การออกแบบการพิมพ์ภาพเบื้องต้น

การออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพเบื้องต้น

จุดประสงค์การเรียนรู้

• อธิบายหลักการออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพเบื้องต้นได้
• เปรียบเทียบงานทัศนศิลป์การพิมพ์ภาพจากวัสดุธรรมชาติกับวัสดุสังเคราะห์ได้
• เห็นความส าคัญของผลงานทัศนศิลป์การพิมพ์ภาพ

หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖

ทัศนศิลป์

กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ

การสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์

ความหมายและความเป็นมาเกี่ยวกับภาพพิมพ์

กลุ่มภาพฝ่ามือบนผนังถ ้าที่เมืองซานตากรุซ (SantaCruz) ประเทศอาร์เจนตินา ได้รับการ

ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกจากองค์การยูเนสโก เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๒

• มนุษย์รู้จักการพิมพ์ภาพมาไม่ต ่ากว่า ๕,๐๐๐ ปีแล้ว แต่การพิมพ์ภาพในสมัยโบราณเป็นการ

พิมพ์ชนิดที่ต้องการเพียงรอยพิมพ์ เท่านั้น ต่อมาก็มีการพัฒนาไปสู่ภาพและตัวอักษรมากขึ้น

• ศิลปะการพิมพ์ภาพที่เกิดขึ้นตั้งแต่สมัยโบราณนั้น อาจเกิดจากความต้องการอยากแสดงออก

หรือต้องการเผยแพร่ความรู้ ตลอดจนการสื่อสารโดยทั่วไป ซึ่งไม่จ ากัดจะเป็นภาพหรือ
ตัวอักษรเพยงอย่างเดียว แต่มีการใช้ภาพและตัวอักษรผสมกันด้วย

ประเทศจีนมีการแกะแม่พิมพ์ด้วยไม้เป็นตัวอักษรและภาพประกอบส าหรับ
พระพุทธศาสนามาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๕-๖
ประเทศเกาหลีและประเทศญี่ปุ่นก็มีการพิมพ์ภาพมา
ตั้งแต่สมัยโบราณ

• การพัฒนาทางด้านการพิมพ์ภาพเจริญก้าวหน้า

มาเป็นการพิมพ์หนังสือพิมพ์และสิ่งพิมพ์ต่างๆ
เมื่อมีการแพร่หลายไปสู่ประเทศในแถบยุโรป

อักษรรูปลิ่ม (Cuneiform) เป็นกรรมวิธีพื้นฐานของ
การกด การอัดให้เกิดร่องรอย ซึ่งการพิมพ์ภาพใน
ช่วงเวลาต่อมาก็ใช้หลักการเดียวกันนี้

ตราประทับแกะจากหยก(สีขาว) ผู้มีฐานะชาวจีน
สมัยโบราณจะนิยมใช้ประทับบนเอกสารหรือภาพวาด
เสมือนเป็นการลงนามแทนการเขียนด้วยลายมือ

ภาชนะดินเผาลายเชือกทาบ ถูกตกแต่งด้วยลายขีด
ผสมการเขียนสีที่บริเวณไหล่ภาชนะ

ได้ค้นพบหลักฐานเป็นจ านวนมากเกี่ยวกับวิธีการแกะสลักอันเป็นพื้นฐานของการ

สร้างภาพพิมพ์ เช่น การน าภาพแกะสลักขนาดเล็กไปกดลงบนดินให้เกิดเป็นรอยในแถบลุ่มแม่น ้าไทกริส-ยูเฟรทีส
หรือดินแดนเมโสโปเตเมีย และได้พัฒนาจนเกิดอักษรรูปลิ่ม (Cuneiform) ขึ้นมา เป็นต้น

• แถบเอเชีย ประเทศจีนเป็นชนชาติแรกที่รู้จักสร้างสรรค์ผลงานภาพพิมพ์มาอย่างยาวนาน เช่น การ

รู้จักแกะสลักตราประทับบนวัสดุต่างๆ ตั้งแต่เมื่อประมาณ ๑,๘๐๐ ปีล่วงมาแล้ว เป็นต้น

• ชาวจีนยังรู้จักภาพพิมพ์นูน คือ การพิมพ์ภาพที่ต้องใช้แม่พิมพ์ที่มีผิวนูน โดยน ากระดาษวางทาบลง

บนแม่พิมพ์และใช้ผ้าแตะลงบนกระดาษ ส่วนนูนของแม่พิมพ์จะทับกระดาษให้ติดสี ซึ่งจะได้ภาพ
ผลงานทัศนศิลป์ที่ต้องการ

ช่วงสมัยก่อนประวัติศาสตร์

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับภาพพิมพ์

ภาพพิมพ์ เป็นผลงานทัศนศิลป์ที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นมาจากวิธีการพิมพ์ กดให้ติดเป็น

