АУЫСПАЛЫ МЕТАЛДАР

АУЫСПАЛЫ МЕТАЛДАР

d-элементтер

• басқа металдармен салыстырғанда тығыздығы, беріктігі, қайнау және балқу температуралары жоғары металдар

• кешенді қосылыстар түзу қабілеті бар

Multiple Choice

d-элемент(тер)

• натрий, калий, литиі

• темір, хром, мыс

• калий, күкірт, темір

• алюминий, магний, мырыш

Multiple Choice

БАЛҚУ ТЕМПЕРАТУРАСЫ ЖОҒАРЫ МЕТАЛЛ

• НАТРИЙ

• КАЛИЙ

• ЦЕЗИЙ

• МЫРЫШ

Multiple Choice

КЕШЕНДІ ҚОСЫЛЫСТАР ТҮЗУ ҚАБІЛЕТІ БАР ЭЛЕМЕНТТЕР

• НАТРИЙ, КАЛИЙ, ЛИТИЙ

• БОР, БРОМ, БАРИЙ

• МЫС, МЫРЫШ, МАРГАНЕЦ

+3, +4 - екідайлы (амфотерлі қасиет)

+5 -тен жоғары - қышқылдық қасиет

​+1, +2 - негіздік қасиет

d-элементтердің оксидтері мен гидроксидтерінің қышқылдық не негіздік қасиеттері

​МЕТАЛДАР жай заттар күйінде тек тотықсыздандырғыш, ал жоғарғы тотығу дәрежесіндегі қосылыстары тотықтырғыш, төменгі тотығу дәрежесіндегі қосылыстары тотықсыздандырғыш қасиет көрсетеді

Multiple Choice

Негіздік қасиет көрсететін хром қосылысы

• CrO

• Cr₂O₃

• CrO₃

• Cr(OH)₃

Multiple Choice

MeO $$\rightarrow$$ Me(OH)₃ $$\rightarrow$$ Me(OH)₄ $$\rightarrow$$ HMeO₃ қатарында

• негіздік қасиет әлсіреп, қышқылдық қасиет күшейеді

• негіздік қасиет күшейіп, қышқылдық қасиет әлсірейді

• өзгеріссіз

Мыс - 3d¹⁰4s¹

• тотығу дәрежесі: +1, +3

• Физ. қасиеттері: ашық қызғыл түсті, созылғыш металл, жақсы тапталады және электр тогын жақсы өткізеді

• балқу температурасы - 1083⁰С

Мыс - 3d¹⁰4s¹

Химиялық қасиеттері:

1) БЕЙМЕТАЛДАРМЕН

Cu + H₂, N₂, C, Si ≠

Cu + F₂ = CuF₂

...................(Cl, Br)....................

Cu + I₂ = CuI

1) КҮРДЕЛІ ЗАТТАРМЕН (қышқылдармен)

тұз, қышқылдардың (HNO₃-тен басқа) сұйытылған ерітінділерімен және сілті ерітінділерімен әрекеттеспейді

3Сu + 8HNO_3(c) = 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O

Сu + 4HNO_3(конц) = Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O

Сu + 2H₂SO_4(конц) = CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O

​Құрғақ ауада және бөлме температурасында мыс іс жүзінде мүлдем тотықпайды

Мырыш - 3d¹⁰4s²

• тотығу дәрежесі: +2

• Физ. қасиеттері: көгілдір түсті, тотығудан сақтайтын жұқа оксидтік қабықшасы бар, ауада тұрақты металл

• балқу температурасы - 419,5⁰С

Мырыш - 3d¹⁰4s²

Химиялық қасиеттері:

БЕЙМЕТАЛДАРМЕН

Zn + H₂, N₂, C, Si, B ≠

Zn + Cl₂ = ZnCl₂

КҮРДЕЛІ ЗАТТАРМЕН

1) Сумен әрекеттесуі:

Zn + H₂O = ZnO + H₂ (реакция бөлме температурасында жүрмейді)

1) Қышқылдармен

Zn + H₂SO₄ = ZnSO₄ + H₂ (тотықтырғыш емес қышқылдардың құрамынан сутекті ығыстырады:)

4Zn + 10HNO_3(c) = 4Zn(NO₃)₂ + NH₄NO₃ + 3H₂O

Zn + 4HNO_3(конц) = Zn(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O

Zn + 2H₂SO_4(конц) = ZnSO₄ + SO₂ + 2H₂O

2) Сілтілермен:

ерітіндісі: Zn + 2NaOH + 2H₂O = Na₂[Zn(OH)₄] + H₂

балымасы: Zn + 2NaOH = Na₂ZnO₂ + H₂

2) Оксидтер және тұздармен:

Zn + CuSO₄ = ZnSO₄ + Cu Zn + CuO = ZnO + Cu

Темір - 3d⁶4s²

• тотығу дәрежесі: +2, +3

• Физ. қасиеттері: күмістей ақ түсті, магниттік қасиеті бар металл

• балқу температурасы - 1539⁰С

Темір - 3d⁶4s²

Химиялық қасиеттері:

