Экологиялық менеджмент

Экологиялық
менеджмент

Бүгінгі сабақта:
қоршаған орта сапасын
қамтамасыз ететін
«экологиялық менеджмент»
ұғымымен танысасыздар;
қоршаған орта сапасын
арттыру жөнінде ұсыныстар
әзірлеуді үйренесіздер.

Экологиялық менеджмент

Экосаясатты

әзірлеу

енгізу

жүзеге асыру
талдау және

қолдау

ұйымдасу
құрылымын
жоспарлау

жауапкерші
лікті бөлісу

практикалық

әдістер

процедуралар

үдерістер мен
ресурстарды

қамтитын

жалпы

менеджмент
тің бір бөлігі

Экологиялық менеджмент

басқару
үдерісін
қамтиды

қызмет
көрсету
саласы

Қазіргі
заманғы
өндіріс

Өндіріс

қызмет
көрсету

тиімділігін

қоршаған

ортаны
қорғау

табиғат

ресурстары

тиімді

пайдалану

үйлестіруді
қамтамасыз

етеді

Экологиялық менеджмент

Экологиялық менеджмент стратегиясы –
«адам-биосфера» жүйесін дамытудың
ғылыми негізделген бағыты.

Ол табиғат пен қоғамның коэволюциясына
(экожүйеде өзара әрекеттесетін биологиялық
түрлердің бірлескен эволюциясы) әкеледі.

Оның негізінде қоршаған ортаның сапасын
басқару әзірленеді.

Экологиялық
менеджменттің

негізгі

құралдары

Экологиялық сараптама
және қоршаған табиғи
ортаға әсерін бағалау

Экологиялық
мониторинг

Экологиялық

аудит

Экологиялық

бақылау

Экологиялық
сертификаттау

Экологиялық

есеп

Экологиялық
таңбалау және

жарнама

Экологиялық сараптама (лат. expertus – тәжірибелі) – адам іс-әрекеттерінің
табиғатқа зиянды әсер етуіне жол бермеу және табиғат қорғау саласында
қабылданған заңдардың орындалуына қатаң бақылау жасау.

Экологиялық аудит - экономикалық субъектілер қызметінен туындайтын
экологиялық тәуекелдің ауқымын айқындау және оларды төмендету, болдырмау
мақсатымен олардың қызметінің ұлттық табиғат қорғау заңдарының
талаптарына сай келуін тәуелсіз бағалаудың арнаулы рәсімі.

Экологиялық сертификаттау — қызметтің немесе өнімнің
белгіленген экологиялық талаптарға сәйкес келетіндігінің арнайы
актімен хатталып расталуы.

Экологиялық таңбалау - заңнамада белгiленген тәртiппен
сәйкестiгi растаудан өткен өнiмге экологиялық таза өнiм белгiсiн
беру.

тұтынушыларды қоршаған ортаға қауiптi өнiмдердi сатып алудан
(пайдаланудан) қорғау;

өнiмдердiң барлық түрлерiн өндiру, пайдалану және жою, (кәдеге
жарату, өңдеу) кезiнде қоршаған ортаның ластануын болдырмау;

жабдықтардың, технологиялық процестердiң, өндiрiстердiң және
өнiмдердiң экологиялық қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету;

экологиялық қауiпсiз технологиялық процестердi, жабдықтарды
және өндiрiстердi енгiзу;

елге экологиялық қауiптi өнiмдер мен технологиялардың әкелiнуiн
болдырмау;

отандық өнiмнiң экспортталуына жәрдемдесу және бәсекеге
қабiлеттiгiн арттыру болып табылады

Экологиялық
таңбалаудың
мiндеттерi:

"Қайталама қайта өңдеу" (Recycling) —қайта өндіруден кәдеге
жаратуға дейінгі аталған циклды білдіреді. Белгі қаптаманың
қайта өңдеуге жарамды немесе осылай жасалғанын білдіреді.

«Қайта өңделетін пластик» өзінің сыртқы түрімен «жасау —
пайдалану — кәдеге жарату» циклын білдіреді. Өнеркәсіптік
кәсіпорындарда қайта өңдеуге болатын пластикалық бұйымдар
таңбаланған. Осы белгінің жанындағы сандар немесе әріптер-
бұл орам жасалған заттың коды.

Шеңберді құрайтын екі жебе түрінде жасалған белгі
«жасыл нүкте» деп аталады. Қаптаманың дизайнына
байланысты жасыл немесе қара-ақ немесе жасыл-ақ
болуы мүмкін. Ол Германияның қалдықтарды жинау,
сұрыптау, қайта өңдеу бағдарламасына қаражат
салатын фирмалардың өнімдеріне қойылады.

«Сызып тасталған қоқыс контейнері» — тауар, қаптама жалпы
кәдеге жаратуға жатпайды-кейіннен қайта өңдеу үшін оларды
арнайы пунктке жеткізу қажет, мысалы, аккумуляторлар,
батарейкалар қабылданады.

Қаптамадағы бұл белгі бізді өмір сүріп жатқан елді таза ұстауға,
қоқыс шығармауға, қаптаманы тек осы мақсатқа арналған
орындарға (қоқыс жәшігіне) тастауға шақырады. Кейде белгіге
тазалыққа шақыратын жазулар немесе пайдаланылған ораманы
қоқыс жәшігіне тастағандарға алғыс сөздер («рахмет») қосымша
жазылады.

Олардың қаптамада болуы өнімнің экологиялық
стандарттарға сәйкестігін білдіреді: өнімде қауіпті
ингредиенттер жоқ және өндіріс процесі
қоршаған ортаға және адамға теріс әсер етпейді.

