ÇALDIRAN SAVAŞI

​ÇALDIRAN SAVAŞI (1514)

​Çaldıran Savaşı, Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında yapılan savaştır. Bu savaşı Osmanlı Devleti kazanmıştır. Bu savaşın detayına girmeden önce Osmanlı ile Safevi Devletinin hükümdarlarına bakalım.

​

​

Yavuz Sultan Selim, 1470 tarihinde babası II. Bayezid'in Sancakbeyi olduğu Amasya'da dünyaya gelmiştir. Annesi Dulkadiroğlu Alaüddevle Bozkurt Bey'in kızı Ayşe Hatundur. II. Bayezid'in tahta çıkmasından sonra tayin edildiği Trabzon Sancakbeyliği görevini padişah oluncaya kadar devam ettirmiştir. Burada durduğu sürede ise doğudaki gelişmeleri takip etmiştir.

YAVUS SULTAN SELİM (1512-1520)

​Safevi Devleti'nin kurucusu ve ilk şahıdır. 1487 yılında Erdebil'de doğdu. Anadoluda'ki şiilik hareketlerini başlatmıştır.

​

ŞAH İSMAİL (1501-1524)

SAVAŞIN SEBEPLERİ

Çaldıran Savaşı’nın birinci sebebi Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasındaki kötü ilişkilerden kaynaklanmaktaydı. Şah İsmail’in babası olan Şeyh Haydar’ın ölümünü öğrenen Sultan II. Bayezid “Şeyh Haydar’ın vefatını duymak sevincimi kat kat artırdı.” demiştir.

Osmanlı Devleti Sultanı II. Bayezid, Safevi Devleti’nin Anadolu’da çok sayıda müritlerinin bulunması, Şah İsmail’in Kızılbaş inanışına sahip olması, eğitim için sıklıkla İran’a gitmeleri, komşu topraklarda gücünü artmasını tehlikeli olarak düşünüyordu. II: Bayezid ilk olarak, Kızılbaşların İran’a gitmelerini önlemiş, gitmek isteyenlerin ise idam edilmelerini buyurmuştur.

1501 yılında Şah İsmail’in Erzincan’ı ele geçirmesi ile durum daha da tehlikeli duruma ulaşmıştır. Erzincan, henüz Osmanlı Devleti topraklarında bulunmasa da Safevi Devleti’nin Osmanlı Devleti sınırlarına dayanmaları, o zaman Trabzon sancakbeyi şehzade Selim’i rahatsız etmiştir. Selim iki kere Erzincan’a sefer düzenlemiş ve seferden Şah İsmail’in ganimetleri ile dönmüştür.

Şah İsmail, Yavuz Sultan Selim’in tahta geçmesini istemediği için kardeşleri Şehzade Ahmet ve Şehzade Korkut’a destek veriyordu. Şehzadeleri kışkırtarak onların isyan çıkarmalarını sağlamıştır.

Safevilerin Osmanlı Devleti’nden veri sızdırması, Dulkadiroğulları ve Memlüklerle ittifak yapması, Anadoluda isyanlar çıkartması diğer sebepler olarak sayılabilir.

SAVAŞ ANI

​İki ordu 23 Ağustos 1514 tarihinde Çaldıran Ovasında karşı karşıya geldiler. Savaş sabahın erken saatlerinde Safevi ordusunun hücumuyla başladı. Safevi öncü birliklerinin yaptığı ilk saldırı Osmanlı öncü askerleri tarafından geri püskürtülünce bu duruma sinirlenen Şah İsmail Osmanlı ordusunun sağ kanadına yüklenmeleri emrini verirken kendisi de ordusunun sağ cenah komutanlığını ele alarak, Rumeli askerlerinin yer aldığı sol kol ve Osmanlı ordusunun merkezine doğru saldırıya geçti. Akşama kadar devam eden savaşın sonunda Safevi ordusu dağılmaya başlayınca Şah İsmail geri çekilme emrini verdi. Yavuz Sultan Selim bu geri çekilişin bir savaş hilesi olabileceği düşüncesi ile askerlerine takip edilmemesi e yağma yapılmamasını emretti. Gece olduğunda Safevi ordusunun savaş alanını terk ettiği anlaşıldı ve savaşı Osmanlı Devleti kazandı.

SONUÇLAR

​

Anadolu üzerinde Alevi-Sünni çatışması oluştu.

Anadolu üzerindeki Şii problemi geçici olarak halledildi.

Günümüz Kars ve Van şehirleri hariç Doğu Anadolu'nun neredeyse tamamı Osmanlı Devleti’nin denetimine girdi.

Safevi Devleti’nin, Mısır’daki müttefiki olan Memlüklerle bağlantısı kesildi.

Doğu Anadolu'daki beylik ve aşiretler Osmanlı Devleti’ne bağlılıklarını duyurdular. Çaldıran Savaşı’yla birlikte içine kapanık biri haline gelen Şah İsmail, büyük yenilgiden sonra 1524 senesinde ölene kadar başka savaş yapmamıştır.

Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü korunmuştur.

Tebriz gibi şehirlerde yer alan ünlü ilim kişileri ve sanatçılar İstanbul'a getirilmiştir. I.Selim sefere giderken Dulkadiroğulları Beyi olan Alaüddevle’ye, Osmanlı ordusunun dahil olması için çağrı yapmıştır. Ama Memlükler ve Safeviler ile ittifak yapan Alaüddevle bu teklidi reddetmiştir. Bu sebepten I.Selim yaptığı sefer dönüşünde Dulkadiroğulları üzerine de sefer yaparak, Turnadağ Savaşı’yla bu beyliğe son vermiştir.

Multiple Choice

Osmanlı Devleti Sultan Selim zamanında Doğuda hangi devlet ile uğraşmıştır?

• Fransa Krallığı
• Safevi Devleti
• Rusya İmparatorluğu
• Mısır Devleti

Multiple Choice

Çaldıran Savaşı hangi tarihte yapılmıştır?

• 23 Ağustos 1514
• 10 Mayıs 1714
• 15 Eylül 1414
• 23 Temmuz 1614

Multiple Choice

Anadoluda'ki Şii problemi hangi savaş ile geçici olarak son buldu?

• PALEKANON SAVAŞI

• ÇALDIRAN SAVAŞI

• SAKARYA SAVAŞI

• YÜZYIL SAVAŞLARI

Multiple Choice

Safevi Devletinin kurucusu kimdir?

• Yavuz Sultan Selim
• Osman Gazi
• Şah İsmail
• Fatih Sultan Mehmet

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisi Yavuz Sultan Selim'in Sancakbeyliği yaptığı yerdir?

• Ankara
• İstanbul
• İzmir
• Trabzon