เครื่องแต่งกายโขน

​เครื่องแต่งกายโขน

​เครื่องแต่งกายโขน

​ เครื่องแต่งกายสำหรับใช้ในการแสดงโขน ใช้การแต่งกายแบบยืนเครื่อง ซึ่งเป็นการแต่งกายจำลองเลียนแบบจากเครื่องทรงต้นของพระมหากษัตริย์แบบโบราณที่มีความสวยงามวิจิตรตระการตา แบ่งเป็น 3 ฝ่ายคือ ฝ่ายมนุษย์ เทวดา พระ นาง ฝ่ายยักษ์และฝ่ายลิง สำหรับบ่งบอกถึงยศถาบรรดาศักดิ์และตำแหน่ง นอกจากนั้นตัวละครอื่น ๆ จะแต่งกายตามแต่ลักษณะของตัวละครนั้น ๆ เช่น ฤๅษี กา ช้าง ม้า วัว ควาย ฯลฯ สวมหัวโขนซึ่งมีการกำหนดลักษณะและสีไว้อย่างเป็นระบบและแบบแผน ใช้สำหรับกำหนดให้ใช้เฉพาะกับตัวละคร สีของเสื้อเป็นการบ่งบอกถึงสีผิวกายของตัวละครนั้น ๆ เช่น พระรามกายสีเขียวมรกต พระลักษมณ์กายสีเหลืองบุษราคัม ทศกัณฐ์กายสีเขียวมรกต หนุมานกายสีขาวมุกดา สุครีพกายสีแดงโกเมน เป็นต้น แบ่งได้ 3 ประเภท คือ ศิราภรณ์ พัสตราภรณ์ ถนิมพิมพาภรณ์

ศิราภรณ์

​ ศิราภรณ์หรือเครื่องประดับ มาจากคำว่า "ศีรษะ" และ "อาภรณ์" หมายความถึงเครื่องประดับสำหรับใช้สวมใส่ศีรษะเช่น ชฎามงกุฎ  ซึ่งเป็นชื่อเรียกเครื่องประดับศีรษะละครตัวพระ ที่มีวิวัฒนาการมาจากการโพกผ้าของพวกชฏิล ชฏาที่ใช้ในการแสดงโขนละครในปัจจุบัน ช่างผู้ชำนาญงานมักจะนิยมทำเป็นแบบมีเกี้ยว 2 ชั้น มีกรอบหน้า กรรเจียกจร ติดดอกไม้ทัด ดอกไม้ร้าน ประดับตามชั้นเชิงบาตร ซึ่งลักษณะของชฏานี้ เป็นการจำลองรูปแบบมาจากพระชฏาของพระมหากษัตริย์ในสมัยรัตนโกสินทร์

พัสตราภรณ์

พัสตราภรณ์หรือเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มเช่น เสื้อหรือฉลององค์ ในสมัยโบราณการแสดงโขนจะใช้เสื้อคอกลมผ่าด้านหน้าตลอด มีการต่อแขนเสื้อแบบต่อตรงและเสริมเป้าสี่เหลี่ยมตรงบริเวณใต้รักแร้ แต่ปัจจุบันได้มีการปรับเปลี่ยนให้ทันตามยุคสมัย เป็นเสื้อคอกลมสำเร็จรูป มี 2 แบบคือแบบเสื้อแขนสั้นและแขนยาว เว้าวงแขน สีเสื้อและสีแขนเสื้อแตกต่างกัน ปักลวดลาย สำหรับตัวนางจะมีผ้าห่มนางโดยเฉพาะ ลักษณะเป็นผ้าสไบแถบ ปักลวดลายตามความยาวของสไบเช่น ลายพุ่ม ลายกรวยเชิง ฯลฯ ห่มโอบจากทางด้านหลังให้ชายสไบทั้งสองข้างเสมอกัน การห่มผ้าในการแสดงโขนมีวิธีการห่มที่แตกต่างกัน สำหรับตัวนางที่เป็นนางกษัตริย์และตัวนางที่เป็นยักษ์

ถนิมพิมพาภรณ์

ถนิมพิมพาภรณ์หรือเครื่องประดับต่าง ๆ ตามแต่ฐานะของตัวละคร คำว่าถนิมพิมพาภรณ์ มาจากคำว่า "พิมพา" และ "อาภรณ์" หมายถึงเครื่องประดับตกแต่งตามร่างกาย ส่วนใหญ่เป็นเครื่องประดับที่ถมและลงยาเช่น ทับทรวง ซึ่งเป็นโลหะประกอบกัน 3 ชิ้น ชุบเงิน ประดับเพชรตรงกลาง ฝังพลอยสีแดง ลักษณะของสายเป็นเพชรจำนวน 2 แถว มีความยาวประมาณ 28 นิ้ว เข็มขัดหรือปั้นเหน่ง สังวาล ตาบหน้า ตาบทิศ ตาบหลัง อินธนู ธำมรงค์ แหวนรอบ ปะวะหล่ำ ทองกร กรองคอ สะอิ้ง พาหุรัด กำไลเท้า เป็นต้น

