ดนตรีประจำถื่นของไทย

ดนตรีพื้นบ้านภูมิภาค

ต่างๆ

ประวัติความเป็นมา

ดนตรีพื้นบ้านเป็นเสียงดนตรีที่ถ่ายทอดกันมาด้วยวาจาซึ่งเรียนรู้ผ่านการฟังมากกว่าการ
อ่านและเป็นสิ่งที่พูดต่อกันมาแบบปากต่อปากโดยไม่มีการจดบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์
อักษรจึงเป็นลักษณะกาสืบทอดทางวัฒนธรรมของชาวบ้านตั้งแต่อดีตเรื่อยมาจนถึง
ปัจจุบันซึ่งเป็นกิจกรรมการดนตรีเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียดจากการท างานและช่วย
สร้างสรรค์ความรื่นเริงบันทิงเป็นหมู่คณะและชาวบ้านในท้องถิ่นนั้นซึ่งจะท าให้เกิดความ
รักสามัคคีกันในท้องถิ่นและปฏิบัติสืบทอดต่อมายังรุ่นลูกรุ่นหลาน จนกลายเป็น
เอกลักษณ์ทางพื้นบ้านของท้องถิ่นนั้น ๆ สืบต่อไป

ดนตรีพื้นเมืองบ้านภาคเหนือ

ดนตรีพื้นบ้านเป็นดนตรีชาวบ้านสร้างสรรค์ขึ้นด้วนการร้องหรือบรรเลงโดยชาว บ้านและ
ชาวบ้านด้วนกันเป็นผู้ฟัง ดนตรีพื้นบ้านมีลักษณะดังนี้

1.เป็นดนตรีของชาวบ้าน ส่วนมากเกิดขึ้นและพัฒนาในสังคมเกษตรกรรม มี

ลักษณะที่ไม่มีระบบกฎเกณฑ์ชัดเจนตายตัว ประกอบกับใช้วิธีถ่ายทอดด้วนปากและการ
จดจำ จึงเป็นเหตุให้ไม่มีใครเอาใจใส่ศึกษาหรือจดบันทึกไว้เป็นหลักฐานดังเช่น ดนตรี
สากล

2.เป็นดนตรีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น แต่ละท้องถิ่นจะมีดนตรีที่มีส าเนียง ทำนอง และ
จังหวะลีลาของตนเอง ดนตรีพื้นบ้านส่วนใหญ่มีท านองที่ประดิษฐ์ดัดแปลงมาจากทำนอง
ของเสียงธรรมชาติ ตัวอย่างเช่น ซอของดนตรีภาคเหนือ คือ เพลงจะปุ มีทำนอง
อ่อนหวานตามสำเนียงพูดของคนไทยชาวเมืองจะปุในแคว้นสิบสองปันนาหรือ ซอล่องน่าน
ของจังหวัดน่านมีทำนองเหมือนกระแสน้ำไหล

มีข้อสังเกตว่า เครื่องดนตรีพื้นบ้านผลิตด้วยฝีมือช่างชาวบ้าน รูปแบบเครื่อง

ดนตรี เครื่องดนตรีที่ทำเพื่อไว้ตีคนทุกคนไหนปะเทศไทย

วงดนตรีพื้นเมืองภาคเหนือ

วงดนตรีพื้นเมืองภาคเหนือ คือวงดนตรีที่คนในท้องถิ่นภาคเหนือได้คิดค้นจัดวงขึ้น ซึ่ง
ประกอบด้วยเครื่องดนตรีในท้องถิ่นภาคเหนือเอง ได้แก่ กลองขนาดใหญ่ (กลองแอว)
ฉาบ ฆ้องหุ่ย ปี่จุม เป็นต้น น ามาผสมวงเพื่อใช้บรรเลงประกอบการขับร้องและ
ประกอบการแสดงการฟ้อนต่าง ๆ ของภาคเหนือ เช่น วงสะล้อซอซึง เป็นต้น

ดนตรีพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน)

ดนตรีพื้นบ้านภาคอีสาน เป็นดนตรีประจำภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีประวัติความ
เป็นมานับพันปี และสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน โดยยังด ารงเอกลักษณ์ของวัฒนธรรม
พื้นบ้านไว้อย่างมั่นคง ในการศึกษาอาจสืบค้นจากการใช้คำว่า “ดนตรี” ในวรรณกรรม
พื้นบ้านได้บันทึกไว้เป็นหลักฐาน