Экологиялық сәйкестік белгілері

Miljomarkt («скандинавиялық аққу», «ақ аққу») — мұндай
белгісі бар өнімдерде тірі организм үшін зиянды қоспалар
болмауға кепілдік беріледі және олардың орамалары оңай
жойылады. «Ақ аққу» деп белгіленген өнімдер Скандинавия
елдерінің қатаң экономикалық стандарттарына сәйкес келеді.

ISO 14001 белгісі — өз өнімдерін осы белгімен
белгілейтін компаниялар тұтынушыға экологиялық
стандарттарды ұстануға деген адалдығын жеткізеді.

«Жасыл баспа» (ағылш. Green Seal) — ЕО-да
қабылданған экологиялық нормаларға
сәйкестіктің символы.

Экологиялық сәйкестік белгілері

«ЭКО» - қазақстандық экспорт пен импорттың белгісі. Ол бұл
өнімнің өндірісі табиғатқа ең аз зиянды әсер еткенін және оның
өзі де өте қауіпсіз екенін айтады. Символмен талап етілетін
стандарттарға сәйкестіктің үш сатылы арнайы сараптамасынан
өткен бұйымдар ғана таңбаланады.

«Көгілдір періште» - Германияда қабылданған
экологиялық таза өнімнің белгісі.

Ecogarantie-мынадай талаптарға сәйкес келетін
тұрмыстық химия үшін бельгиялық аттас компания
әзірлеген белгі: тек өсімдік/минералды/органикалық
құрамдастар, ГМО мен мұнай өнімдерінің болмауы,
экологиялық таза өндіріс, жануарларға тәжірибенің
болмауы, тәуелсіз сараптаманы бақылау.

Экологиялық сәйкестік белгілері

Eco Label белгісі ЕО-да қауіпті деп саналатын, бірақ шектеулі
шектеулер мен белгілі бір жағдайларда шығарылған
өнімдерге ғана қолданылады.

QAI (Халықаралық сапа кепілдігі) - бұл белгі АҚШ-тан келеді,
бірақ бүкіл әлемде қолданылады; өзінің ISO 14001 стандарты
бар. Оған сәйкес келетін компаниялар өз өндірістерінің
қоршаған ортаға зиянды әсерін азайтуға тырысады.

«Табиғат үшін қолайлы таңдау» — Швед қоршаған
ортаны қорғау қоғамы әзірлеген символ. Ол
тұрмыстық химия, электр тауарлары, қағаз,
жолаушылар тасымалы, тоқыма, көлік т.б
салаларда қолданысқа ие.

Экологиялық менеджменттің субъектілері мен нысандары

Экологиялық

менеджменттің
негізгі мақсаты

Өңірлер мен

облыстар

аудан мен

кент

ведомоство

аралық

кәсіпорын

дар

арасында

экономикалық және
экологиялық мүдде
тұрғысынан келісім

жасау

Экологиялық менеджмент субъектілері

Мемлекеттік

органдар

Арнайы уәкілетті

органдар

Жергілікті өзін-өзі
басқару органдары

Экологиялық
менеджмент
мүдделерінің

құрылымы

Аймақтық

Ведомстволық

Облыстық

Аудандық

Ауылдық

Экологиялық менеджменттің арнайы құзыретті органдары

Арнайы

құзыреттілігі
бар органдар

Кешенді

Салалық

Функционал

дық

Басқару нысандарына барлық табиғатты пайдаланушылар

(тұтынушылар), қызмет түріне немесе бағытына қарамастан заңды

және жеке тұлғалар жатады.

Табиғатты пайдалану мен табиғи ортаны қорғау үдерісінде

субъектілер мен басқару нысандары арасындағы қарым-қатынастар

нормативтік құқықтық актілер негізінде жүзеге асады.

Өндірістегі экологиялық менеджмент

Өндірістегі экологиялық менеджмент қоршаған
ортаға шекті мөлшерде жүктеме түсіру аясында

болатын экономикалық даму қарқынын қамтамасыз

ететін басқару жүйесі болып табылады

Экономиканы
экологиялан

дыру

Жылдам

талдау жасау

Экологиялық

бизнес-
жоспар

Экологиялық менеджменттің кезеңдері

Өндірістегі экологиялық менеджмент

• Жаңадан кәсіпорынды салу, ескісін

қайта жаңарту немесе жаңғырту туралы
шешім қабылдаған кезде экономиканы
экологияландыру қағидатын сақтау
қажет.

Экономиканы

экологияландыру

• Қолда бар жобалардың көптеген нұсқалары

арасынан таңдап алынған өндірістің
моделін тез арада тестілеуді білдіреді.

Жылдам талдау

жасау

• Бизнес-жоспар кәсіпорынның күшті және

әлсіз жақтарын, сондай-ақ мүмкіндіктер мен
болуы ықтимал қауіптерін зерттейді.

Экологиялық
бизнес-жоспар

Тапсырма

Суреттерде көрсетілген қоршаған ортаның сапасын жақсарту

бойынша жасалатын жұмыстарды ұсыныңыз

Жауап үлгісі

 Зауыттардан шығатын газдардың мөлшері мен сапасын

қадағалау;

 Жергілікті аймаққа тигізетін әсерін мониторингілеу;
 Сүзгілер арқылы улы газдардың ауаға тарауын азайту;
 Айыппұлдар соммасын көбейту;
 Өндіріс орны айналаға ағаштарды отырғызу;
 Қоқыс қалдықтарын жинап, өңдеу;
 Демалыс орындарын салу т.б.

Қоршаған орта сапасын қамтамасыз
ететін «экологиялық менеджмент»
ұғымымен таныстыңыздар;
қоршаған орта сапасын арттыру
жөнінде ұсыныстар әзірлеуді
үйрендіңіздер.