Podstawowe pojęcia dotyczące procesu produkcji

Podstawowe pojęcia dotyczące procesu produkcji

Procesem produkcyjnym nazywamy zespół czynności przetwarzania surowców, materiałów lub półfabrykatów w wyroby gotowe.

​Czynności powyższe możemy zaliczyć do podstawowych. W procesie produkcyjnym wystąpią jeszcze czynności pomocnicze: przygotowanie narzędzi, przyrządów, materiałów pomocniczych, przygotowanie obrabiarek i ich naprawy

​np. ustawienie obrabiarki, zamocowanie narzędzia

Procesem technologicznym nazywamy część procesu produkcyjnego, podczas którego zmienia się kształt, postać, wymiary lub własności surowców lub materiałów, półfabrykatów.
Procesy technologiczne dzieli się na operacje technologiczne obróbki i montażu lub obróbkowo-montażowe.

Operacja technologiczna jest to część procesu technologicznego wykonywana na jednym stanowisku roboczym przez jednego pracownika (lub grupę pracowników), na jednym przedmiocie (lub kilku przedmiotach), bez przerw na inną pracę. Operacje technologiczne można podzielić na zamocowania.
Zamocowanie (lub ustawienie) jest to część operacji technologicznej wykonywanej na unieruchomionym przedmiocie. Przykładem jest obróbka wału na tokarce. W pierwszym zamocowaniu toczymy jedną stronę wału, a w drugim zamocowaniu drugą stronę. Oczywiście niektóre operacje mogą być wykonywane w jednym zamocowaniu. W każdym zamocowaniu występują zabiegi.

Zabieg jest to część operacji technologicznej. Przykładem zabiegu w obróbce skrawaniem będzie, np. obróbka jednej powierzchni, jednym narzędziem, przy stałych parametrach skrawania. Zmiana parametrów i dalsza obróbka będzie już wykonywana w drugim zabiegu.

Na zabiegi składają się przejścia.
Przykładem przejść jest obróbka powierzchni wymagającej zebrania dużych naddatków. Obróbka tej powierzchni wykonywana jest w kilku przejściach, w każdym przejściu skrawana jest odpowiednia kolejna warstwa materiału (głębokość skrawania).
W czasie wykonywania operacji występują również czynności pomocnicze, takie jak ustawienie obrabiarki, zamocowanie narzędzia i przedmiotu obrabianego.

Proces technologiczny zależy to od szeregu czynników, z których najważniejsze to wyposażenie danego zakładu w maszyny, urządzenia, narzędzia oraz wielkość produkcji. Proces technologiczny musi być tak zaprojektowany, aby była możliwa jego realizacja w warunkach danego zakładu. Nie można projektować procesu technologicznego bez uwzględnienia posiadanych rodzajów maszyn i urządzeń produkcyjnych. Można pewien zakres prac zlecić innemu wykonawcy, jednak zlecenie zbyt dużego zakresu prac może spowodować nieopłacalność produkcji.

​Inny powinien być proces tej samej części dla produkcji jednostkowej, małoseryjnej, seryjnej czy wielkoseryjnej. W produkcji jednostkowej bardzo często nie opłaca się opracowywać procesów technologicznych lub opracowuje się tylko karty technologiczne. Części wykonuje się na podstawie rysunków wykonawczych. W produkcji małoseryjnej często wystarczy opracować kartę technologiczną oraz instrukcje obróbki do niektórych operacji

​Rodzaj produkcji	​wyroby lekkie	​Wyroby średniociężkie	​Wyroby ciężkie
​	​	​	​
​jednostkowa	15-50	​5-15	​do 5
​małoseryjna	​50-500	​16-250	​6-50
​seryjna	​500-5000	​250-500	​50-250
​wielkoseryjna	​5000-50000	​500-5000	​250-1000
​masowa	​>50000	​>5000	​>1000

Każdy rodzaj produkcji charakteryzuje się różnymi cechami mającymi bardzo istotny wpływ na proces technologiczny. W produkcji jednostkowej koszt przygotowania produkcji jest niski (nie opracowuje się obszernej dokumentacji, nie wytwarza się specjalnych uchwytów, przyrządów, narzędzi, operacje wykonuje się na obrabiarkach uniwersalnych), natomiast koszt jednostkowy będzie wysoki (z uwagi na jednostkowy czas wykonania). W produkcji seryjnej koszt przygotowania produkcji będzie wysoki, natomiast koszt jednostkowy będzie niski (z uwagi na oprzyrządowanie specjalne i specjalne obrabiarki czas jednostkowy będzie bardzo krótki).

