​ΓΛΩΣΣΑ Ε' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ - ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

​ΓΛΩΣΣΑ Ε' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

​Δέσποινα Χονδροματίδου

​Με πόσους τρόπους συνδέονται οι προτάσεις;

Οι προτάσεις στα νέα ελληνικά, συνδέονται με τρεις τρόπους μεταξύ τους:

1. με ασύνδετο σχήμα

2. με παρατακτική σύνδεση

3. με υποτακτική σύνδεση

​1. Τι είναι το ασύνδετο σχήμα;

Πολλές φορές, όταν μιλάμε και θέλουμε να μεταδώσουμε μια πληροφορία γρήγορα, λέμε τις προτάσεις τη μια αμέσως μετά την άλλη,
 π.χ.   [Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε].
Στο παράδειγμα υπάρχουν δύο προτάσεις, αφού υπάρχουν δύο ρήματα.
Η κάθε πρόταση μπαίνει δίπλα στην άλλη.
Δεν υπάρχει κάποια λέξη που να τις ενώνει.
Χωρίζονται μεταξύ τους με κόμμα.

Αυτός ο τρόπος σύνδεσης λέγεται ασύνδετο σχήμα.
 Π.χ {Χόρευαν}, {πηδούσαν}, {τάραζαν τον κόσμο από τις φωνές}.
Τρεις προτάσεις , γιατί υπάρχουν τρία ρήματα , χωρίς σύνδεσμο , που χωρίζονται με κόμμα.

Συμπέρασμα:

Στο ασύνδετο σχήμα οι προτάσεις δε συνδέονται μεταξύ τους· απλώς μπαίνει η μία δίπλα στην άλλη και χωρίζονται με κόμμα.

​2. Τι είναι η παρατακτική σύνδεση;

Λέγεται παρατακτική ή παράταξη, γιατί με αυτήν παρατάσσουμε δηλαδή τοποθετούμε ισοδύναμες προτάσεις τη μία μετά την άλλη.

Κύρια + κύρια ή Δευτερεύουσα + δευτερεύουσα

Το προηγούμενο παράδειγμα [Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε] μπορούμε να το πούμε και με άλλο τρόπο, π.χ.

[Ο Γιώργος πλύθηκε] και [ντύθηκε].

Στο παράδειγμα υπάρχουν πάλι δύο προτάσεις. Η πρώτη όμως και η δεύτερη τώρα ενώνονται με το και. Συνδέονται δηλαδή με μια λέξη που λέγεται σύνδεσμος.

[Τους είδε] και [έτρεξε να τους µιλήσει].
Ούτε μιλούσε ούτε έγραφε.
Ήξερε την αλήθεια αλλά δεν έλεγε τίποτε.
Ο αδελφός μου όλη μέρα ή έπαιζε ή  έτρωγε ή κοιμόταν.

​Συμπέρασμα:

Στην παρατακτική σύνδεση οι προτάσεις παρατάσσονται, δηλ. μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη, και συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους, τους παρατακτικούς συνδέσμους.

• συμπλεκτικοί: και (κι), ούτε

• παρατακτικοί σύνδεσμοι: διαχωριστικοί: ή, είτε

• αντιθετικοί: αλλά, όμως, μα

​3. Τι είναι η υποτακτική σύνδεση;

Τα προηγούμενα παραδείγματα:
[Ο Γιώργος πλύθηκε], [ντύθηκε]           ασύνδετο

[Ο Γιώργος πλύθηκε] και [ντύθηκε]    παρατακτική σύνδεση

μπορούμε να τα πούμε και με τρίτο τρόπο, πιο σύνθετο, π.χ.
[Ο Γιώργος ντύθηκε], [αφού είχε πλυθεί.]    Υποτακτική σύνδεση

  1η πρόταση         2η πρόταση 

Στο παράδειγμα υπάρχουν πάλι οι δύο προτάσεις. Οι δύο προτάσεις δεν είναι ισοδύναμες.
Η πρόταση που "κουβαλάει" το κυρίως νόημα είναι η πρώτη, η κύρια.

Ας δούμε άλλο ένα παράδειγμα:

[Θέλω]   [να φάω] ,   [γιατί πεινάω]

1η πρ.     2η πρ.          3η πρ.

Στο παράδειγμα υπάρχουν τρεις προτάσεις.
Η πρώτη (Θέλω) είναι η κύρια, η πρόταση που "κουβαλάει" το κυρίως νόημα.
Η δεύτερη πρόταση (να φάω) είναι δευτερεύουσα και υποτάσσεται στην πρώτη .
Η τρίτη πρόταση (γιατί πεινάω) είναι κι αυτή δευτερεύουσα, υποτάσσεται όμως στην προηγούμενη δευτερεύουσα (να φάω).

​Συμπέρασμα:

Στην υποτακτική σύνδεση μια δευτερεύουσα πρόταση (δπ) υποτάσσεται σε μια κύρια πρόταση (κπ) ή σε μια άλλη δευτερεύουσα πρόταση (δπ) και συνδέονται με τους υποτακτικούς συνδέσμους. (αιτιολογικούς, τελικούς, χρονικούς κτλ/ ή με αναφορική αντωνυμία).

​ΩΡΑ ΓΙΑ ΕΞΑΣΚΗΣΗ...

Multiple Choice

H Δανάη έκλαιγε, γιατί χτύπησε το χέρι της

• παρατακτική σύνδεση

• υποτακτική σύνδεση

• ασύνδετο σχήμα

Multiple Choice

Όλη μέρα έπαιζε ή κολυμπούσε ολομόναχος

• παρατακτική σύνδεση

• υποτακτική σύνδεση

• ασύνδετο σχήμα

Multiple Choice

Τα παιδιά τραγουδούσαν, χόρευαν, γελούσαν

• παρατακτική σύνδεση

• υποτακτική σύνδεση

• ασύνδετο σχήμα