Mój region, moja ojczyzna

Mój region, moja ojczyzna

By Aleksandra Wiewiór

​Na początek trochę o gwarze świętokrzyskiej...

Multiple Choice

Jak dawniej nazywane były kluski ziemniaczane nadziewane farszem?

• Bimbołki

• Bydlaki

Multiple Choice

Sumnice to:

• Poziomki

• Odmiana nagietków

Multiple Choice

Duże, wełniane chusty naramienne to:

• Bordówki

• Kaftany

• Jesionki

​Zabawkarstwo ludowe...

Fill in the Blank

Jak nazywane były najstarsze znane nam lalki, które powstają przez związywanie szmatek, koronek, wełną, sznurkiem i nićmi?

Lalki miały szczególną magiczną moc. Najważniejsze z nich nosiły malownicze nazwy: Ziarnuszka, Bogacz, Matka z dzieciątkiem, Żadanica, Różanica, Nierozłączki, Laleczka ochronna, Podróżniczka. Wszystkie lalki są wykonywane z myślą o tym, by ich opiekunom przynieść w życiu powodzenie, szczęście, miłość i dostatek. Każda z nich jest niepowtarzalna, ponieważ jest to rękodzieło.

Gwizdki ceramiczne są traktowane zazwyczaj jako zabawki, a tak naprawdę należą do grupy aerofonów, czyli dętych instrumentów muzycznych. Te niewielkie przedmioty powstawały w pracowniach garncarskich na terenie całej Polski.

Wykonywał je sam garncarz lub jego uczeń. Często też swoich sił próbowały dzieci, które podpatrywały pracę ojca. Była to uboczna gałąź zasadniczej produkcji, którą  oczywiście stanowiły naczynia codziennego użytku, takie jak garnki, misy, dzbany.

Natomiast gwizdki, ptaszki i miniaturowe naczynia były wykonywane dla relaksu w wolnych chwilach. Najwięcej takich formowanych ręcznie zabawek wytwarzano w okresie zimowym, gdy było mniej zajęć gospodarskich. Sprzedawano je podczas jarmarków i odpustów, a ich ceny były niewielkie. Popularne formy to ptaszki – koguty, kury, gołębie i koniki, ludzie zwykle występowali jako jeźdźcy na koniach, rzadziej jako indywidualne postacie. Gliniany gwizdek posiada wydrążone wnętrze i dwa otwory – przez jeden wdmuchiwano powietrze, drugi wydawał dźwięk. Jednak były i takie, które posiadały kilka otworów. Dzięki takiemu układowi można było na nich wygrywać proste melodie.

​Stroje ludowe...

​Męski strój świętokrzyski

​Strój świętokrzyski noszono na terenie rozciągającym się po obu stronach grzbietu Łysicy. Można go uznać za typ przejściowy pomiędzy Małopolską a Mazowszem ze względu na zróżnicowaną formę poszczególnych jego części oraz rodzajów stosowanych tkanin. Oprócz pasiastych zapasek, strój zaginął po drugiej wojnie światowej. Stroje męskie składały się z koszuli, płóciennych lub sukiennych ciemnym spodni, butów z cholewami, granatowego lub zielonego lejbika. Noszono też krótki spencer ze stojącym kołnierzykiem zapinanym na haftki, który był szyty z brązowego sukna z czarnym lub czerwonym obszyciem. Do elementów stroju męskiego należały także tzw. guńki lub płótnianki i rozkloszowana u dołu sukmana z brązowego sukna ze stojącym kołnierzem. Przy kołnierzyku miała klapki obszyte niebieskim suknem, haftowane czerwoną włóczką w trzy rózgi. Czerwone obszycia miały też kołnierz i brzeg przodu. W zimie zakładano kożuchy. Dawnym typem nakrycia głowy mężczyzny były wścieklice i inne wysokie czapy barankowe z czerwonym sznurkiem lub kocotkiem z boku oraz słomiane kapelusze. Później noszono też okrągłe czapki z daszkiem, tzw. maciejówki.

Kobiecy strój świętokrzyski​

​Koszule kobiece ozdobione były skromnym haftem. Na początku XX wieku kołnierzyk i mankiety obszyte były koronką. Wówczas też pojawiły się płócienne halki. Spódnice były gładkie lub pasiaste, uszyte z szorstkiej wełnianej tkaniny samodziałowej. Królowały kolory czarny, granatowy, fioletowy lub zielony. Na spódnicach noszono czerwone zapaski w czarne prążki. Na szczególne okazje kobiety wkładały biały haftowany fartuch. Całość kobiecego stroju uzupełniał granatowy aksamitny lub sukienny stanik z krótką baskinką, zapinany na haftki, ozdobiony pasmanterią i guziczkami. Ponadto noszono zapaski naramienne lub samodziałowe chusty, tzw. kilimy w szerokie pasy, sukmany, guńki i kożuchy. Nakryciem głowy była szalinówka wiązana w tyle. Podstawowym obuwiem były sznurowane trzewiki. Jako biżuterię wkładano korale lub paciorki.

