AP T1 G7

​Pinagmulan Ng Salitang "ASYA":

• "Asu" na salitang Aegean. Kahulugan: "bukang liwayway/sunrise"

• Unang ginamit ng Griyego/Greek ang "Asya". Tulad ni Herodotus.

• Ang lugar na "Anatolia" ay tinawag bilang "Asya" noon. (Sa kasalukuyan, Anatolia ay bahagi ni Turkey.)

​EUROCENTRIC
- Paniniwala na ang ASYA ay nagmula sa mga Europea
- Tinutukoy ASYA bilang "silangan" at Europea bilang "Kanluran"


Tinutukoy ang mga rehiyon bilang:
1. Near East
2. Middle East
3. Far East

ASIA-CENTRIC
Paniniwala ang ASYA ay mayroong sariling kasaysayan at kultura noon pa.

• Tinatagurian ang ASYA bilang "Cradle of Civilization"

• Pinakamatandang kabihasnan ay ASYA.

Multiple Select

Mga rehiyon ng EUROCENTRIC:

• West East

• Near East

• Middle East

• South East

• Far East

​Lokasyon Ng ASYA

• EQUADOR/EQUATOR: Naghahati sa Hilaga at Timog na bahagi.

• PRIME MERIDIAN: Naghahati sa Silangan at Kanlurang bahagi.

• LATITUDE: Linyang pahalang (horizontal). Distansyang angular na natutukoy sa Hilaga/Timog ng equator. 

• LONGITUDE: Linyang patayo. Distansyang angular na natutukoy sa Silangan/Kanluran ng prime meridian.

​ABSOLUTE LOCATION—ang eksaktong posisyon ng isang lugar.

Asya ay nasa  hilagang-silangang bahagi ng Eastern Hemisphere.

• (approx.) 10° South to  95° North Latitude 

• (approx.) 11° to 175° East Longitude. 

​RELATIVE LOCATION—posisyon ng  lugar ayon sa pagkakaugnay nito sa napapaligiran.

Ang hangganan ng Asya ay:

1. Hilaga: Kabundukang Ural —> Karagatang Arktiko

2. Silangan: Dagat Bering —> Karagatang Pasipiko

3. Timog: Dagat Timog —> Karagatang Indian

4. Kanluran: Dagat Arabian —> Suez Canal

​HEOGRAPIYA: pag-aral ng mundo & tao rito.

• heograpiyang pisikal: kapaligirang pisikal

heograpiyang pan-tao: kabuhayan, populasyon

1. Anyong Lupa

• Bulubundukin/Bundok: mountains!!! Halimbawa; K2. Mt., Himalayas, Mt. Everest, Karakoram

• Bulkan: edi volcano. Halimbawa; Mt. Fuji, Mayon Volcano, Krakatoa Volcano

• Kapatagan: plains ror…patag at walang elebasyon. Halimbawa; West Siberian Plain, Mongolian Plain

• Talampas: plateau/bundok na mayroong patag sa taas ewan. Halimbawa; Anatolian Plateau, Tibetan Plateau

1. Anyong Lupa

• Desyerto: tuyo at mabuhangin. Halimbawa

• Tangway/Peninsula: nakausli sa malaking bahagi ng lupa at napapaligiran ng tubig. Halimbawa; Kamatchaka, South Korea, Indochina, Anatolia, Arabia, Deccan, Malay.

Pulo/Kapuluan: pulo ay lupang napapaligiran ng tubig. Kapuluan ay grupo ng pulo. Halimbawa: Indonesia, Philippines, Maldives

1. Anyong Tubig

• Karagatan: Malawak at malalim, binubuo ng tubig-alat, ocean!!! Halimbawa: Pacific Ocean, Indian Ocean, Atlantic Ocean

• Dagat: bahagi ng karagatan. Halimbawa: Philippine Sea, Arabian Sea

• Ilog: Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig. Halimbawa: Yangtze River, Indus River

• Lawa: lake!!! Hindi dumadaloy, napapalibutan ng lupa. Halimbawa: Caspian Sea, Lake of Baikal

Multiple Choice

Anyong lupa:

Bulubundukin/bundok

• volcanoes

• mountains

• plains

• pulo

Multiple Choice

Anyong lupa:

Bulkan

• volcanoes

• desert

• plains

• pulo

Multiple Choice

Anyong lupa:

Kapatagan

• mountains

• • plains, patag at walang elebasyon

• • plateau/

  • bundok na mayroong patag sa taas

• pulo

Multiple Choice

Anyong lupa:

Talampas

• • tuyo at mabuhangin

• • lupang napapaligiran ng tubig

• • plateau/

  • bundok na mayroong patag sa taas

• • nakausli sa malaking bahagi ng lupa at napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong lupa:

