Anadolu Selçuklu Devleti Kültür ve Medeniyet

TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİ’NDE KÜLTÜR VE

UYGARLIK

•Devlet yönetimi ve teşkilatlanmada Büyük Selçuklu Devleti’ni örnek

almışlardır.

•Devletin başında Selçuklu ailesinden gelen bir “hükümdar” bulunurdu.

•Hükümdarlar, «Sultan» unvanı yanında “Keyhüsrev, Keykavus, Keykubat”

gibi Farsça unvanlar da kullanırlardı.

•Devlet hükümdar ailesinin ortak malı olarak kabul edilirdi. Belirgin bir

veraset anlayışı yoktur.

•Hükümdarın erkek çocuklarına «Melik» denirdi.

•Melikler, devlet tecrübesi kazanmaları için Atabeyler eşliğinde sancaklara

gönderilirdi.

DEVLET YÖNETİMİ

•Devlet işleri “DİVAN-I SALTANAT”ta (Büyük Divân) görüşülürdü.

•Ülke eyaletlere ayrılmıştır. Bunların başında «EMİR» denilen askeri vali bulunurdu.

•Önemli eyaletlere ise Şehzadeler, «MELİK» unvanı ile atanırdı.

•Güvenlik’ten Subaşı, belediye işlerinden Muhtesip, adalet işlerinden ise Kadılar sorumluydu.

•Bizans ve Ermeni sınırlarındaki “uç” denen bölgeleri ise “UÇ BEYLERİ” yönetirdi. Uç beyleri sınırı

korumanın yanında düşman ülkelerine akınlar düzenler, sultan ile birlikte sefere çıkarlardı.

DEVLET YÖNETİMİ

T. SELÇUKLULARINDA ORDU

Türkiye Selçuklu ordusunun başkomutanı “Emirü’l Ümerâ” ya da “Beylerbeyi” unvanı taşırdı.

Ordu komutanlarına da subaşı, serleşker, sipehsâlar denirdi

•İmar faaliyetleri ile kentler, yerleşmeye uygun hale

getirilmiş, toplumun ihtiyaçları karşılanmıştır.

•Fethedilen bölgelere Türkmenler yerleştirilmiş, böylece

Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma süreci hızlanmıştır.

•Tarımsal ve ticari politikalarla halkın refah düzeyi

yükselmiştir.

•Diğer etnik gruplara karşı adil ve hoşgörülü bir politika

izlenmiştir.

•Halk; şehirliler, köylüler ve konar-göçerler olmak üzere üç

gruba ayrılmıştır.

T. SELÇUKLULARINDA SOSYAL HAYAT

•Tarıma ve ticareti destekleyici önlemler almışlardır.

•Çiftçilere gübre ve tohum yardımı yapmışlardır.

•Hayvancılıktan elde edilen ürünlerin ihracına önem vermişlerdir.

•Ticareti geliştirmek için hanlar ve kervansaraylar yapmışlardır.

•Tüccarların zararlarını ve güvenliğini karşılamışlardır.

•Deniz ticaretine önem verilmiştir. Sinop, Samsun, Alanya ve Antalya gibi

önemli limanlar ele geçirilmiştir.

•Tüccarlara gümrük kolaylığı sağlanmıştır.

•Venedik, Bizans ve Kıbrıs Krallığı ile ticari sözleşmeler yaptılar.

•Şehir merkezlerinde kapalı çarşılar kurmuşlardır.

•Dokuma, dericilik, demircilik ve bakırcılık alanları gelişme göstermiştir.

T. SELÇUKLULARINDA EKONOMİK HAYAT

Esnaf ve zanaatkârlar, sosyal ve ekonomik yönden Ahilik teşkilatı içerisinde yer alırlardı. Ahilik
Teşkilatı, XIII. yüzyılda Ahi Evran tarafından oluşturulmuştur.

•Her esnaf ve zanaatkâr grubunun ayrı bir sokağı ve çarşısı vardı.

•Esnaf ve devlet arasındaki ilişkileri düzenler.

•Fiyatları kontrol altında tutarak üretici ve tüketici haklarını korur.

•Usta-çırak yetiştirmeyi ve kaliteli üretim yapılmasını sağlar. (Kademeli ve uygulamalı eğitim)

•Pazarlarda satılacak ürünlerin kalitesini kontrol eder.

•Esnaflara kredi imkanı sağlar.

AHİLİK:

•Mülkiyeti devlete ait olan mirî araziler meliklere, emirlere ve valilere hizmet karşılığı

verilirdi.

•Arazi iyi işletildiği sürece verilen kişide kalır ve miras olarak bırakabilirdi.

•Araziyi üç yıl boyunca işletemeyen kişilerden tarlanın işletme hakkı geri alınırdı.

•İkta sahipleri kendilerine verilen araziler üzerinde asker beslemekten ve bu askerlerin

eğitimini sağlamaktan sorumluydu. Savaş zamanı bu askerlerle birlikte savaşa katılırdı.

•İkta sahipleri vergi toplamak ve bulundukları bölgenin güvenliğini sağlamakla da

sorumluydular.

•Bazı ikta sahipleri bulundukları bölgelerde kale yapma girişiminde bulunurdu. Devlet buna

önlem olarak söz konusu ikta sahiplerinin iki yılda bir yerlerini değiştirilirdi.

İKTA SİSTEMİ

•Devlet, bütçeden para ayırmadan savaşa hazır

asker yetiştirmiştir.

•Üretimde süreklilik sağlanmıştır.

•Vergiler düzenli toplanmış ve vergi gelirleri

artmıştır.

•Taşrada devlet otoritesi kurulmuştur, hazineye

yük olmadan bölgedeki memurların maaşları

ödenmiştir.

•Taşranın güvenliği sağlanmıştır.

İKTA SİSTEMİNİN FAYDALARI

•Bilimsel faaliyetler desteklenmiş, bilim insanları korunmuştur.

•Anadolu’nun birçok yerine kümbetler, camiler, mescitler,

tekkeler, medreseler, türbeler, kervansaraylar ve darüşşifalar

yapılmıştır.

•Önemli şehir merkezlerine medreseler, kütüphaneler

kurulmuştur. Medreselerde dinî eğitimin yanında tıp, matematik,

astronomi, fizik gibi pozitif bilimler de okutulmuştur.

•Nizamiye medreseleri geleneğini Anadolu’ya taşıdılar.

•1205’te Kayseri’de yapılan Gevher Nesibe Hatun Darüşşifası,

Türkiye Selçuklularının ilk tıp okuludur.

BİLİM ve KÜLTÜR

•Konya ve Niğde’deki Alaaddin Cami ile Kayseri Ulu Camii çok sütünlu mimariye

örnek eserleridir.

•Konya’daki Taş Mescit, Sırçalı Mescit ve Karatay Mescidi önemli

eserlerindendir.

•Devletin simgesi olan çift başlı kartal resmini çeşitli yapılarda kullanmışlardır.

•Süsleme sanatları kabartma, minyatür, oymacılık, çinicilik oldukça gelişti.

BİLİM VE KÜLTÜR