органикалык заттар

Органикалык заттар

By Aiym Zhaksylyk

Тірі ағзалар химиялық құрамы жағынан ұқсас.

Қосылыстарды олардың құрамына қарай бейорганикалық және органикалық заттар деп бөледі.​

Бейорганикалық заттар

• су

• тұздар​

Органикалық заттар - құрамында негізінен көміртек, оттек, сутек болатын қосылыстар.

Оттегімен әрекеттескенде тотығып, энергия бөледі.​ (органикалық зат + оттекгі ----- көмірқышқыл газ + су + энергия)

• май қышқылдары мен глицериннен тұрады (мономері)

• Ыдырағанда өте көп энергия бөледі, ​1гр - 38,9 кДЖ

Атқаратын қызметтері:

• құрылымдық (жасуша қабықшасы)

• қоғаныштық - ағза соққы алғанда оның күшін азайтады

• жылу реттегіш - температураны сақтауға кмектеседі

• Су қоры - 1гр май -1,1 мл суға айнала алады. мысалға түйе

• тасымалдаушы - А, Е, Д, К витаминдері майда еріп тасымалданады

• ​қор жинаушы - ағзадағы артық қоректік заттар кейіннен май жасушасына айналып, қорға жиналады

​Майлар немесе липидтер

​

​Майларды:

• қанықпаған (өсімдік текті)

• қаныққан (жануар текті)

• транс - майлар деп бөледі

• энергияның негізгі көзі

• жасуша қабықшасында кездесуі мүмкін

• 1гр - 17,6кДж энергия береді

құрамына қарай 3 топқа бөлінеді

1. моносахаридтер - тек 1 қанттан тұрады (глюкоза, фруктоза, галактоза)

2. дисахаридтер - 2 қанттан тұрады. (сахароза, мальтоза, лактоза)

3. полисахарид - өте көп қанттан тұрады (крахмал, гликоген, хитин, целлюлоза/жасұнық)

​

Көмірсулар немесе қанттар

​

• аминқышқылдарынан тұрады

• Тірі ағзада 20 аминқышқылы, табиғатта 200 бар

Ағзадағы қызметі әртүрлі:

1) қорғаныштық - антидене (иммунитетті қалыптастырады)

2) тасымал - гемоглобин ( оттегі тасымалы)

3) реттеуші - гормон (ағзаның жұмысын реттейді)

4) құрылымдық - кератин, эластин (шаш​, тырнақ, т.б. құрамына кіреді)

5) жиырылу - бқлшық ет құрамына кіреді (актин, миозин)

6) энергетикалық - 1гр - 17,2 кДЖ энергия береді​

​

​Нәруыз

​

Нуклеин қышқылдары - 3 түрлі компоненттен тұрады

• Қант

• Азотты негіздер

• Фосфор қышқылының қалдығы​

Үшеуі бірігіп нуклеотидті құрайды.

​

Нуклеин қышқылы - нуклеотидтердің үлкен жиынтығы​.

Нуклеин ​қышқылдарын алғаш ядродан алған, сондықтан атау нуклеус - "ядро" деген сөзден шығып тұр.

​

Нуклеин қышқылдары - ДНҚ мен РНҚ​

​

• 2 тізбекті

• ядрода болады

• ақпарат сақтайды

• Қанты - дезоксирибоза

• Азотты негіздері - А - аденин, Т - тимин, Г- гуанин, Ц - цитозин

ДНҚ

​- 1 тізбекті

• ақпартты көшіреді, тасымалдайды, нәруыз синтезіне қатысады.

• ​Қанты - рибоза

• Азотты негіздері ДНҚ бірдей, тек Т орнына У-урацил​

РНҚ

Multiple Choice

Органикалық затқа жатпайды

• көмірсу

• су

• нәруыз

• май

Multiple Choice

Мономер - бұл?

• бір бөлшек

• көптеген бөлшектер

• Су мен минералдар

• дұрыс жауап жоқ

Multiple Select

Полимерге (үлкен қосылыстар) жатады

• көмірсу

• нәруыз

• май

• су

• тұздар

Poll

Гемоглобиннің қызметі

• иммунитетті қалыптастыру

• тасымалдау

• энергетикалық

• құрылымдық

Multiple Choice

Реттеушілік қызмет атқаратын нәруыздар

• ферменттер

• миозин

• гормондар

• гемоглобин

Multiple Choice

моносахаридке жатпайды

• сахароза

• глюкоза

• фруктоза

• галактоза

Multiple Choice

Өсімдік майы

• қаныққан

• қанықпаған

• Транс майлар

Multiple Select

ДНҚ ерекшеліктерін белгеңіз

• А, Т, Г, Ц

• рибоза

• А, У, Г, Ц

• дезоксирибоза

• қос тізбек