Desyerto

• • tuyo at mabuhangin

• • plains, patag at walang elebasyon

• • lupang napapaligiran ng tubig

• • nakausli sa malaking bahagi ng lupa at napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong lupa:

Tangway/Peninsula

• • tuyo at mabuhangin

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig

• • lupang napapaligiran ng tubig

• • nakausli sa malaking bahagi ng lupa at napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong lupa:

Pulo/kapuluan

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig

• • Hindi dumadaloy, napapalibutan ng lupa

• • lupang napapaligiran ng tubig

• bundok

Multiple Choice

Anyong Tubig:

Karagatan

• • Malawak at malalim, binubuo ng tubig-alat, ocean

• • Hindi dumadaloy, napapalibutan ng lupa

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig.

• • lupang napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong Tubig:

Ilog

• • Malawak at malalim, binubuo ng tubig-alat, ocean

• • Hindi dumadaloy, napapalibutan ng lupa

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig.

• • lupang napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong tubig:

Dagat

• • Malawak at malalim, binubuo ng tubig-alat, ocean

• • bahagi ng karagatan.

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig.

• • lupang napapaligiran ng tubig

Multiple Choice

Anyong Tubig:

Lawa

• • Malawak at malalim, binubuo ng tubig-alat, ocean

• • Lake. Hindi dumadaloy, napapalibutan ng lupa

• • Dumadaloy, at madalas sa mataas na lugar nanggaling ang tubig.

• • lupang napapaligiran ng tubig

​Bakit?
Sa SILANGAN ito. ginagamit ang teknolohiya upang makatanim; intercropping, intensive cultivation, electric pumps.

Sa KANLURAN naman ay ginagamit ang wadi at desalination upang magka- tubig (pero resulta nito ay desertification)

Multiple Choice

Gitna: dry; disyerto; highlands

Timog: ___

• katamtaman; mainland; kapuluan; peninsula

• dry; disyerto; lambak; ilog; kapatagan

• subarctic; tundra; taiga; bulubundukin; kapatagan

• tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

Multiple Choice

Timog: tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

Silangan: ___

• katamtaman; mainland; kapuluan; peninsula

• dry; disyerto; lambak; ilog; kapatagan

• subarctic; tundra; taiga; bulubundukin; kapatagan

• tropikal; pulo; bundok; kapatagan

Multiple Choice

Silangan: katamtaman; mainland; kapuluan; peninsula

Timog-Silangan: ___

• tropikal; pulo; bundok; kapatagan

• dry; disyerto; lambak; ilog; kapatagan

• subarctic; tundra; taiga; bulubundukin; kapatagan

• tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

Multiple Choice

Kanluran:

• tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

• dry; disyerto; lambak; ilog; kapatagan

• subarctic; tundra; taiga; bulubundukin; kapatagan

• dry; disyerto; highlands

Multiple Choice

Hilaga

• tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

• dry; disyerto; highlands

• subarctic; tundra; taiga; bulubundukin; kapatagan

• tropikal; dry; highlands; basta kinuha na nila lahat

Multiple Choice

EKONOMIYA: pagtotroso at pagmimina ang pangunahing hanapbuhay

• Hilaga

• Gitna

• Kanluran

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

EKONOMIYA: nakasentro sa

irrigated agri. & pagmimina sa Kazakhstan

• Timog

• Gitna

• Kanluran

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

EKONOMIYA: AGRIKULTURA ANG PERA AT KITA!!!!!!!

• Timog

• Gitna

• Kanluran

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

EKONOMIYA: pagmimina; 92.5% kita nagmumula sa langis

• Hilaga

• Gitna

• Kanluran

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

EKONOMIYA: mula sa agrikultura iba umaasa rin sa industriya

• Hilaga

• Gitna

• Kanluran

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

EKONOMIYA: industriyalisado; maunlad na teknolohiya & exporter

• Hilaga

• Gitna

• Timog

• Silangan

• Timog-Silangan

Multiple Choice

Ano ang Ecosystem?

• Ito ay ang natural na ugnayan ng mga nilalang at bagay sa mundo at sa kanilang kapaligiran na naninirahan sa isang lugar.

• • Pamumuhay ng hayop o halaman

• Heyograpikong lugar, may mga hayop na nakatira roon

Multiple Choice

Ano ang Biome?

• Ito ay ang natural na ugnayan ng mga nilalang at bagay sa mundo at sa kanilang kapaligiran na naninirahan sa isang lugar.

• • Pamumuhay ng hayop o halaman

• Heyograpikong lugar, may mga hayop na nakatira roon

​Biome
Heyograpikong lugar, may mga hayop na nakatira roon
ex: Dagat, disyerto, tundra, etc.

