունը ամբողջություն է,իսկ ազգային տնտեսությունը՝ այդ ամբողջի մի մասը: Համաշխարհային տնտեսության իրավիճակի ցանկացած փոփոխություն ազդում է երկրների տնտեսության վրա:

• համաշխարհային շուկան,

• խոշոր մեքենայական արտադրությունը,

• համաշխարհային երկաթուղային և ծովային տրանսպորտի զարգացումը:

​շուկա

​տրանսպորտ

​արտադրություն

​Արդյունաբերություն

Արդյունաբերության արտադրանքի մի մասը օգտագործվում է որպես արտադրության միջոց,իսկ մյուս մասը` որպես մարդկանց անմիջական սպառման առարկա:Առանձնանում են նաև արդյունահանող և մշակող արդյունաբերական ճյուղերի խմբեր: Արդյունահանող արդյունաբերությունը ներառում է այն ճյուղերը, որոնք զբաղվում են Երկրի ընդերքից, ջրից և անտառներից տարբեր տեսակի հումքի կամ վառելիքի հանույթով:​

​

​

​Արդյունաբերության ճյուղերը խմբավորում են նաև ըստ դրանց ձևավորման ժամանակի: Առանձնաց­վում է 3 ճյուղ՝

1. հին (մետաղաձուլություն,թեթև արդյունաբերություն)

2. նոր (էլեկտրաէներգետիկա,մեքենաշինության )

3. նորագույն(ավտոմեքենաշինություն, թեթև գունավոր մետաղների ձուլում, պլաստմասսաների ու քիմիական թելերի արտադրություն, նավաշինություն, երկաթուղային մեքենաշինություն,հաշվողական տեխնիկա, միկրոէլեկտրոնիկա,ռոբոտաշինության, տիեզերական հրթիռաշինություն)

​

Արդյունաբերությունը ազգային տնտեսության, ինչպես նաև համաշխար­հային տնտեսության արտադրության առաջատար ճյուղն է: Արդյունաբերության բաժինը համաշխարհային տնտեսության կառուցվածքում ամենամեծն է:

​

​Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերություն

​Մարդկային քաղաքակրթության զարգացման ողջ ընթացքը կապված է էներգիայի տարբեր աղբյուրների և տեսակների յուրացման ու օգտագործման հետ։ Վառելիքաէներգետիկ ճյուղն արդյունաբերության բոլոր ենթաճյուղերին, տրանսպորտին, գյուղատնտեսությանը և սպասարկման ոլորտին մատակարարում է էլեկտրաէներգիա և վառելիք, իսկ քիմիական արդյունաբերությանը` հումք:​​

​Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը համալիր ճյուղ է՝ բաղկացած վառելիքային արդյունաբերությունից և էլեկտրաէներգետիկայից։

​Աշխարհում արագ աճում է վառելիքի և էներգիայի սպառման ծավալը, քանի որ մի կողմից աճում է բնակչության թիվը, իսկ մյուս կողմից` մեկ շնչի հաշվով սպառվող էներգիայի քանակը:

Վառելիքի տարբեր տեսակների (ածուխ, նավթ, գազ, տորֆ, փայտանյութ) ջերմատվությունը տարբեր է։ Որքան բարձր է վառելիքի ջերմատվությունը, այնքան բարձր է դրա որակը, և ավելի շատ էլեկտրաէներգիա կարելի է ստանալ:

​

​Առանձնացվում է վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման 3 փուլ՝

• ածխային (մինչև XX դարի երկրորդ կեսը )

• նավթագազային (XX դարի երկրորդ կեսից)

• ժամանակակից՝ անցումային(XX դարի 70-ական թվականներից)

​Մետաղաձուլություն

մետաղա​ձուլություն

​սև

​գունավոր

​երկաթաքար,թուջ,պողպատ

ծանր մետաղներ(պղինձ, ցինկ, կապար, անագ և այլն)

​

​թեթև մետաղները (ալյումին, մագնեզիում,տիտան)

​ազնիվ կամ թանկարժեք մետաղները (ոսկի, արծաթ, պլատին ևն)​

​Մեքենաշինություն

​

Մեքենաշինությունը սև և գունավոր մետաղների հիմնական սպառողն է, որն առանցքային դեր է խաղում արդյունաբերության մեջ: Այն ընդգրկում է բազմաթիվ ենթաճյուղեր ու ար տադրություններ, որոնք տարբեր տեսակի մեքենաներ և սարքավորումներ են մատակարարում տնտե­սության բոլոր ճյուղերին: Առավել կարևոր են մեքենաշինության տրանսպոր­տային, հաստոցաշինական, սարքաշինական, գյուղատնտեսական, էլեկտրա­տեխնիկական, էլեկտրոնային, սարքաշինական, էներգետիկական ճյուղերն ու ենթաճյուղերը։​Մեքենաշինության դերը շատ մեծ է տնտեսության բազմակողմանի զար­գացման, գիտատեխնիկական առաջ­ընթացի ապահովման, արտադրու­թյան ավտոմատացման, մարդկանց կենցաղի ու աշխատանքի պայման­ների բարելավման գործում։ Մեքենա­շինությունն արդյունաթյան ճյու­ղերի շարքում առաջատար է արտադ­րանքի արժեքի մեծությամբ, զբաղ­վածների թվով, ինչպես նաև զարգաց­ման տեմպերով:

​

​