Бала - басты байлығымыз

Он үшінші желтоқсан

Бала – басты байлығымыз

Оқу бағдарламасына
сәйкес оқыту
мақсаттары:

9.1.6.1 қоғамдық-саяси, ғылыми, коммуникативтік жағдаятқа
сай тиісті сөздер мен фразаларды таңдау, орта көлемді
монолог дайындау;
9.4.4.2 салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін
ажырата білу, түрлендіру

Сабақтың мақсаты
Қоғамдық-саяси, ғылыми, коммуникативтік жағдаятқа сай
тиісті сөздер мен фразаларды таңдай алады, орта көлемді
монолог дайындай алады. Салалас құрмалас сөйлемдердің
мағыналық түрлерін ажыратып, түрлендіре алады.

1-тапсырма

Сұрақтарға жауап бере отырып, көпшіліктің
алдында сөйлейтін монолог дайында.
1)«Отбасы –шағын мемлекет» дегенді қалай
түсінесің?
2) Отбасындағы баланың міндеті мен
құқығы қандай?
3) Отбасындағы бала құқығының
сақталуына кімдер жауапты?
4) Бала құқығы қанша жасқа дейін сақталуы
керек?

Тілдік бағдар
Себеп-салдар салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысының,
соңғысы алдыңғысының себебін білдіріп тұрады. Мысалы: Көмекші жігіт қойларды ерте
айдап әкеліпті, себебі күннің арты бұзылып келе жатқанын байқайды.
Себеп-салдар салалас құрмаластар жалғаулықты және жалғаулықсыз болып бөлінеді.
Себеп-салдар салаласты байланыстыратын жалғаулық шылаулар: себебі, өйткені, сондықтан,
сол себепті, неге десеңіз.
Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдердің байланысуы:
1.Себеп мәнді сондықтан
2. Салдар мәнді жай сөйлем сол себепті жай сөйлем
1. Салдар мәнді өйткені, себебі
2. Себеп мәнді
жай сөйлем неге десеңіз жай сөйлем
Себеп-салдар салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің орындарын ауыстырып айта
беруге болады. Мысалы: Мен сұлап жатқан орнымнан тұра алмадым, себебі Тортай мінер
ақ боз ат менің тақымымда кеткендей еді. Тортай мінер ақ боз ат менің тақымымда
кеткендей еді, сондықтан мен сұлап жатқан орнымнан тұра алмадым.
Жалғаулықсыз себеп мәнді сөйлем салдар мәндіден бұрын тұрса, арасына үтір қойылады.
Мысалы: Үлкендер көрші ауылға кеткен еді, сондықтан жастар кешкілік сауық-сайран
құрмақ болады.
Жалғаулықсыз салдар мәнді сөйлем себеп мәндіден бұрын тұрса, арасына қос
нүкте қойылады. Мысалы: Жастар кешкілік сауық-сайран құрмақ болады: өйткені үлкендер
көрші ауылға кеткен еді.

https://www.youtube.com/watch?v=kJyOWw3-9vc

Дәптермен жұмыс

6-тапсырма
Кестедегі сөйлемдерді себеп-салдар салалас
жалғаулықтарын қолдана отырып, толықтырып жаз.
Бала

отбасында тұрып,
тәрбие алуы тиіс

өйткені...

өзге туыстармен
қарым-қатынас
жасағаны дұрыс,

себебі...

өздігінен кітап оқып,
ізденбеуі мүмкін,

сондықтан...

өз ойын еркін
білдіруге құқылы

сол себепті...

он жасқа толғанда,
пікірімен санасамыз,

неге десеңіз..

Үйге тапсырма

5-тапсырма