9-сынып Толқындық қозғалыс

Толқындық қозғалыс

By [e-mail]

Күтілетін нәтиже

Осы параграфты игергенде:

• есептер шығаруда толқын жылдамдығы, жиілігі және ұзындығы формулаларын қолдануды,

• көлденең және бойлық толқындарды салыстыруды үйренесіңдер.

By [e-mail]

Өзенге немесе көлге тас түскенде судың ұйытқуы сіздерге таныс.

Тас түскен жердегі су ығысады да, ол жерде ойыс пайда болады.

Ойыс төңерегінде сақина пішінде дөңгелектер өркеш түзеді.

Біз байқаған бұл процесс толқындық қозғалыс болып табылады.

​

By [e-mail]

Егер серіппенің шетін қолмен бірқалыпты қақсақ, онда бұл құбылыс қайталанады. Осылайша серіппенің орамдары өзінің тепе-теңдік қалпының маңында тербеледі. Бұл тербеліс орамнан-орамға бүкіл серіппені жағалай беріледі. Басқаша айтқанда, серіппені жағалай оның сол шетінен оң шетіне ұйытқу тарайды, яғни ортаның жағдайын сипаттайтын кейбір физикалық шамалар өзгереді

​

By [e-mail]

Тербелістің уақытқа байланысты кеңістікте таралуы толқын деп атаймыз

Механикалық тербелістердің қатты, сұйық, газ тәрізді денелерде таралуы механикалық толқын деп аталады.​​

​

​

By [e-mail]

Бойлық (қума) толқын - тербелістер бағыты толқынның таралу бағыты бойымен.

​

Көлденең толқын - тербелістер бағыты толқынның таралу бағытына перпендикуляр.​

​

​

​

By [e-mail]

​Толқынның түрлері

Көлденең толқындар қатты денелерде және екі орта шекарасында таралады.

Мысалы: жіптің қозғалысы, су бетіндегі толқын, математикалық маятник

​

​

By [e-mail]

​Толқынның түрлері

​Бойлық толқындар қатты денелерде, газдарда және сұйықтарда тарала алады.

Мысалы: серіппелі маятник, дыбыс толқындары

​

​

Multiple Choice

Толқынның таралу бағыты мен бөлшектің тербелісін көрсетіңіз

• ←

  ↔

• ↓

  ↔

• ←

  ↑

• →

  ↔

Multiple Choice

Толқынның таралу бағыты мен бөлшектің тербелісін көрсетіңіз

• ←

  ↔

• ←

  ⬍

• →

  ⬍

• →

  ↔

• Толқындар энергия тасымалдайды.

• Толқын зат бөлшектерін тасымалдамайды

• Толқындар шағылады

• Толқындар бөгетті орап өту қасиетіне ие

By [e-mail]

МЕХАНИКАЛЫҚ ТОЛҚЫНДАРДЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ

Кез келген уақыт мезетінде бірдей жылдамдықпен және бірдей үдеумен қозғалатын ең жақын орналасқан екі нүктенің арақашықтығы толқынның ұзындығы деп аталады.

By [e-mail]

Толқынның ұзындығы

​

мұндағы v - жылдамдық [м/с], λ толқын ұзындығы [м], ν - жиілік [Гц]

By [e-mail]

Жылдамдығы v толқын бір период T аралықта λ толқынның ұзындығына тең қашықтықта тарайды:

​Толқын ұзындығы мен тербеліс жиілігінің көбейтіндісіне тең физикалық шама толқынның жылдамдығы деп аталады.

By [e-mail]

​

Механикалық толқын серпімді ортада тарайтын болғандықтан, оның таралу жылдамдығы ортаның қасиетіне байланысты.

​

Толқынның белгілі бір ортада v жылдамдығы тұрақты болады.​

​

​Толқын бір ортадан екінші ортаға өткенде:

• толқын жиілігі өзгермейді

• толқын жылдамдығы, ұзындығы өзгереді

​

By [e-mail]

Толқындарды графикте уақыт немесе қашықтық функциясы ретінде көрсетуге болады. Қалай болғанда да, бір жиілікті толқын синусоидалы толқын сияқты болады. Қашықтық графигінен толқын ұзындығын анықтауға болады. Уақыт графигінен период пен жиілікті анықтауға болады. Екеуінің негізінде толқынның жылдамдығын анықтауға болады.

​

​Толқын графигі

Multiple Choice

Дыбыс судан ауаға өткенде

• A) жылдамдығы кемиді, толқын ұзындығы және жиілігі артады.

• B) жылдамдығы артады, толқын ұзындығы өзгермейді, жиілігі өзгермейді.

• C) жылдамдығы кемиді, толқын ұзындығы кемиді, жиілігі өзгермейді.

• D) жылдамдығы өзгермейді, толқын ұзындығы артады, жиілігі кемиді.

Multiple Choice

Ұзындығы 8 м толқынның тербеліс периоды 0,01 с болса, оның таралу жылдамдығы

• A) 80 м/с

• B) 0,08 м/с

• C) 0,008 м/с

• D) 800 м/с

Multiple Choice

Толқын ұзындығының белгіленуі

• A) μ

• B) V

• C) ϑ

• D) λ

Multiple Choice

Жиілігі 200 Гц дыбыс толқынының ауадағы ұзындығы (ауадағы дыбыс

жылдамдығы v=340 м/с)

• А) 170 см

• В) 6,8 м

• С) 20 дм

• 2 м