1. ประวัติการปรากฏคำว่า “ดนตรี” ศัพท์ที่ใช้อยู่ในภาษาไทยกลางและไทยอีสานในปัจจุบันนี้ เดิมเป็นคำ
ภาษาสันสกฤต “ตันตริ” หรือจากภาษาบาลีว่า “ตุริยะ” หรือ “มโหรี” คำว่า “ตันตริ” ที่ปรากฏใน
วรรณกรรมพื้นบ้านอีสานเขียนว่า “นนตรี” ซึ่งก็คือ “ดนตรี” นั่นเอง นอกจากนี้ยังมีคำที่มีความหมาย
คล้ายคลึงกันดังนี้

1.1 คำว่า “นนตรี” พบในวรรณกรรมพื้นบ้านอีส่านหลายเรื่อง ได้แก่ สินไช แตงอ่อน การะเกด ดัง

ตัวอย่างดังนี้

- บัดนี้จักกล่าวเถิงภูชัยท้าว เสวยราชเบ็งจาล ก่อนแหล้ว ฟังยินนนตรีประดับ กล่อมซอซุง

1.2 คำว่า “ตุริยะ” อาจเขียนในรูป “ตุริยะ” “ตุริยา” “ตุริเยศ” หรือ “ตุริยางค์” เช่น

- เมื่อนั้นภูบาลฮู้ มุนตรีขานชอบ ฟังยินตุริเยศย้าย กลองฆ้องเสพเสียง

1.3 คำว่า “มโหรี” อาจมาจาก “มโหรี” ที่เป็นชื่อปี่ หรือมาจากคำว่า “โหรี” ซึ่งหมายถึงเพลงพื้น

เมืองชนิดหนึ่งของอินเดีย ค าว่า “มโหรี” พบในวรรณคดีของอีสานดังนี้

- มีทั้งมโหรีเหล้น ทังละเม็งฟ้อนม่ายสิงแกว่งเหลื้อม โขนเต้นใส่สาว (สิง

= นางฟ้อน นางร้ า)
จะเห็นได้ว่า ค าว่า “นนตรี” “ตุริยะ” และ “มโหรี” เป็นค าที่นิยมใช้ในวรรณคดีและ
หมายถึง ดนตรี ประเภทบรเลงโดยทั่วไป แต่ในปัจจุบันค าว่า ดนตรี หมายถึง ดนตรีของ
ราชส านักภาคกลางหรือดนครีไทยสากล ส่นดนตรีพื้นบ้านของชาวอีสานจะมีชื่อเรียกเป็น
ค าศัพท์เฉพาะเป็นอย่าง ๆ ไป เช่น ล า (ขับร้อง) กล่อม สวดมนต์ สู่ขวัญ เซิ้ง เว้าผญา
หรือจ่ายผญา สวดสรภัญญะและอ่านหนังสือผูก เป็นต้น

วงดนตรีพื้นบ้านอีสาน
แคนวงคือ แคนที่น ามาบรรเลงพร้อมๆกัน หลายๆเต้า โดยเป่าเป็นคณะ หรือเป็นวงร่วมกัน มีเครื่องให้
จังหวะ เช่น ฉิ่ง ฉาบ กรับ ฯลฯ เข้าร่วนบรรเลงด้วย แคนวง วงหนึ่ง จะใช้แคนตั้งแต่ 6 เต้าขึ้นไป
จนถึง 12 เต้า คือ
แคนวงขนาดเล็ก ใช้แคน 6 เต้า
แคนวงขนาดกลาง ใช้แคน 8 – 10 เต้า
แคนวงขนาดใหญ่ ใช้แคน 12 เต้า

วงล าเพลิน
เป็นวงดนตรีคล้ายกับวงโปงลาง แต่มีการน ากลองชุดเข้ามาร่วมบรรเลง โดยมีจังหวะที่เป็น
เอกลักษณ์ คือ จังหวะล าเพลิน
วงพิณ
ประกอบด้วยเครื่องดนตรีพื้นบ้านอีสาน ที่มีพิณเป็นหลัก จะมีจ านวนสักกี่เครื่องก็ได้
นอกจากนี้ก็มีเครื่องดนตรีอื่นๆ มาร่วมบรรเลงตามที่เห็นว่าเหมาะสม เช่น แคน ซอ ฉิ่ง
ฉาบ ฯลฯ