​O typie produkcji decydują rozmiary produkcji, asortyment produkowanych wyrobów i ich pracochłonność.
- produkcja jednostkowa – charakteryzuje się wytwarzaniem pojedynczych wyrobów lub kilku wyrobów jednego rodzaju. Przykładem produkcji jednostkowej mogą być pojedyncze egzemplarze maszyn ciężkich, statków, aparatury specjalnej, mostów. Produkcja jednostkowa charakteryzuje się dużą pracochłonnością, stosuje się uniwersalne maszyny, przy czym stopień wykorzystania tych maszyn jest niewielki. Pracownicy wykonują większość prac i to różnorodnych, muszą wiec posiadać wysokie kwalifikacje. Asortyment produkcji jest bardzo szeroki, gdyż prawie każdy wyrób jest inny. Wszystko to powoduje, że koszt wyrobu jest bardzo wysoki.
- produkcja seryjna – stosowana jest w wytwarzaniu wyrobów w kolejnych partiach składających się z większej ilości. Liczba wyrobów składająca się na jedną serię może być różna.
produkcja masowa – oznacza wytwarzanie dużej liczby jednorodnych wyrobów w nieprzerwanym ciągu. W produkcji masowej stosowane są specjalne maszyny dostosowane do wytwarzania określonego wyrobu, koszty produkcji są stosunkowo niskie. Warunkiem wprowadzenia takiej produkcji jest odpowiednio duże zapotrzebowanie na dany wyrób.

Różnice w zakresie przygotowania produkcji:

Produkcja jednostkowa – brak wymagania, aby wszystkie części od jednego egzemplarza pasowały do drugiego.

Produkcja seryjna - rysunki muszą być opracowane bardziej szczegółowo, części musza być w pełni wymiarowane.

Produkcja masowa – wysoka szczegółowość opracowań.
Różnice w zakresie przygotowania dokumentacji technologicznej.

Produkcja jednostkowa – opracowanie procesów technologicznych polega na ogólnym określeniu przebiegu procesu, przyjmując, że roboty te wykonują pracownicy o wysokich kwalifikacjach.

Produkcja seryjna – procesy technologiczne są opracowywane bardziej szczegółowo, z rozbiciem na operacje, a nawet na zabiegi robocze. Przeprowadza się szczegółową, analityczną kalkulację normowania czasu pracy, typuje się szczegółowo narzędzia i maszyny, na których mają być wykonane roboty.

Produkcja masowa - opracowania procesów są doprowadzane do najdrobniejszych szczegółów do zabiegów i ich elementów

Różnice w zakresie przygotowania przyrządów i narzędzi.

Produkcja jednostkowa – stosuje się mało przyrządów specjalnych ze względu na ich nieopłacalność.

Produkcja seryjna – oprzyrządowanie znacznie bogatsze, gdyż oprzyrządowanie ma zapewnić jednorodność wykonywania robót, wymiarów i tolerancji przez niżej wykwalifikowanych robotników.

Produkcja masowa – oprzyrządowanie jest bardzo bogate, zapewniające wykonanie produkcji w pełni zamiennej przy niskich kwalifikacjach robotników.

Różnice w zakresie realizacji produkcji.

Produkcja jednostkowa – wyposażenie stanowisk jest uniwersalne.

Produkcja seryjna – wyposażenie stanowisk w narzędzia uniwersalne jest niewielkie, a narzędzia specjalne pobiera się wg potrzeb z wypożyczalni narzędzi.
Produkcja masowa – do każdego stanowiska są przydzielane stałe narzędzia do tej pracy, która jest na nim wykonywana. Stanowisko jest dostosowane do potrzeb operacji.

Różnica w zakresie wymaganych kwalifikacji załogi.

Produkcja jednostkowa – wymaga znacznego nakładu pracy konstruktorskiej i wysokich kwalifikacji fachowych robotników.

Produkcja seryjna – wyższe wymagania wobec personelu technologicznego przygotowania produkcji, a niższe wobec robotników bezpośrednio produkcyjnych.

Produkcja masowa – najwyższe wymagania wobec personelu konstruktorskiego i technologów, a dopuszcza niższe kwalifikacje robotników.

Różnice w zakresie organizacji procesów pomocniczych.

Produkcja jednostkowa – duża ilość szerokiego asortymentu narzędzi uniwersalnych

Produkcja seryjna – znaczna ilość narzędzi specjalnych tj. wykonywanych wg wymiarów dostosowanych do potrzeb poszczególnych operacji.

Produkcja masowa – narzędzia dostosowane do potrzeb wyrobu.