Multiple Choice

Ano ang Balanseng Ekolohiya?

• Ito ay ang natural na ugnayan ng mga nilalang at bagay sa mundo at sa kanilang kapaligiran na naninirahan sa isang lugar.

• Ang dahilan kung bakit nawawalan ng balanse ang ekolohiya ng rehiyon.

​Balanseng ekolohiya: Ito ay ang natural na ugnayan ng mga nilalang at bagay sa mundo at sa kanilang kapaligiran na naninirahan sa isang lugar.

Halimbawa, ang kagubatan ay nagsisilbing tirahan ng milyon-milyong halaman at hayop. Sa kabilang dako, ang bawat hayop at halaman ay may bahaging ginagampanan sa pagpapanatili ng kagubatan. Kapag nawala ang alinman sa bumubuo sa kagubatan, nagreresulta ito ng pagkasira ng balanseng ekolohiya.

Mahalaga ang pagpapanatili ng balanseng ekolohiya upang:

1. maiwasan ang sakit;

2. hindi lumala ang pagbabago sa klima;

3. hindi maapektuhan ang pangkalahatang kalidad ng kapaligiran sa daigdig; hindi pagkaubos ng lahi; at

4. ang mga likas na yaman ay patuloy na mapakinabangan at matustusan ang pangangailangan ng mga tao.

Multiple Choice

Abiotic

• Walang buhay

• May buhay

Multiple Choice

Biotic

• Walang buhay

• May buhay

Multiple Choice

Ano ang Suliraning Kapaligiran?

• Ang dahilan kung bakit nawawalan ng balanse ang ekolohiya ng rehiyon.

• Ito ay ang natural na ugnayan ng mga nilalang at bagay sa mundo at sa kanilang kapaligiran na naninirahan sa isang lugar.

​Suliraning kapaligiran: Ang mga suliraning pangkapaligiran ang dahilan kung bakit nawawalan ng balanse ang ekolohiya ng rehiyon.

• Deforestation 

• Land pollution

• Climate change

Multiple Choice

• - Bilang ng tao 

• - Gumagamit ng talino, kasanayan, abilidad, at lakas.

• Populasyon

• Yamang Tao

• Komposisyon ng Populasyon

• Gulang ng Tao

Multiple Choice

• - Bilang o rami ng tao

• - Tinatawag na demograpiya ang pag-aaral sa populasyon, lalo na sa mga salik na nakaaapekto rito.

• - Nangunguna ang Asya pagdating sa populasyon. Umaabot sa 4.1 bilyon o mahigit kalahati ng populasyon ng buong daigidig ang naninirahan sa Asya.

• Populasyon

• Yamang Tao

• Komposisyon ng Populasyon

• Gulang ng Tao

Multiple Choice

• - Kasama sa pag-aaral ng demograpiya ang iba’t ibang estadistika na may kinalaman sa populasyon. Ito ang bumubuo sa populasyon.

• Paglaki ng Populasyon

• Yamang Tao

• Komposisyon ng Populasyon

• Gulang ng Tao

Multiple Choice

• - Ito ay tinatawag din population growth rate, ito ay tumutukoy sa tinatayang pagtaas ng populasyon bawat taon.

• - Ito ang bumubuo sa populasyon na ginagamit ding indikasyon upang matukoy ang kaunlaran ng pamumuhay ng populasyon.

• Paglaki ng Populasyon

• Kasarian

• Komposisyon ng Populasyon

• Gulang ng Tao

Multiple Choice

•  - Ito ay binubuo ng bata (lahat ng may edad 0-14), gitna (lahat ng may edad 15-64) at matandang populasyon (lahat ng may edad 65 pataas) ang mga bansang Asyano

• Paglaki ng Populasyon

• Kasarian

• Komposisyon ng Populasyon

• Gulang ng Tao

Multiple Choice

•  - Tumutukoy sa pagkakaiba sa pagitan ng lalaki at babae. Ito ay naiuugnay sa gawain na reproduksiyon o pagpaparami ng tao.

• Distribusyon ng Tao

• Kasarian

• Komposisyon ng Populasyon

• Inaasang aba ng buhay

Multiple Choice

•  - Ito ay tinatawag din na population density na tumutukoy sa dami ng naninirahan sa bawat kilometro kuwadrado ng isang lugar o bansa.

• Distribusyon ng Tao

• Kasarian

• Komposisyon ng Populasyon

• Inaasang haba ng buhay

Multiple Choice

•  - Ito ay tinatawag na life expectancy na tumutukoy sa karaniwang bilang ng taon na itinatagal ng buhay ng mga mamamayan sa isang bansa.

• Distribusyon ng Tao

• Kasarian

• Komposisyon ng Populasyon

• Inaasang haba ng buhay

Multiple Choice

•  - Batay ang mga ito sa kalagayang heograpikal ng kani-kanilang bansa.