เครื่องแต่งกายตัวพระ

ศิราภรณ์

ชฎาพระ

​ ชฎา ทำด้วยกระดาษสา ฟางและหนังแท้ ลงรักปิดทองแท้ จอนหูและกรอบหน้าทำด้วยโลหะชุบเงิน ประดับเพชร ด้านในบุด้วย กำมะยี่สีดำ ทำยอดลดหลั่นกันลงมา ประดับด้วยดอกไม้ร้าน ด้านซ้ายประดับด้วยดอกไม้เพชร ทำด้วยโลหะชุบเงินฝังเพชร ทำเป็นช่อตรงกลาง ส่วนปลายยอดด้านบน ถอดแยกส่วนจากกัน ทำด้วยไม้กลึงเป็นทรงน้ำเต้าเฟือง ลงรักปิดทองแท้ ประดับกระจกตัดสีขาวและเพชรตุ้งติ้ง ตรงกลางด้านหลังของชฎา เป็นโลหะชุบเงินรูป สามเหลี่ยม ประดับเพชร มีสายรัดคางฝังเพชร 2 แถว ยาวไม่น้อยกว่า 5 นิ้วจำนวน 2 เส้น

ดอกไม้ และอุบะทัด

​ ดอกไม้ทัดทำด้วยดอกไม้ปลอมสีแดง อุบะทำด้วยผ้าเป็นดอกไม้ปลอมร้อยเป็นพวง

พัสตราภรณ์

สนับเพลา

สนับเพลา ใช้ผ้าโทเรอย่างดี ตัดเป็นกางเกงต่อเป้า หน้าเป้าผ่าตามยาวไม่น้อยกว่า 6 นิ้ว รอบเอวไม่น้อยกว่า 62 นิ้ว ตัวยาวจากเอวถึงปลายขาไม่น้อยกว่า 39 นิ้ว จากเอวถึงเป้าไม่น้อยกว่า 22 นิ้ว  ขายาวจากเป้าถึงปลายขาไม่น้อยกว่า 20 นิ้ว รอบปลายขากว้างไม่น้อยกว่า 17 นิ้ว เป้ากว้างไม่น้อยกว่า 10 นิ้ว ชายกางเกงใช้ผ้าต่วนอย่างดีสีขาว คาดขอบขาด้านบนของด้วยผ้าต่วนสีเหลือง ปลายเชิงงอน ปักหนุนลายกนกด้วยดิ้นข้อ - ดิ้นโปร่งสีเงิน ซับในชายกางเกงด้วยผ้าโทเรอย่างดี

ผ้าพอก

เป็นผ้าลายขนาดมาตรฐานกว้าง 3.25 เมตร

ผ้านุ่ง / พระภูษา

ใช้ผ้ายกเนื้อหนา ขนาดมาตรฐาน 36 x 126 นิ้ว มีเชิง 2 ข้าง  1 ผืน

ห้อยข้าง / เจียระบาด

ใช้ผ้าต่วนอย่างดีกว้างไม่น้อยกว่า 7 นิ้ว ยาวไม่ น้อยกว่า 21 นิ้ว ห้อยหน้ากว้างไม่น้อยกว่า 10 นิ้ว ยาวไม่น้อยกว่า 21 นิ้ว ตรงชายติดครุยด้วยดิ้นเงิน ขนาด 1.5 นิ้ว ปักหนุนลายกนกด้วยดิ้นข้อ - ดิ้นโปร่งสีเงิน เต็มหน้าผ้า ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดีมีกระเป๋าติด ซิบที่ซับใน

ห้อยหน้า

ใช้ผ้าต่วนอย่างดี กว้างไม่น้อยกว่า 10 นิ้ว ยาวไม่น้อยกว่า 21 นิ้ว ตรงกลางมีสุวรรณกระถอบใช้ผ้าตาดสีทองปักหนุนลายกนกด้วยดิ้นข้อ – ดิ้นโปร่งสีเงิน ตรงชายติดครุยด้วยดิ้นเงิน ขนาด 1.5 นิ้ว ปักหนุนลายกนกด้วยดิ้นข้อ - ดิ้นโปร่งสีเงิน เต็มหน้าผ้า ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดี มีกระเป๋าติด ซิบที่ซับใน