БЕЙМЕТАЛДАРМЕН

Fe + Cl₂ = FeCl₃

КҮРДЕЛІ ЗАТТАРМЕН

1) Сумен әрекеттесуі:

3Fe + 4H₂O = Fe₃O₄ + 4H₂ (реакция бөлме температурасында жүрмейді)

3Fe + 4H₂O + O₂ = Fe(OH)₃

2) Қышқылдармен (тек сұйытылған немесе қалыпты жағдайда)

Fe + H₂SO₄ = FeSO₄ + H₂ (тотықтырғыш емес қышқылдардың құрамынан сутекті ығыстырады:)

Fe + 4HNO_3(c) = Fe(NO₃)₃ + NO + 2H₂O

2Cr + 6H₂SO_4(c) = Cr₂(SO₄)₃ + 3SO₂ + 6H₂O

2) Оксидтер және тұздармен:

Fe + CuSO₄ = FeSO₄ + Cu

Хром - 3d⁵4s¹

• тотығу дәрежесі: +2, +3 (қосылыстары тұрақты), +6

• Физ. қасиеттері: металдық жылтыры бар, күмістей ақ түсті металл

• балқу температурасы - 1890⁰С

Хром - 3d⁵4s¹

Химиялық қасиеттері:

БЕЙМЕТАЛДАРМЕН

2Cr + F₂ = 2CrF₃ (бөлме температурасында)

4Cr + 3O₂ = Cr₂O₃

КҮРДЕЛІ ЗАТТАРМЕН

1) Сумен әрекеттесуі:

2Cr + 3H₂O = Cr₂O₃ + 3H₂ (реакция бөлме температурасында жүрмейді)

2) Қышқылдармен (тек сұйытылған немесе қалыпты жағдайда)

Cr + H₂SO₄ = CrSO₄ + H₂ (тотықтырғыш емес қышқылдардың құрамынан сутекті ығыстырады:)

Cr + 6HNO_3(c) = Cr(NO₃)₃ + 3NO₂ + 3H₂O

2Cr + 6H₂SO_4(c) = Cr₂(SO₄)₃ + 3SO₂ + 6H₂O

3) Сілтілермен: (ерітіндісімен әрекеттеспейді)

балымасы: 2Cr + 6NaOH = 2NaCrO₂ + 2Na₂O + 3H₂

4) Тұздардың сілтідегі балқымаларымен:

Cr + KClO₃ + 2KOH = K₂CrO₄ + KCl + H₂O

​Ылғал ауада тотықпайды, жемірілуге төзімді

Титан - 3d²4s²

• тотығу дәрежесі: +4, сирек жағдайда +2, +3

• Физ. қасиеттері: жеңіл күмістей ақ түсті металл

• балқу температурасы - 1668⁰С

Титан - 3d²4s²

Химиялық қасиеттері:

1) БЕЙМЕТАЛДАРМЕН

Ti + 2F₂ = TiF₄

Ti + O₂ = TiO₂

1) КҮРДЕЛІ ЗАТТАРМЕН (қышқылдармен)

сұйытылған күкірт қышқылы ерітінділерімен ғана

Ti + 2H₂SO_4(конц) = Ti₂(SO₄)₃ + 3H₂

​Құрғақ ауада және теңіз суында титан іс жүзінде мүлдем тотықпайды

Multiple Choice

Концентрлі азот қышқылында енжарланатын қышқылдар

• темір, хром

• титан, мырыш

• мырыш, мыс

• титан, мыс

Multiple Choice

Тұрақты тотығу дәржесі бар ауыспалы металл

• мырыш

• мыс

• темір

• хром

Multiple Choice

Азот, кремний, бор, көміртекпен әрекеттеспейтін көгілдір түсті металл

• мыс

• мырыш

• титан

• темір

Multiple Choice

Балқу температурасы ең жоғары ауыспалы металл

• хром

• мыс

• мырыш

• титан

Multiple Choice

Мыспен әрекеттеспейді

• H₂SO₄ (конц.)

• HNO₃ (конц.)

• HCl

• HNO₃ (сұйылт.)

Multiple Choice

Мыс концентрлі күкірт қышқылымен әрекеттескенде түзілетін заттар

• = CuSO₄+ H₂S

• = CuSO₄+ H₂

• = CuО+ H₂SO₄

• = CuSO₄+ H₂О+ SO₂

Multiple Choice

1,6 г мыс (II) сульфаты бар ерітіндімен әрекеттескен темір тақташадан ерітіндіге өткен темір атомдарының саны

• 6,02 * 10²²

• 6,02 * 10²¹

• 6,02 * 10²³

• 6,02 * 10²⁴

Multiple Choice

Электрондық формуласы ...3d¹⁰4s² болатын элементтің нейтрон саны

• 30

• 35

• 29

• 26

Multiple Choice

NO бөлінетін реакция осы заттардың арасында жүреді:

• Сұйытылған азот қышқылы мен хром

• Концентрленген азот қышқылы мен темір

• Сұйытылған азот қышқылы мен мыс

• Концентрленген азот қышқылы мен хром