ความเป็นมาไตรภูมิและประวัติผู้แต่งไตรภูมิ

ความเป็นมาไตรภูมิ

และ

ประวัติผู้แต่งไตรภูมิ

By อนงค์ลักษณ์ มโนวงค์

​ความเป็นมาไตรภูมิ

ไตรภูมิพระร่วง หรือ เตภูมิกถา เป็นวรรณคดีพุทธศาสนาที่พญาลิไททรงรวบรวมเนื้อหาสาระจากคัมภีร์ต่าง ๆ ในพุทธศาสนา ทั้งพระไตรปิฎก อรรถกถาและอื่น ๆ ไม่น้อยกว่า 30 คัมภีร์ จัดได้ว่าเป็นพระราชนิพนธ์ประเภทค้นคว้ารวบรวมที่ดีเล่มหนึ่ง  เนื้อเรื่องเริ่มต้นด้วยคาถานมัสการเป็นภาษาบาลี  มีบานแพนกบอกชื่อผู้แต่ง วันเดือนปีที่แต่ง ชื่อคัมภีร์ต่าง ๆ บอกจุดมุ่งหมายในการแต่ง   แล้วกล่าวถึงภูมิทั้ง 3  คือ กามภูมิ   รูปภูมิ   อรูปภูมิ  ทั้ง 3 ภูมิ  แบ่งออกเป็น 8 กัณฑ์   แสดงให้เห็นความเปลี่ยนแปลงของสรรพสิ่ง  ความไม่แน่นอนทั้งมนุษย์และสัตว์   รวมทั้งสิ่งไม่มีชีวิต เช่น ภูเขา แม่น้ำ แผ่นดิน ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์
ความเปลี่ยนแปลงนี้กวีไทย เรียกว่า “ อนิจจลักษณะ ”

ดินแดนที่ 1 กามภูมิ โลกของผู้ที่ยังติดอยู่ในกามกิเลส

มี 3 แห่ง ได้แก่ มนุสสภูมิ 1 แห่ง สวรรคภูมิ 6 แห่ง
(จาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานนรดี
ปรนิมมิตวสวัตดี และ อบายภูมิ 4 แห่ง (นรกภูมิ
เดรัจฉานภูมิ เปรตภูมิ อสุรกายภูมิ

ดินแดนที่ 2 รูปภูมิ       เป็นดินแดนของพรหมที่มีรูป มี 16 ชั้น (โสฬสพรหม) 

1. พรหมปาริสัชชาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จปฐมฌานขั้นต้น

​     2. พรหมปุโรหิตาภูมิ ดินแดนของผู้สำเร็จปฐมฌาณขั้นกลาง

​     3.  มหาพรหมาภูมิ ดินแดนของผู้สำเร็จปฐมฌาณขั้นสูง

​     4. ปริตรตาภาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จทุติยฌาณขั้นต้น

​     5. อัปปมาณาภาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จทุติยฌาณขั้นกลาง

​     6. อาภัสสราภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จทุติยฌาณขั้นสูง

​     7. ปริตตสุภาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จตติยฌาณขั้นต้น 

​     8. อัปปมาณสุภาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จตติยฌาณขั้นกลาง

​    

​

    

​

 

​

ดินแดนที่ 2 รูปภูมิ (ต่อ)

   9. สุภกิณหาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จตติยฌาณขั้นสูง

 10. เวหัปปผลาภูมิ  ดินแดนของผู้สำเร็จจตุตฌาณ มีผลไพบูลย์ พ้นจากการทำลาย
ของน้ำ ลม ไฟ

 11. อสัญญีสัตตาภูมิ  ดินแดนของพรหมไร้นาม มีร่างกายสง่างาม

 12. อวิหาภูมิ  ดินแดนของพระอรหันต์ขั้นอนาคามี เคยเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า

 13. อตัปปาภูมิ  ดินแดนของพรหมผู้ไม่เดือดร้อนทั้งกาย วาจา ใจ เพราะสามารถระงับ
นิวรณ์ได้

 14. สุทัสสาภูมิ  แดนของผู้เห็นสภาวธรรมแจ้งชัด

 15. สุทัสสีภูมิ  แดนของพรหมผู้เห็นธรรมแจ่มแจ้ง

 16. อกนิฎฐาภูมิ  แดนของพรหมที่มีคุณสมบัติมากพอจะนิพพานได้

จุดมุ่งหมายในการแต่ง

1. เพื่อให้ผู้อ่านตระหนักว่าแท้จริง 3 โลกนี้ล้วนไม่น่าอยู่เลย

2. เพื่อเทศนาโปรดพระมารดา เป็นการเจริญธรรมกตัญญู

ทวีปที่มนุษย์อาศัยอยู่ 4 ทวีป

1. อุตรกุรุทวีป อยู่ทางทิศเหนือของเขาพระสุเมรุ  มนุษย์ที่อาศัยอยู่ในทวีปนี้    มีลักษณะใบหน้าเป็นรูป 4 เหลี่ยม รักษาศีล 5 เป็นนิจ     มีอายุ ประมาณ 1,000 ปี เป็นหนุ่มสาวอยู่เสมอ อาศัยอยู่ตามโพรงไม้ ไม่ต้องทำงานใด ๆ  แต่งตัวสวยงาม  มีกับข้าวและที่นอนเกิดขึ้นตามใจปรารถนา          