วงกลองยาว
ประกอบด้วยกลองยาวประมาณ 3 ใบ และกลองร ามะนาใหญ่ ที่ชาวบ้านเรียกว่า กลองตุ้ม
หรือกลองตึ้ง 1 ใบ และฉาบ 1 คู่ ตีเป็นท านองและจังหวะแบบอีสาน ซึ่งชาวบ้านมักร้องเป็น
ท านองว่า
“เป็ด เป่ง เฮ็ม เป่ง เป็ด เป่ง เป่ง
เป็ด เป่ง เป่ง เป่ง เป็ด เป่ง ฮึ้ม”
กลองยาว นิยมบรรเลงประกอบขบวนแห่ ตามงานบุญต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การแห่
กัณฑ์หลอนในงานบุญพระเวสฯ

วงโปงลาง
คณะโปงลาง หรือนิยมเรียกว่า วงโปงลาง นั้น คาดว่าได้ชื่อนี้มาจาก… เครื่องดนตรีที่
ดังที่สุดในวงคือ โปงลาง (กรณีไม่ใช้เครื่องขยายเสียง) ดังนั้น เลยเรียกวงดนตรีนั้นว่า
วงโปงลาง หรืออีกที่มาหนึ่ง คือ โปงลาง เป็นเครื่องดนตรีเด่น

ดนตรีพื้นบ้านภาคใต้

ชนในกลุ่มของภาคใต้ของไทย มีหลายเผ่าพันธุ์และมีหลายกลุ่ม ในอดีตมีการติดต่อค้าขาย มีความสัมพันธ์กับ
อินเดีย จีน ชวา - มลายู ตลอดจนติดต่อกับคนไทยในภาคกลาง ที่เดินทางไปค้าขายติดต่อกันด้วย ในชนบท
ความเจริญยังเข้าไปไม่ถึง ลักษณะของ ดนตรีพื้นบ้าน จึงเป็นลักษณะเรียบง่าย ประดิษฐ์อย่างง่าย ๆ จากวัสดุ
ใกล้ตัวมีการรักษาเอกลักษณ์ และยอมให้มีการพัฒนาได้น้อยมาก ดนตรีพื้นบ้านดั้งเดิม น่าจะมาจากเผ่าพันธุ์
เงาะซาไก ประเภทเครื่องตี โดยใช้ไม้ไผ่ล าขนาดต่าง ๆ กัน ตัดออกเป็นท่อน สั้นบ้างยาวบ้าง ตัดปากของกระ
บอกไม้ไผ่ ตรงหรือเฉียง บ้างก็หุ้มด้วยใบไม้ กาบของต้นพืช ใช้บรรเลง (ตี) ประกอบการขับร้องและเต้นร า เครื่อง
ดนตรี ค่อย ๆ พัฒนามาเป็นแตร กรับ ซึ่งล้วนแล้วแต่มีมาแต่เดิมทั้งสิ้น

เครื่องดนตรีและวงดนตรี

ลักษณะเด่นของดนตรีพื้นบ้านภาคใต้ คือ มีพื้นที่ทอดยาวจากจังหวัดชุมพรไปยัง ๕ จังหวัด

ชายแดนด้านประเทศมาเลเซีย ดนตรีและเพลงที่ปรากฏอยู่ในวิถีชีวิตของชาวภาคใต้ นิยมบรรเลง
ในกิจกรรมต่างๆ ทั้งดนตรีในงานมงคล ดนตรีในงารนอวมงคลดนตรีที่น ามาประกวดประชันกัน
และดนตรีประกอบการแสดง
• วัฒนธรรมดนตรีภาคใต้ มี ๓ วัฒนธรรมหลัก คือ วัฒนธรรมไทยพุทธ วัฒนธรรมไทยมุสลิม
และวัฒนธรรมไทยเชื้อสายจีน
• วงดนตรีพื้นบ้านมีอยู่หลายวง เช่น วงกาหลอ วงรอเฮ็ง วงโต๊ะครึม วงโนรา วงหนังตะลุง วงสี
ละ เป็นต้น
• เครื่องดนตรีมีหลายชนิด เช่น กลองพรก แกระ บานอ ปี่กาหลอ โพน รือบับ กลองชาตรี กรือ
โต๊ะ เป็นต้น

กลองมาลายู