ภาพบนกระดาษ หรือวัสดุอื่นๆ จากแม่พิมพ์ชนิดต่างๆ เช่น แม่พิมพ์ไม้ แม่พิมพ์โลหะ

หมายถึง งานทัศนศิลป์ที่มีพื้นผิวแบนราบ (Flat Surface) แบบ ๒ มิติ คือ มีความกว้าง และความยาว

ปราศจากความหนา หรือความลึก วิธีการพิมพ์มีทั้งการใช้สีแบบสีเดียว (Monochrome) และแบบหลายสี
(Polychrome) ซึ่งใช้วิธีการ “กดให้ติด” โดยการสร้างรูป หรือเครื่องหมายลงบนวัสดุผิวราบด้วยการกด
หรือประทับจากแม่พิมพ์

ลักษณะทางกายภาพของภาพพิมพ์สมัยปัจจุบัน

การออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพเบื้องต้น

การท างานศิลปะควรออกแบบภาพร่างหลายๆ รูปแบบ เพื่อหาจุดดีและ
จุดบกพร่องแล้วปรับแก้จนได้รูปแบบที่ลงตัว เมื่อลงมือปฏิบัติจริงจะท า
ให้งานที่ส าเร็จออกมามีความสมบูรณ์และมีคุณค่า ทางด้านสุนทรียภาพ

การออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพ

• การสร้างแนวทางในการพิมพ์ โดยเลือกและน าวัสดุต่างๆ อาจเป็นวัสดุธรรมชาติ

หรือวัสดุสังเคราะห์มาคิดรูปแบบ หรือดัดแปลงรูปทรงของวัสดุ มาจัดวางตาม
หลักการออกแบบ ให้ได้ความงามตามหลักองค์ประกอบศิลป์ คือ มีความเป็น
เอกภาพ มีความสมดุล มีความกลมกลืน และมีการสร้างจุดเด่นของภาพให้มีความ
น่าสนใจ

การออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพจากวัสดุธรรมชาติ

ใบไม้แต่ละชนิดมีลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ สามารถน ามาใช้เป็นแม่พิมพ์ส าหรับพิมพ์เป็นภาพบนพื้นผิวของ
วัสดุชนิดต่างๆให้สวยงามตามความคิดสร้างสรรค์ของผู้สร้างได้

• เป็นการออกแบบที่ใช้ตัววัสดุเป็นแม่พิมพ์ ซึ่งมีรูปทรงจากธรรมชาติ เพียงแต่ต้องเลือกแล้วน ามาจัดองค์ประกอบ

เช่น จะพิมพ์ภาพจากแม่พิมพ์ใบไม้ ในการออกแบบจะต้องเลือกสรรใบไม้ที่มีรูปทรง ขนาด หรือรูปร่างที่แปลก
แตกต่างกัน เมื่อเลือกได้แล้วจึงน ามาจัดองค์ประกอบศิลป์ให้มีความเป็นเอกภาพ และความสมดุล หรือออกแบบ
จากขนสัตว์ชนิดต่างๆ

• ส่วนไม้ชนิดต่างๆ จะมีผิวสัมผัสที่แตกต่างกัน เช่น เรียบ หยาบ ขรุขระ อาจน ามาออกแบบและแกะเป็นลวดลาย

หรือรูปภาพจะได้แม่พิมพ์ที่มีรอยนูนแล้วใช้รอยนูนเป็นส่วนที่พิมพ์ให้ปรากฏเป็นภาพเรียกว่า “ภาพพิมพ์แกะไม้”

ตัวอย่างรูปทรงใบไม้

การออกแบบส าหรับการพิมพ์ภาพจากวัสดุสังเคราะห์

• การสร้างแม่พิมพ์จากวัสดุสังเคราะห์ควรสังเกตความแตกต่างด้านขนาดและด้านพื้นผิว จากนั้นน ามาจัดวางตาม

ความคิดที่ได้ออกแบบไว้โดย ใช้หลักของการจัดองค์ประกอบศิลป์ แล้วจึงน าเข้าสู่กระบวนการพิมพ์ภาพต่อไป
วัสดุสังเคราะห์

เชือก

หนัง

พลาสติก

โลหะ

เชือกและเศษเชือกทุก
ชนิด เช่น เชือกปอ
เชือกป่าน เอ็นไนลอน
ด้ายชนิดต่างๆ

เข่น กระเป๋า สาย
นาฬิกา สายเข็มขัด
เศษเบาะรถ เป็นต้น

พลาสติกและเศษ
พลาสติกชนิดต่างๆ
น ามาออกแบบด้วยการ
ตัด เจาะ เลื่อย แล้ว
จัดองค์ประกอบศิลป์
ส าหรับสร้างแม่พิมพ์

เช่น แผ่นตะกั่ว
ทองแดง ดีบุก เศษลวด
เหรียญ สร้อยฝาขวด
น้ าอัดลม ตะปู เป็นต้น

สร้างสรรค์ผลงานภาพพิมพ์ตามหัวข้อที่เลือก

การพิมพ์ภาพจากวัสดุธรรมชาติ

การพิมพ์ภาพจากวัสดุวัสดุสังเคราะห์