​Stroje ludowe z regionu świętokrzyskiego

​Kuchnia Świętokrzyska...

Multiple Choice

Jaka potrawa jest symbolem kuchni świętokrzyskiej?

• Zalewajka świętokrzyska

• Barszcz chłopski z fasolą

• Zarzucka świętokrzyska

• Grzybaniec

Multiple Choice

Wśród świętokrzyskich dań spotkać można różne wariacje z kapustą. Stąd pytanie syte, danie na kapuście, ziemniakach z dodatkiem boczku, cebuli i przypraw nazywa się?

• Ciaparacha

• Parzybroda

Fill in the Blank

Sztandarowy cukierek województwa świętokrzyskiego to:

​Słodycze z natury- owoce

Multiple Choice

Z uprawy jakich owoców słyną okolice Bielin?

• Śliwek

• Malin

• Truskawek

• Jabłek

Multiple Choice

Gdzie odbywa się popularne w naszym regionie "Święto Śliwki"?

• w Bielinach

• w Szydłowie

• w Sandomierzu

Fill in the Blank

Z uprawy jakich roślin słyną okolice Sandomierza?

Świętokrzyskie obrzędy, zwyczaje i tradycje wigilijne

 Tradycja głosi, że na wigilijnym stole powinno znajdować się dwanaście potraw. W rzeczywistości w biedniejszych domach było ich kilka, ale zawsze starano się, aby było dostatnio. Kapusta, suszone grzyby i owoce, mak, groch, siemię lniane czy kasza to podstawowe składniki wigilijnych, postnych potraw. Jednym z najstarszych dań, które spożywamy do dziś, jest czerwony barszcz z grzybami. Ze względu na brak cukru przygotowywano słodkie zupy z suszonych owoców. Panowało przekonanie, że wszystko to, co zostało wyhodowane w sadzie i na polu, powinno zostać wykorzystane w dniu Wigilii, aby w następnym roku mieszkańcy gospodarstwa mieli się czym żywić.​

​

​

​Podczas Wigilii obowiązywał zakaz spożywania dobrze doprawionych potraw. Wierzono, że ostre jedzenie zwiastuje zły, piekący i nieszczęśliwy rok. Dopuszczalny był jedynie przy podawaniu go zwierzętom. Organiści, którzy roznosili po wsiach opłatki, wykonywali je z odrobiną pieprzu dla psa, aby cały rok był czujny i dobrze pilnował obejścia.

​

​

Charakterystycznym elementem, który wyróżnia nasze domy dziś jest choinka. W wiejskich XIX-wiecznych wnętrzach nie było takiej ozdoby. Pojawiała się jedynie zielona iglasta gałąź, symbolizująca życie, witalność, wzrost roślin. Przybijano je do ścian lub wkładano za obrazy. Gałąź, którą zawieszano w centralnym miejscu w izbie lub nad stołem nazywano podłaźniczką lub podłaźnikiem. Przyozdabiano ją tradycyjnymi dekoracjami, np. jabłkami, orzechami, wypiekanymi w domu ciastkami o różnych kształtach, a także tzw. światami, czyli kulistymi konstrukcjami wyrabianymi z krążków opłatka. Charakterystycznym świątecznym elementem w każdym domu był snop słomy, który symbolizował urodzaj i dobrobyt. Snopy stawiano w kątach izby, a także rozścielano je na całej podłodze.​

​Muzyka...

​Kapela Buskowianie - 39 Buskie Spotkania z Folklorem | Busko-Zdrój 16-17 maj 2015

​Kapela buskowianie

​

Kapela dała około tysiąca koncertów, występując na przeglądach, festiwalach, ale także reprezentując Busko-Zdrój w różnych uroczystościach państwowych i okolicznościowych (dane 2015r.). W repertuarze kapeli są melodie ludowe regionu świętokrzyskiego, Ponidzia i krakowiaków wschodnich - oberki, polki, krakowiaki i walczyki. Kapela zdobyła wiele nagród i wyróżnień.Najcenniejszą nagrodą jest nagroda Grand Prix im. Piotra Gana zdobyta podczas Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem w Busku-Zdroju, Świętokrzyska Nagroda Kultury marszałka województwa świętokrzyskiego oraz zdobycie pierwszego miejsca w ogólnopolskich konkursach w Nowym Sączu, Olsztynie, Łodzi i Częstochowie. Kapela kilkanaście razy koncertowała w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Lublinie, Kielcach oraz cyklicznie koncertuje dla przyjeżdżających do Buska-Zdroju kuracjuszy. Jako wieloletni uczestnik i gospodarz kapela otrzymała przywilej corocznego otwierania Międzynarodowych Buskich Spotkań z Folklorem. Co warte podkreślenia, większość muzyków w zespole występuje od początku. Kapelę można usłyszeć w Radiu Kielce, jak również na wydanej płycie.                                                                                                            

Buskowianie są wizytówką Buska-Zdroju i regionu Ponidzia.​

​Link do występu Kapeli Buskowianie: https://youtu.be/AxI0AO_GFHI

​Dziękuję za uwagę :)