• Bilang ng may Hanapbuhay

• Inaasahang Haba ng Buhay

• Uri ng Hanapbuhay

• Inaasang haba ng buhay

Multiple Choice

• - Ito ay nasusukat sa pamamagitan ng unemployment rate at employment rate.

• Bilang ng may Hanapbuhay

• Inaasahang Haba ng Buhay

• Kita ng bawat tao

• Inaasang haba ng buhay

Multiple Choice

• - Ito ay nasusukat sa pamamagitan ng GDP per Capita o ang estimasyong kita na tinatanggap ng tao.

• Bahagdan ng marunong bumasa at sumulat

• Inaasahang Haba ng Buhay

• Kita ng bawat tao

• Migrasyon

Multiple Choice

• - Ito ay tinatawag na literacy rate sa bahagdan ng populasyong 15 taong gulang pataas ng isang bansa na may kakayahan.

• Bahagdan ng marunong bumasa at sumulat

• Inaasahang Haba ng Buhay

• Kita ng bawat tao

• Migrasyon

Multiple Choice

• - Ito ang paglipat ng tirahan mula sa isang lugar na kinagisnan papunta sa isang bagong pook. Ito rin ay tinatawag ding pandarayuhan.

• Bahagdan ng marunong bumasa at sumulat

• Inaasahang Haba ng Buhay

• Kita ng bawat tao

• Migrasyon

Multiple Choice

• KABIHASNAN

• • - grupo ng mga experto

  • - mataas na antas ng pamumuhay ng mga tao

  • - Ang pamumuhay na kinakabihasan ng maraming tao

• Experto

Multiple Choice

• BIHASA

• • - grupo ng mga experto

  • - mataas na antas ng pamumuhay ng mga tao

  • - Ang pamumuhay na kinakabihasan ng maraming tao

• Eksperto

​Sibilisasyon -
nagmula sa salitang Latin na “civitas” o “lungsod”

​ALALAHANIN: PERSIA
Political system, Economical system, Religion, Social, Intellectual influences, Area

Multiple Choice

• may organisado at sentrilasadong pamahalaan, gumagawa ng batas

Code of hammurabi - eye for an eye

• • Politikal

• Economical

• Religion

• Social

• Intellectual Influences

Multiple Choice

• - organisadong sistema ng pananampalataya at kaugalian na nakasentro sa isa o maraming diyos

• - magkaugnay sa political system

• • Politikal

• Area

• Religion

• Social

• Intellectual Influences

Multiple Choice

• - pagkaroon ng maunlad na kaisipan ay mahalaga upang higit na umunlad ang kabihasnan 

• - pag isip ng bagong paraan ng magsaka

• - mataas na antas ng teknolohiya

• • Area

• Economical

• Religion

• Social

• Intellectual Influences

Multiple Choice

• - Heyograpikal na katangian ng isang kabihasnan

• • Politikal

• Area

• Religion

• Social

• Economical

Multiple Choice

• - may gawaing ekonomiya na tutustos sa pangangailangan ng mga tao

• - mga kagamitan kagaya ng pagkain

• - ang mga tao ay nagkakaroon ng expertise

• • Politikal

• Area

• Religion

• Social

• Economical

​"nomadiko"
- Ang mga tao sa panahong ito ay walang permanenteng tirahan

Multiple Choice

• Modipikasyon

• • - ang tao ay nakikibago sa kaniyang kapaligiran

  • - panahon ng mga PALEOLITIKO

  • - NOMADIKO/walang permanenteng tirahan

  • - panahon ng Lumang Bato

    ex: mga lalaki: Nangangaso

  • babae: Nangangalap ng gulay at prutas

• - Ang kapaligiran ang nagbabago

  • - Panahon ng NEOLITIKO (neo - new)

  • - sila'y nagkaroon ng permanenteng tirahan at source ng mga gamit, pagkain...

  ex: panahon ng bagong bato

Multiple Choice

• Adaptasyon

• • - ang tao ay nakikibago sa kaniyang kapaligiran

  • - panahon ng mga PALEOLITIKO

  • - NOMADIKO/walang permanenteng tirahan

  • - panahon ng Lumang Bato

    ex: mga lalaki: Nangangaso

  • babae: Nangangalap ng gulay at prutas

• - Ang kapaligiran ang nagbabago

  • - Panahon ng NEOLITIKO (neo - new)

  • - sila'y nagkaroon ng permanenteng tirahan at source ng mga gamit, pagkain...

  ex: panahon ng bagong bato

​Maunlad - tao

At

Produktibo - kapaligiran 

Human = environment 

​ito ay magkarelasyon/konektado sa isa't isa