2. บุรพวิเทหทวีป อยู่ทางทิศตะวันออกของภูเขาพระสุเมรุ  มนุษย์ที่อาศัยอยู่ในทวีปนี้มีใบหน้าตอนบนโค้งตัดลงมาเหมือนบาตร  มีอายุ ประมาณ 700 ปี         

3. อมรโคยานทวีป อยู่ทางทิศตะวันตกของภูเขาพระสุเมรุ  มนุษย์ที่อาศัยอยู่ในทวีปนี้มีใบหน้าวงกลม คล้ายวงพระจันทร์ มีอายุ ประมาณ 500 ปี          

4. ชมพูทวีป อยู่ ทางทิศใต้ ของภูเขาพระสุเมรุ คือ มนุษย์โลกนี้เอง   อายุขัยของมนุษย์ไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับการทำบุญหรือทำกรรม แต่ทวีปนี้ก็พิเศษกว่า 3 ทวีปคือ เป็นที่เกิดของพระพุทธเจ้า พระจักรพรรดิราช และพระอรหันต์

ประวัติผู้แต่ง : พระมหาธรรมราชาที่ 1

พระมหาธรรมราชาที่ ๑ (พญาลิไท) เป็นกษัตริย์องค์ที่ ๖ แห่งกรุงสุโขทัย ขึ้นครองราชย์ต่อจากพญางั่วนำถม จากหลักฐานในศิลาจารึกวัดมหาธาตุ พ.ศ. ๑๙๓๕ หลักที่ ๘ ข. ค้นพบเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๙ เมื่อพญาเลอไทสวรรคต ใน พ.ศ. ๑๘๘๔ พญางั่วนำถมได้ขึ้นครองราชย์ ต่อมาพญาลิไทยกทัพมาแย่งชิงราชสมบัติ และขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. ๑๘๙๐ ทรงพระนามว่า

พระเจ้าศรีสุริยพงสรามมหาธรรมราชาธิราช ในศิลาจารึกมักเรียกพระนามเดิมว่า พญาลิไท หรือเรียกย่อว่า พระมหาธรรมราชาที่ ๑ เสด็จสวรรคตในปี พ.ศ. ๑๙๑๑ ​พญาลิไท ทรงเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ทรงอาราธนาพระเถระชาวลังกาเข้ามาเป็นสังฆราชในกรุงสุโขทัย ได้สละราชสมบัติออกทรงผนวชที่วัดป่ามะม่วง นอกเมืองสุโขทัยทางทิศตะวันตก พญาลิไททรงมี

ความรู้แตกฉานในพระไตรปิฎก ทรงสนพระทัยทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาเป็นอันมาก และทรงพัฒนาบ้านเมืองให้เจริญหลายประการ เช่น สร้างถนนพระร่วง ตั้งแต่เมืองศรีสัชนาลัยผ่านกรุงสุโขทัยไปถึงเมืองนครชุม (กำแพงเพชร) บูรณะเมืองนครชุม สร้างเมืองสองแคว (พิษณุโลก) เป็นเมืองลูกหลวง และสร้างพระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ ที่ฝีมือการช่างงดงามเป็นเยี่ยม

Multiple Choice

ไตรภูมิพระร่วงมีชื่อว่า

• ไตภูมิกถา

• เตภูมิกถา

• เตมียกถา

• ตรีภูมิกถา

Multiple Choice

ข้อใดคือชื่อของพระมหาธรรมราชาที่ 1

• พระยาเลอไท

• พระยาลิไทย

• พระยาลือไท

• พระร่วง

Multiple Choice

ข้อใดไม่ได้อยู่ในกามภูมิ

• ดาวดึงส์

• โสฬสพรหม

• มนุสสภูมิ

• จาตุมหาราชิกา

Multiple Choice

ดินแดนใดเป็นที่ปรารถนาของผู้คน

• กามภูมิ

• รูปภูมิ

• อรูปภูมิ

• โลกุตรภูมิ

Multiple Choice

ทวีปใดคือทวีปในฝัน

• ชมพูทวีป

• บุพวิเทหทวีป

• อุตรกุรุทวีป

• อมรโคยานทวีป

Multiple Choice

ข้อใดไม่ถูกต้องเกี่ยวกับไตรภูมิพระร่วง

• เพื่อเทศน์โปรดพระราชมารดา

• เพื่อเป็นธรรมทานสำหรับประชาชน

• ไตรภูมิ ได้แก่ สวรรค์ โลกมนุษย์และนรก

• รวบรวมจากคัมภีร์พุทธศาสนา 33 คัมภีร์

Multiple Choice

ทำอย่างไรถึงจะได้ไปเกิดในรูปภูมิ

• บำเพ็ญตน

• นั่งสมาธิ

• หลุดพ้นจากกามภูมิ

• เข้าฌานสมาบัติ

Multiple Choice

ผู้คนในภูมิใดจะไม่เกิดอีก

• กามภูมิ

• รูปภูมิ

• อรุปภูมิ

• โลกุตรภูมิ

Multiple Choice

ปัญจสุธาวาส คือข้อใด

• ชั้นพรหมชั้นที่ 12 - 16

• ชั้นพรหมชั้นที่ 1 - 5

• ชั้นพรหมสูงสุด

• ชั้นพรหมต่ำสุด

Multiple Choice

พรหมชั้นต่ำสุดคือข้อใด

• อกนิษฐภูมิ

• ปาริสัชชาภูมิ

• ปริตตสุภาภูิม

• มหาพรหมาภูมิ