รัดสะเอว

ใช้ผ้าต่วนอย่างดี โค้งตามรูปเอว กว้างไม่น้อยกว่า 8 นิ้ว ปักลายไม่น้อยกว่า 7 นิ้ว ยาวไม่น้อยกว่า 55 นิ้ว ปักลายไม่น้อยกว่า 44 นิ้ว ปักหนุนลายกนก ด้วยดิ้นข้อ - ดิ้นโปร่งสีเงิน ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดี

เสื้อ / ฉลองพระองค์

ใช้ผ้าต่วนอย่างดีอย่างดีตัดเป็นเสื้อสำเร็จรูปคอกลมแขนยาว ผ่าหน้าตลอด ต่อเป้าใต้ รักแร้ตามขนาดเสื้อตัวยาวไม่น้อยกว่า 27 นิ้ว รอบตัวกว้างไม่น้อยกว่า 48 นิ้ว แผ่นหลังปักลายเต็มกว้างไม่ น้อยกว่า 18 นิ้ว ยาวกลางหลังไม่น้อยกว่า 21 นิ้ว ด้านหน้าแบ่งลาย 2 ข้าง ปักลายเต็มด้านกว้างไม่น้อย กว่า 9.5 นิ้ว กลางหน้ายาวไม่น้อยกว่า 23 นิ้ว แขนยาวไม่น้อยกว่า 24 นิ้ว ปักลายไม่น้อยกว่า 21 นิ้ว รอบวงแขนไม่น้อยกว่า 20 นิ้ว ปักหนุนลายกนก ด้วยดิ้นข้อ - ดิ้นโปร่งสีเงินตลอดตัวเสื้อและแขน ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดี

กรองคอ

ใช้ผ้าต่วนอย่างดี สีเหลือง กรองคอมีขนาดรอบวงในไม่น้อยกว่า 18 นิ้ว ปักหนุน ลายกนกด้วยดิ้นข้อ – ดิ้นโปร่งสีเงิน ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดี

อินทรธนู

อินทรธนู ใช้ผ้าต่วนอย่างดี กรองคอมีขนาดรอบวงในไม่น้อยกว่า 18 นิ้ว ปักหนุน ลายกนกด้วยดิ้นข้อ – ดิ้นโปร่งสีเงิน ซับในด้วยผ้าโทเรอย่างดี

ถนิมพิมพาภรณ์

หัวเข็มขัดหรือปั่นเหน่ง

หัวโลหะฉลุเป็นลวดลาย 3 ชั้น ชุบทอง ประดับเพชร ตรงกลางฝังพลอยสีแดง สายเข็มขัดเป็น สายโลหะ ชุบทอง

กำไลข้อมือหรือทองกร

กำไลข้อมือ เป็นกำไลแผง ทำด้วยโลหะ ชุบเงิน ฝังเพชร 6 แถว

แหวนรอบ

แหวนรอบ ทำด้วยโลหะชุบทอง ข้อมือ และข้อเท้า

ปะวะหล่ำ

ปะวะหล่ำ ทำด้วยลูกปัดสีและโลหะชุบทองร้อยต่อเป็นวงกลม

ลูกไม้ปลายมือ

ทำด้วยโลหะ รูปทรงดอกไม้ห้อย ชุบทองประดับเพชร

ทับทรวงพร้อมสาย

เป็นโลหะฉลุเป็นลวดลาย 3 ชั้น ชุบเงินประดับเพชร ตรงกลางฝังพลอยสีแดง ตรงกลางสายฝังเพชร ตลอดเส้นยาว

สายสังวาล

สายสังวาลทำด้วยด้วยผ้ากำมะหยี่สีดำ ประดับเพชรมีตาบทิศประจำยามทำด้วยโลหะฉลุชุบทอง ล้อมเพชรตรงกลางฝังพลอย สีแดง

กำไลข้อเท้า

กำไลข้อเท้า ทำด้วยโลหะ เป็นรูปทรงหัวบัว ชุบทองเงามัน

เครื่องแต่งกายตัวนาง

ศิราภรณ์

พัสตราภรณ์

ถนิมพิมพาภรณ์

เครื่องแต่งกายตัวยักษ์

ศิราภรณ์

พัสตราภรณ์

ถนิมพิมพาภรณ์

เครื่องแต่งกายตัวลิง

ศิราภรณ์

พัสตราภรณ์

ถนิมพิมพาภรณ์