İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİ

İSLAM KÜLTÜR VE MEDENİYETİNDE MUSİKİ

​MUSİKİ DENİNCE AKLIMIZA NELER GELİYOR ?

​Musiki, insanlık tarihi kadar eskidir. İnsan, daima fıtri olanı arar ve ona yönelir. Musiki, insan fıtratının meylettiği Allah’ın lütfu olan nimetlerden biridir. Duygu ve düşüncelerin ifade edildiği bir araçtır. Tedavi aracı olarak da kullanılmıştır. Musiki ile tedavi antik medeniyetlerde, Selçuklu ve Osmanlı şifahanelerinde tedavinin tamamlayıcı bir parçası olmuştur.

​Müslüman âlimler musikiyi genelde matematik ilimleri arasında saymışlardır. Musiki alanında tercüme eserlerden sonra ilk ciddi çalışmalar Kindî, Farabi ve İbn Sina gibi âlimler tarafından yapılmıştır. Farabi’nin Kitabü’l-Musiki el-Kebir’i, Doğu musiki nazariyatına dair en önemli eser sayılmaktadır.

​Makamların ruha olan etkileri, Fârâbi’ye göre şöyle sınıflandırılmıştır:

1. Rast Makamı: İnsana sefa (neş’e, huzur) verir.

2. Rehavi Makamı: İnsana bekâ (sonsuzluk düşüncesi) verir.

3. Kûçek Makamı: İnsana hüzün ve elem verir.

4. Büzürk Makamı: İnsana havf (korku) verir.

5. Isfehan Makamı: İnsana hareket becerisi ve güven duygusu verir.

6. Nevâ Makamı: İnsana lezzet ve ferahlık verir.

​Uşşâk Makamı: İnsana dihek (gülme) verir.

1. Zirgûle Makamı: İnsana nevm (uyku) verir.

2. Sâbâ Makamı: İnsana şecaat (cesaret, güç) verir.

3. Buselik Makamı: İnsana güç verir.

4. Hüseynî Makamı. İnsana sulh (sükûnet, rahatlık) verir.

5. Hicâz Makamı: İnsana tevazu (alçak gönüllülük) verir.

​Edirne Darüşşifası ve Fatih Darüşşifası gibi hastanelerde hastalıkların tedavisinde musiki kullanılmıştır. II. Bayezid’in 1486’da Edirne’de yaptırdığı külliyenin şifahanesinde sinir ve akıl hastaları, özel olarak 10 makamdan bestelenen musiki parçalarıyla tedavi edilmiştir. Günümüzde de dünyanın pek çok ülkesinde musikiyle tedavi uygulama ve araştırmaları yapılmaktadır.

​MUSİKİ İLE TEDAVİ

​EDİRNE II. BAYEZİD DARÜŞŞİFAHANESİ

​ https://youtu.be/8wYB63SEVrU

​KAYSERİ GEVHER NESİBE KÜLLİYESİ MUSİKİ İLE TEDAVİ

​Kur’an ve Musiki

​Kur’an tilaveti musiki olarak değerlendirilmemiştir. Ancak “...Kur’an’ı ağır ağır, tane tane oku.”ayeti ile “Kur’an’ı sesinizle süsleyiniz.” hadisi, kıraatte güzel sesin önemini belirtir. Kur’an’ı ruh ve manasından soyutlayarak onu salt bir ses ya da nağmeye indirgeyerek okumak hoş görülmez. Kur’an’ı kıraate uygun ve anlayarak okumak esastır.

KUR'AN MAKAMLARI ÖRNEK https://youtu.be/krHrv94E9tc

​EZAN

​Tevhidin ilanı ve namaza çağrı işlevi olan ezanın okunuşu, aynı zamanda bir sanattır. Osmanlı Dönem’i’nde Selâtin camilerde görev yapacak imam ve müezzinlerin güzel sesli ve musiki bilgisine sahip olmaları tercih edilmiştir. Osmanlı’da müezzinliğin ayrı bir yeri vardı. Enderun’a alınan güzel sesli ve kabiliyetli gençler, musiki eğitiminden sonra hünkâr müezzinliğine seçilirlerdi.

​“Birden fazla müezzini bulunan camilerde, müezzinlerin toplu olarak veya sırayla yaptıkları müezzinlik faaliyetine cumhur müezzinliği denir. İki müezzinin karşılıklı olarak okuduğu ezana çifte ezan denir. Eskiden İstanbul’da sabah ezanının sabâ ve dilkeşhâverân; öğle ezanının hicaz ve rast; ikindi ezanının hicaz ve uşşak; akşam ezanının segâh, rast ve dügâh; yatsı ezanının ise uşşak, nevâ, rast ve hicaz makamlarında okunması bir gelenek hâline gelmişti.”

​ ÇİFTE EZAN https://youtu.be/H5SCDZtwxew

MAKAMLAR HEPSİ https://youtu.be/9Z9u_f0qbpQ

SABAH EZANI SABA MAKAMI https://youtu.be/OvMq1yEpM40

ÖĞLE EZANI RAST MAKAMI https://youtu.be/WiXQtnrU1K0

İKİNDİ HİCAZ MAKAMI https://youtu.be/-huELxyPqI4

AKŞAM EZANI SEGAH MAKAMI https://youtu.be/imF7mu1Mdmk

​Dinî (Cami-Tekke) Musikisi:

​ Cami musikisi enstrümana yer vermeden, yalnızca insan sesi üzerinden icra edilir. Tekke musikisinin icrasında ise enstrüman kullanılır.

​Camide Kur’an-ı Kerim tilavetinin yanında müezzinlerce yapılan tesbihat, tekbir, salavat, salâ, ilahi güzel sesle okunur. Osmanlı Dönem’i’nde her hicri ay için bestelenmiş ayrı ilahiler vardı. İlahiler, koro hâlinde okunmak üzere bestelenmişlerse cumhur ilahi adını alırlardı. Bayram günlerinde okunagelen bayram tekbiri Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi tarafından segâh makamında bestelenmiştir

SEGAH TEKBİR ÖRNEĞİ https://youtu.be/RUc4Auqk4z0

​Tekke musikisinde zikir ön plandadır. Musiki zikrin devamlılığını sağlayan bir görev üstlenmiştir. Tekkelerde yapılan zikirlerde seslere, ritmin yürütülmesi amacıyla, kudüm, bendir, ney, rebab gibi enstrümanlar eşlik eder. Tekkelerde sema’ meşki ve musiki eğitimi verilir. Tekkeler musikinin gelişmesinde yüzyıllar boyu bir ocak görevi yapmıştır

​KUDÜM

​NEY

​BENDİR

​REBAB

​TEKKE MUSİKİSİ ÖRNEK https://youtu.be/EcLI1DEVu38

​Osmanlılarda musikinin icra alanlarından biri de mehterdir. Mehter, dünyanın en eski askerî bandolarından biri olarak kabul edilir. Mehter takımı, savaş zamanında askerlere cesaret vermek ve düşmana korku salmak amacıyla orduyla birlikte sefere çıkardı.

MEHTER MARŞI ÖRNEK https://youtu.be/7VG5HU9U4QY