สัมผัส คล้องจอง

เรื่อง สัมผัส คล้องจอง

By กิติยา ชาวหนอง

​สัมผัส  คือ การคล้องจองของคำไทย ซึ่งเราแบ่งออกเป็น ๒ ชนิด

๑.​ สัมผัสสระ  คือ  เสียงสระพ้องกันตามมาตราเดียวกันด้วย  เช่น  สระอะ  ก็ต้องพ้องกับพยางค์ที่ประสมด้วยสระอะ  และต้องอยู่ในมาตราเดียวกัน  เช่น  กะ  กับ  จะ  ฉีก  กับ  ฯลฯ  ถึงแม้เสียงวรรณยุกต์ต่างกันก็ตาม  เช่น  เต็ม  กับ  เข้ม

​ชัย  ฯลฯ

๒. ​สัมผัสอักษร  คือ  การใช้เสียงตัวอักษรพ้องกัน  และอักษรในที่นี้หมายถึงเสียงพยัญชนะ  เช่น  เขา  ขัน  หรืออาจจะเขียนรูปต่างกันก็ได้  แต่เสียงพยัญชนะจะต้องร่วมกัน  เช่น  ซุง  ทราบ  สร้าง  สรรค์

By กิติยา ชาวหนอง

​ประเภทของสัมผัส  แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท  ได้แก่

​

๑. ​สัมผัสใน  คือสัมผัสที่คล้องจองอยู่ในวรรคเดียวกัน  ซึ่งมีวิธีผูกสัมผัส ๒ วิธี  คือ

๑.๑ สัมผัสชิด  คือ  สัมผัสที่อยู่ติดกัน  นิยมใช้ทั้งสัมผัสสระและสัมผัสอักษร  เช่น  ลูกนกยกปีกป้อง  อ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง  คำว่า  นก  กับ  ยก  และร้อง  กับ  ซ้อง  เป็นสัมผัสชิด  โดยอยู่ติดกันเป็นคู่ ๆ  ซึ่งในคำประพันธ์วรรคหนึ่งๆ  จะมีเกินหนึ่งคู่ก็ได้  เช่น ความจงรักภักดีมีทุกผู้  ส่วนสัมผัสอักษรชิดก็มี  ลักษณะในทำนองเดียวกัน  เช่น  ผุดผ่องผาดพึงพิศพินิจหน้า

​

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง

​

๒. สัมผัสคั่น  คือ  คำสัมผัสที่มีคำอื่นมาคั่นอยู่หว่างกลาง  เช่น  แม้ชีวิตปลิดไปเพื่อไทยอยู่  จะยอมสู้จนเลือดสาดไม่ขลาดหนี  ไป  กับ  ไทย  และ  สาด  กับ  ขลาด  เป็นคำสัมผัสกัน  แต่มีเพื่อ  และ  ไม่  มาคั่นอยู่  สัมผัสคั่นอักษรก็ทำนองเดียวกัน  เช่น  สักคำน้อยมิให้แหนงระแวงโสต  ใยขึ้งโกรธมาเกี้ยวกราดตัดขาดพี่  น้อย  กับ  แหนง  และ  โกรธ  กับเกี้ยว  เป็น  คำสัมผัสคั่นอักษร  โดยมีคำว่า  ให้  และคำว่า  มา  คั่นอยู่

​

​

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง

​ประเภทของสัมผัส  แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท (ต่อ)

๒.  สัมผัสนอก  คือสัมผัสนอกวรรค  ซึ่งเป็นการส่งสัมผัสจากวรรคหนึ่งไปยังอีกวรรคหนึ่งโดยไม่ซ้ำคำเดิม  ซึ่งสัมผัสนอกนี้เป็นสัมผัสบังคับ  และต้องเป็นสัมผัสสระเท่านั้นซึ่งมีวิธีผูกสัมผัส ๑๒ วิธี

๒.๑   สัมผัสแบบเคียง  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเดียวกันเรียงสองคำ  เช่น  แม้นเนื้อเย็นเป็น  ห้วงมหรรณพ​

​ ๒.๒ สัมผัสแบบเทียบเคียง  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเดียวกันเรียงสามคำ   เช่น  จะได้กกกิ่งไม้ในไพรสัณฑ์

​

​

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง

๒.๓ ​สัมผัสแบบทบเคียง  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเดียวกันสองคำ  เช่น  ไม่รู้อะไรไม่สู้รู้วิชา

๒.๔ ​ สัมผัสแบบเทียมเอก  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเดียวกันสองคำ  มีสระอื่นคั่นกลางหนึ่งคำ  และอยู่ปลายวรรค  เช่น 

ดูประเทืองเรืองแสงทองสาดส่อง

​ ๒.๕ สัมผัสแบบแทรกเคียง  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเดียวกันสองคำ

มีสระอื่นคั่นกลางหนึ่งคำ  อาจอยู่ต้นวรรคหรือกลางวรรค  เช่น

ก็ใครเล่าที่เขามาหาวันนั้น

​ ๒.๖ สัมผัสแบบแทรกเอก  คือ  สัมผัสสระที่มีสระเคียงกัน  ๒ คำ  มี

สระอื่นคั่นกลาง  ๒ คำ  เช่น  ให้สมพรปากที่หล่อนอวยพรมา

​

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง

๒.๗ ​ สัมผัสแบบคู่  คือ  สัมผัสพยัญชนะที่ใช้พยัญชนะต้นตัวเดียวกันเรียง ๒ คำ  เช่น จะคร่ำครวญรัญจวนใจไปใยเล่า

๒.๘ ​ สัมผัสแบบเทียมรถ  คือ  สัมผัสพยัญชนะที่ใช้พยัญชนะเดียวกันเรียง ๔ คำ  เช่น  เสียงจิ้งหรีดหวีดแว่ววิเวกใจ

๒.๙ ​สัมผัสแบบเทียบรถ  คือ  สัมผัสพยัญชนะที่ใช้พยัญชนะตัวเดียวกันเรียง ๕ คำ  เช่น  พี่จำใจจากเจ้าพรากมา

๒.๑๐ ​สัมผัสแบบทบคู่  คือ  สัมผัสพยัญชนะที่ใช้พยัญชนะเรียงกันเป็นคู่  เช่น  พี่จำคร่ำครวญหวนหาสุดาดวง

๒.๑๑ ​สัมผัสแบบแทรกคู่  คือ  สัมผัสพยัญชนะที่ใช้พยัญชนะเดียวกันสองคำ  มีคำที่ใช้พยัญชนะอื่นคั่นกลางคำหนึ่งคำ  เช่น 

มีคนเขาชื่นชอบในเชิงกลอน

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง

๒.๑๒​ สัมผัสแบบแทรกรถ  คือ  สัมผัสพยัญชนะเดียวกันสองคำ  และมีพยัญชนะอื่นคั่นกลางสองคำ  เช่น  ไม่เคยคิดก็อย่าคอยระแวงใจ

​

​

​

​

​

​

​

​

​

By กิติยา ชาวหนอง