Essay

Эссені бағалауға арналған әмбебап рубрика

Бағалау тәсілдері​

Open Ended

Эссе дегеніміз -

Open Ended

Эссенің қандай түрлерін білесіз?

Multiple Select

Тіл мен әдебиетті оқытуда эссенің қай түрін ұсынған тиімді деп санайсыз?

• Аргументті эссе. Пікірді, көзқарасты растайтын, қолдайтын немесежоққа шығаратын дәлелдер келтіріліп, аргументтермен түйінделіп отырады.

• Салыстырмалы эссе.

  Бірнеше мәселе­­ талқыланып, олардың арақатынасын ажыратып жазу көзделеді.

• Дискуссивті эссе. Екі жақты пікірді салыстырмалы түрде талдайотырып, қорытынды шығарып жазады.

• Анықтамалық эссе.

  Нақты дәлелдер арқылы терминнің мағынасын ашу көзделеді.

• Әдеби эссе .

  Әдеби туынды немесе әдеби процесс жэайлы толғаныс. Автордың айтқысы келген идеяларын болжап түсінуге, талқылауға, кереғар немесе жаңа иднялар ұсынуға негізделген.

Мазмұны мен ұстанған көзқарасы тұрғысынан бағалау

-   Көлемі бекітілген мөлшерден кем емес;

-   Берілген тақырып ауқымында жазылған, одан алшақтаулар жоқ.

-   Нақты проблема айқындалып, эссе соны шешуге бағытталған.

-   Таңдап алынған позиция немесе көзқарас нақты айқындалған және кең контексте қарастырылады (тарихи, әлеуметтік, саяси, экономикалық, т.б.);

-   Нақты айқындалған дербес көзқарас ұстанылады: оқулықты немесе лекцияны қайталамайтын, өзіндік «Мені» анық көрінетін идеялар (пікірлер, ойлар) келтіріледі.

Эссені бағалау​

-     Үш бөлімді құрылым нақты айқындалған: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды;

-     Бір бөлімде келтірілген идеялар екінші бөлімде тура сол қалпында қайталанбайды: өзгертілген, түрлендірілген қалыпта беріледі, дамытылады;

-     Бөлімдер арасында логикалық байланыс байқалады, «сонымен бірге», «сөйтіп», «сонымен», «алайда», т.б. сияқты байланыстырғыш сөздер қолданылады.

​

​Эссені бағалау

Құрылымы

​

-     Жай сөйлемдерге қарағанда құрмалас сөйлемдер көптеп қолданылған;

-     Оқығанда қиындық туғызбайды, түсінікті, стилистикалық қателер кездеспейді;

-     Атаулар мен терминдер өз мағынасында қолданылған;

-     Сөздер өз мағыналары тұрғысынан дұрыс қолданылған;

-     Біркелкі немесе ұқсас ұғымдар мен түсініктер синонимдер арқылы беріледі;

-     Таза және ұқыпты жазылған, орфографиялық және пунктуациялық қателер жіберілмеген.

Стиль

​

​- Өзіндік, соны пікір келтірілген, лекция немесе оқулықты қайталамаған;

- «МЕН» ұғымы тұрғысынан жазылған;

- Біреудің пікірін қайталамайды;

- Нақты айқындалған;

- Жалпы адами немесе кәсіби құндылықтар тұрғысынан келтірілген;

- Түсінікті.

​ Ұстанған позиция

- нақты және айқын тезистер келтіріледі;

- проблеманы шешуде қолдануға тұрарлық нақты ұсыныстар келтіріледі;

- ұсыныстар өмірде кездесетін ситуациялар тұрғысынан келтірілген, нақты өмірмен тығыз байланысты.

​Қорытынды

Мазмұны және ұстанған позициясы:

- нақты тезистер (идеялар) келтірілген, өзіндік көзқарас (позиция) айқын беріліп, жан-жақты тұжырымдалған;

- қажетті ақпаратпен негізделген салмақты дәлелдер келтірілген;

- барлық маңызды мәселелер қарастырылған;

- жан-жақты, терең талдау жасалынып, нанымды қорытынды жасалған;

- тұжырымдамалық қателер жіберілмеген.

​

Жан-жақтылығы:

- тақырыптың барлық бөлімдеріне біркелкі назар аударылады;

- қажеттілігі бар болғанда әртүрлі көзқарастар талданып, қорытындыланады.

​

Дәлелдемелік негізі:

- қажетті және дәл ақпарат келтіріледі (тарихи, заңнамалық, конституциялық  және т.б.);

- проблема терең қарастырылады;

- бұқаралық пікір мен беделді адамдардың пікірлеріне, ғылыми көзқарастарға сілтеме жасалады;

- қосымша ақпарат қолданылады.

​

Баяндау:

- құрылымы логикалық тұрғыдан мінсіз, бөлімдер арасында байланыс анық көрінеді;

- жазу стилі ерекше: бірден көзге түседі, жұмыстың мазмұнын әрлендіреді;

- сөз қолдануы түсінікті, айқын және нақты, баяндау бір бір стильдің аумағында (эссеистік, публицистикалық, ғылыми, т.б.).

​

​

​"Өте жақсыға" бағаланатын эссеге қойылатын критерийлер:

​

 Мазмұны және ұстанған позициясы:

- нақты тезистер (идеялар) келтірілген, өзіндік көзқарас (позиция)тұжырымдалған;

- қажетті ақпаратпен негізделген дәлелдер келтірілген;

- барлық дерлік маңызды мәселелер қарастырылған;

- талдау және қорытындылау жасалған;

- тұжырымдамалық қателер жіберілмеген.

​

Жан-жақтылығы:

- тақырыптың барлық дерлік бөлімдері қамтылған;

- әртүрлі көзқарастар талданып, қорытындыланады.

​

Дәлелдемелік негізі:

- қажетті және дәл ақпарат келтіріледі (тарихи, заңнамалық, конституциялық  және т.б.);

- проблема терең қарастырылады;

- қосымша ақпарат қолданылады.

​

Баяндау:

- жақсы құрастырылған эссе;

- жазу стилі бірден көзге басылып, жұмыстың мазмұнын әрлендіреді;

- сөз қолдануы айқын және нақты.

​

​

​

​"Жақсыға" бағаланатын эссеге қойылатын критерийлер:

​

Мазмұны және ұстанған позициясы:

- кең контекст берілмеген және де нақты позиция айқындалмаған;

- келтірілген дәлелдер нақты сілтемелермен қамтамасыздандырылмаған.

​​Жан-жақтылығы:

- барлық мәселелер қарастырылмаған:

- құжаттар тек аталады немесе құжаттарға жасалған сілтемелер өзіндік көзқарас тұрғысынан бағаланбайды.

​​Дәлелдемелік негізі:

 - қолданылған ақпарат дәл келтірілмеген, қателер жіберілген;

- зерттелініп жатқан проблема терең қарастырылмаған.

​Баяндау:

 - баяндалған материалдың ішкі құрылымы (позиция, көзқарас, пікірлер және идеялардың өзара байланысы) байқалмайды;

- орфографиялық, пунктуациялық, стилистикалық  қателер түсінуді қиындатады.

​

​

​Эссені бағалау

​"Қанағаттанарлыққа" бағаланатын эссеге қойылатын критерийлер: