นารายณ์ปราบนนทกข์

รามเกียรติ์ ตอน

นารายณ์ปราบนนทก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

มัธยมศึกษาปีที่ ๒

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

หมายถึง เกียรติของพระราม

ตามคติฮินดูมีความเชื่อว่า

พระราม คือ พระนารายณ์
อวตารลงมายังโลกมนุษย์
เพื่อปราบยุคเข็ญ

รามเกียรติ์ มาจากค าว่า

ราม + เกียรติ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บ่อเกิดรามเกียรติ์

รามเกียรติ์ มาจากวรรณคดีประเภทมหากาพย์

ของอินเดีย เรื่อง รามายณะ (Ramayana) เรียบเรียงโดย
ฤาษีวาลมีกิ และเล่าสืบต่อกันมาเป็นเวลาช้านาน จนมีการ
บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร เชื่อว่า ถ้าฟังแล้วจะช่วยล้างบาป
สมหวังดังปรารถนา และจได้ขึ้นสวรรค์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

การเดินทางของรามเกียรติ์

https://earth.google.com/web/search/%e0%b8%ad
%e0%b8%b4%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%
b8%b5%e0%b8%a2/@24.64540238,86.45464299,-
361.0419307a,3097353.26032162d,35y,0h,0t,0r/da
ta=CigiJgokCd3lN0SXIjRAEdzlN0SXIjTAGR_gh_5stS

BAIfQSGfCpT1fA

ค าถามชวนคิด

นักเรียนคิดว่าวรรณคดี

เรื่อง รามเกียรติ์

เนื้อเรื่องเหมือนต้นฉบับหรือไม่

ค าถามชวนคิด

เพราะเหตุใดเนื้อเรื่อง

จึงไม่เหมือนเดิม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

รามเกียรติ์ในประเทศไทย

วรรณคดี เรื่อง รามเกียรติ์ สันนิษฐานว่าเข้ามาใน

ประเทศไทยตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย ปรากฏโดยทั่วไป
หลากหลายรูปแบบ เช่น บทละคร การแสดง ภาพจิตรกรรม
ฝาผนัง สื่อภาพยนตร์ ฯลฯ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ผู้แต่งวรรณคดี เรื่อง รามเกียรติ์

บทละครเรื่อง รามเกียรติ์

ตอน นารายณ์ปราบนนทก ผู้แต่ง
คือ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า
จุฬาโลก เป็นพระมหากษัตริย์ไทย
รัชกาลที่ ๑ ในราชวงศ์จักรี

(กรมศิลปากร. ๒๕๔๐: ๑)

จุดมุ่งหมายในการแต่ง

อันพระราชนิพนธ์รามเกียรติ์

ทรงเพียรตามเรื่องนิยายไสย

ใช่จะเป็นแก่นสารอันใด

ตั้งพระทัยสมโภชบูชา

ใครฟังอย่าได้ไหลหลง

จงปลงอนิจจังสังขาร์

ซึ่งอักษรกลอนกล่าวล าดับมา

โดยราชปรีดาก็บริบูรณ์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ลักษณะค าประพันธ์

บทละครเรื่อง รามเกียรติ์ ตอน นารายณ์ปราบนนทก

ผู้แต่งคือ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก แต่งเป็น
กลอนบทละคร ซึ่งมีลักษณะบังคับคล้ายกับกลอนสุภาพหรือ
กลอนแปด

พินิจค าประพันธ์

มาถึงบางธรณีทวีโศก

ยามวิโยคยากใจให้สะอื้น

โอ้สุธาหนาแน่นเป็นแผ่นพื้น

ถึงสี่หมื่นสองแสนทั้งแดนไตร

บัดนั้น

นนทกน ้าใจแกล้วกล้า

กริ้วโกรธร้องประกาศตวาดมา

อนิจจาข่มเหงเล่นทุกวัน

ลักษณะค าประพันธ์

ครั้นถึงซึ่งเชิงไกรลาส

คนธรรพ์เทวราชฤาษี

ก็ชวนกันย่างเยื้องจรลี

เข้าไปยังที่อัฒจันทร์

ฯ ๒ ค า ฯ เสมอ

เมื่อนั้น

เทวาสุราฤทธิ์ทุกทิศา

สุบรรณคนธรรพ์วิทยา

ต่างมาเฝ้าองค์พระศุลี

ฯ ๒ ค า ฯ เหาะ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กลอนบทละคร

การใช้ค าขึ้นต้น

“มาจะกล่าวบทไป” : ใช้ส าหรับขึ้นต้นเรื่อง หรือกล่าวถึงเรื่องที่แทรกเข้ามา

“เมื่อนั้น” : ใช้ส าหรับขึ้นต้นเมื่อกล่าวถึงผู้มียศศักดิ์ เช่น เทวดา กษัตริย์

“บัดนั้น” : ใช้ส าหรับขึ้นต้นเมื่อกล่าวถึงผู้น้อย หรือผู้ใต้บังคับบัญชา

เช่น เสนา อ ามาตย์ ทหาร สามัญชน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก
- เกมศึกชิงปราสาท -

รามเกียรติ์ ตอน นารายณ์ปราบนนทก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก
กิจกรรม

“ศึกษาตัวละคร วรรณคดี เรื่อง รามเกียรติ์”

นนทก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

• ตัวละครยักษ์

• ท าหน้าที่เฝ้าเชิงบันไดไกรลาส

• ล้างเท้าเทวดาที่มาเข้าเฝ้าพระอิศวร

• ถูกเทวดากลั่นแกล้ง ทั้งเขกศีรษะ

ดึงผม จนหัวล้าน

• ได้รับพร “นิ้วเพชร”จากพระอิศวร

พระอิศวร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

•

กายสีขาว พระศอสีด า พระเนตร ๓ ดวง
ดวงที่ ๓ อยู่กลางพระนลาฎ

•

มีนาคเป็นสังวาล พระจันทร์เป็นปิ่น

•

พระมเหสี คือ พระอุมา

•

พระราชโอรส คือ พระขันทกุมาร, พระพิฆเนศ

•

อาวุธประจ าพระองค์ คือ ตรีศูล

พาหนะ คือ โคอุศุภราช

พระนารายณ์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

•

กายเป็นสีดอกตะแบก (ม่วงอมชมพู)

•

มี ๔ กร ถืออาวุธ “คทา ตรี จักร สังข์”

•

ประทับอยู่กลางเกษียรสมุทร (ทะเลน ้านม)
บนหลังพญานาค ชื่อ อนันตนาคราช

พระมเหสี คือ พระลักษมี

พาหนะ คือ ครุฑ (สุบรรณ)

พระอินทร์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

•

ผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

•

กายสีเขียว มีพระเนตรถึงพันดวง

•

อาวุธประจ าพระองค์ คือ วัชระ (สายฟ้า)

พระมเหสี 4 พระองค์ คือ สุจิตรา สุธรรมา
สุนันทา และสุชาดา

พาหนะ คือ ช้างเอราวัณ

รามเกียรติ์ ตอน

นารายณ์ปราบนนทก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ มาจะกล่าวบทไป

ถึงนนทกน ้าใจกล้าหาญ

ตั้งแต่พระสยมภูวญาณ

ประทานให้ล้างเท้าเทวา

อยู่บันไดไกรลาสเป็นนิจ

สุราฤทธิ์ตบหัวแล้วลูบหน้า

บ้างให้ตักน ้าล้างบาทา

บ้างถอนเส้นเกศาวุ่นไป

จนผมโกร๋นโล้นเกลี้ยงถึงเพียงหู

ดูเงาในน ้าแล้วร้องไห้

ฮึดฮัดขัดแค้นแน่นใจ

ตาแดงดั่งแสงไฟฟ้า

เป็นชายดูดู๋มาหมิ่นชาย

มิตายก็จะได้เห็นหน้า

คิดแล้วก็รีบเดินมา

เฝ้าพระอิศราธิบดี ฯ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกเป็นยักษ์ มีหน้าที่ล้างเท้า

ให้เหล่าเทวดาที่จะไปเข้าเฝ้าพระอิศวร

อยู่ที่เชิงเขาไกรลาส

ทุกวันจะมีเทวดามาเข้าเฝ้าพระอิศวรอยู่เสมอ

ซึ่งนนทกมักจะถูกเหล่าเทวดาหยอกล้อ ด้วยการตบหัว ถอนเส้นผม

ลูบหน้า จนกระทั่งหัวของนนทกโล้นทั้งศีรษะ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

นนทกแค้นใจมาก เหมือนถูกดูหมิ่น
ศักดิ์ศรี แต่ตนเองนั้นไม่มีก าลังจะสู้

จึงไปเข้าเฝ้าพระอิศวร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ครั้นถึงจึ่งประณตบทบงสุ์

ทูลองค์พระอิศวรเรืองศรี

ว่าพระองค์เป็นหลักธาตรี

ย่อมเมตตาปรานีทั่วพักตร์

ผู้ใดท าชอบต่อเบื้องบาท

ก็ประสาททั้งพรแลยศศักดิ์

ตัวข้านี้มีชอบนัก

ล้างเท้าสุรารักษ์ถึงโกฏิปี

พระองค์ผู้ทรงศักดาเดช

ไม่โปรดเกศแก่ข้าบทศรี

กรรมเวรสิ่งใดดั่งนี้

ทูลพลางโศกีร าพัน

นนทกแค้นใจมาก

นนทกกราบทูลว่า พระอิศวรเป็นผู้ครองโลก
ย่อมมีความเมตตาปรานี ใครที่กระท าความดี

เมื่อขอสิ่งใดย่อมได้รับตามค าขอ ตนได้ท างานรับใช้

พระอิศวรมานาน ยังไม่เคยได้รับสิ่งตอบแทน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

พระอิศวรบรมรังสรรค์

เห็นนนทกโศกาจาบัลย์

พระทรงธรรม์ให้คิดเมตตา

จึ่งมีเทวราชบรรหาร

เอ็งต้องการสิ่งไรจงเร่งว่า

ตัวกูจะให้ดั่งจินดา

อย่าแสนโศกาอาลัย ฯ

นนทกแค้นใจมาก

พระอิศวรมีจิตเมตตา เห็นนนทกเศร้าโศก
เสียใจ จึงมีรับสั่งว่า “นนทกต้องการสิ่งใด

ก็จงรีบบอก จะได้จะประทานพรให้”

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกผู้มีอัชฌาสัย

น้อมเศียรบังคมแล้วทูลไป

จะขอพรเจ้าไตรโลกา

ให้นิ้วข้าเป็นเพชรฤทธี

จะชี้ใครจงม้วยสังขาร์

จะได้รองเบื้องบาทา

ไปกว่าจะสิ้นชีวี

นนทกแค้นใจมาก

นนทกอ้างว่า เพื่อป้องกันตนเอง จึงขอพร
“ ให้นิ้วข้าเป็นเพชรมีฤทธิ์ที่สามารถชี้ใครก็ตาย

จะได้เป็นข้ารับใช้ ไปจนกว่าจะสิ้นชีวิต”

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

พระสยมภูวญาณเรืองศรี

ได้ฟังนนทกพาที

ภูมีนิ่งนึกตรึกไป

อ้ายนี่มีชอบมาช้านาน

จ าจะประทานพรให้

คิดแล้วก็ประสิทธิ์พรชัย

จงได้ส าเร็จมโนรถ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

พระอิศวรเห็นว่านนทกได้ท าความดีความชอบ
มาช้านาน และถวายสัตย์ปฏิญาณต่อหน้าว่า

“จะท าหน้าที่ด้วยความจงรักภักดี”

ด้วยความเมตตาพระอิศวรจึงประทานพรให้

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกผู้ใจสาหส

รับพรพระศุลีมียศ

บังคมแล้วบทจรไป

เมื่อนนทกได้รับพรจากพระอิศวรตามที่ขอ จึงลาพระอิศวร

กลับไปยังบันไดเขาไกรลาส

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

พระอิศวรประทานนิ้วเพชรเพื่อเป็น
รางวัลแก่นนทกที่ท าหน้าด้วย
ความรับผิดชอบมาช้านาน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ครั้นถึงบันไดไกรลาส

ขัดสมาธินั่งยิ้มริมอ่างใหญ่

คอยหมู่เทวาสุราลัย

ด้วยใจก าเริบอหังการ์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

นนทกกลับมายังบันไดเขาไกรลาส
นั่งขัดสมาธิและยิ้มอยู่ริมอ่างน ้า
ด้วยใจก าเริบเพราะมีนิ้วเพชร

รอเทวดามาให้ล้างเท้าเหมือนดังเดิม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

เทวาสุราฤทธิ์ทุกทิศา

สุบรรณคนธรรพ์วิทยา

ต่างมาเฝ้าองค์พระศุลี

ในตอนนั้นไม่ว่าจะเป็นครุฑ เหล่าเทวดา ชาวสวรรค์ที่มีความสามารถ
ในวิชาดนตรีและขับร้อง ต่างก็มาเข้าเฝ้าพระอิศวร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

ครั้นถึงซึ่งเชิงไกรลาส

คนธรรพ์เทวราชฤาษี

ก็ชวนกันย่างเยื้องจรลี

เข้าไปยังที่อัฒจันทร์

เมื่อถึงเขาไกรลาสแล้ว เหล่าเทวดาต่างพากันไปที่บันไดเขาไกรลาส

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ นนทกก็ล้างเท้าให้

เมื่อจะไปก็จับหัวสั่น

สัพยอกหยอกเล่นเหมือนทุกวัน

สรวลสันต์เยาะเย้ยเฮฮา

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

นนทกล้างเท้าให้เหล่าเทวดา
เหล่าเทวดาก็กลั่นแกล้งนนทก

หยอกเล่นเหมือนเช่นเคยอย่างสนุกสนาน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกน ้าใจแกล้วกล้า

กริ้วโกรธร้องประกาศตวาดมา

อนิจจาข่มเหงเล่นทุกวัน

จนหัวไม่มีผมติด

สุดคิดที่เราจะอดกลั้น

วันนี้จะได้เห็นกัน

ขบฟันแล้วชี้นิ้วไป

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก
นนทกเกิดความโกรธแค้น จึงได้ร้องตวาดด้วยความโกรธ

แล้วชี้นิ้วเพชรไปยังเหล่าเทวดา

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

ต้องสุบรรณเทวานาคี

ดั่งพิษอสุนีไม่ทนได้

ล้มฟาดกลาดเกลื่อนลงทันใด

บรรลัยไม่ทันพริบตา

นนทกใช้อ านาจนั้นในทางไม่ชอบ โดยใช้นิ้วเพชร ฆ่าเหล่าเทวดา
ครุฑ นาค และคนธรรพ์ล้มตายไปจ านวนมาก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

หัสนัยน์เจ้าตรัยตรึงศา

เห็นนนทกนั้นท าฤทธา

ชี้หมู่เทวาวายปราณ

ตกใจตะลึงร าพึงคิด

ใครประสิทธิ์ให้มันสังหาร

คิดแล้วเข้าเฝ้าพระทรงญาณ

ยังพิมานทิพรัตน์รูจี

นนทกแค้นใจมาก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

พระอินทร์เห็นนนทกชี้หมู่เทวดาตายเกลื่อน
ก็ตกใจ คิดใคร่ครวญว่าใครเป็นผู้ประทานพร

ให้นนทก คิดแล้วจึงเข้าเฝ้าพระอิศวร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ครั้นถึงจึ่งประณตบทบงสุ์

ทูลองค์พระอิศวรเรืองศรี

ว่านนทกมันท าฤทธี

ชี้หมู่เทวาบรรลัย

อันซึ่งนิ้วเพชรของมัน

พระทรงธรรม์ประทานฤาไฉน

จึ่งท าอาจองทะนงใจ

ไม่เกรงใต้เบื้องบาทา

นนทกแค้นใจมาก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

พระอินทร์ทูลว่านนทกใช้นิ้วเพชรเข่นฆ่า
เทวดา ครุฑ นาค และคนธรรพ์ทั้งปวง

จนเดือดร้อนไปทั่ว

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

พระอิศวรบรมนาถา

ได้ฟังองค์อมรินทรา

จึ่งมีบัญชาตอบไป

อ้ายนี่ท าชอบมาช้านาน

เราจี่งประทานพรให้

มันกลับทรยศกบฏใจ

ท าการหยาบใหญ่ถึงเพียงนี้

นนทกแค้นใจมาก

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

เมื่อได้ยินดังนั้น พระอิศวรจึงตอบว่า

นนทกนั้นท าหน้าที่ด้วยความจงรักภักดีมานาน
ด้วยความเมตตาจึงประทานพรให้ แต่นนทก

กลับใช้อ านาจไปในทางที่ผิด

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ตรัสแล้วจึ่งมีบัญชา

ดูราพระนารายณ์เรืองศรี

ตัวเจ้าผู้มีฤทธี

เป็นที่พึ่งแก่หมู่เทวัญ

จงช่วยระงับดับเข็ญ

ให้เย็นทั่วพิภพสรวงสวรรรค์

เชิญไปสังหารอ้ายอาธรรม์

ให้มันสิ้นชีพชีวา

นนทกแค้นใจมาก
พระอิศวรจึงมีบัญชาให้พระนารายณ์ไปปราบนนทก

เพื่อระงับความวุ่นวายเดือดร้อนที่เกิดขึ้น

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

องค์พระนารายณ์นาถา

รับสั่งถวายบังคมลา

ออกมาแปลงกายด้วยฤทธี

พระนารายณ์รับค าสั่งจากพระอิศวรให้ไปปราบนนทก

พระนารายณ์จึงแปลงโฉมเป็นนางเทพอัปสรที่สวยสดงดงาม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เป็นโฉมนางเทพอัปสร

อ้อนแอ้นอรชรเฉลิมศรี

กรายกรย่างเยื่องจรลี

ไปอยู่ที่นนทกจะเดินมา

นนทกแค้นใจมาก

พระนารายณ์เสด็จมายังเชิงเขาไกรลาส

และแปลงกายเป็นนางเทพอัปสร
รูปร่างหน้าตางดงาม แล้วเดินเข้าไป
บริเวณใกล้ ๆ ที่นนทกจะเดินมา

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกผู้ใจแกล้วกล้า

สิ้นเวลาเฝ้าเจ้าโลกา

ส าราญกายาแล้วเที่ยวไป

นนทกเมื่อเสร็จสิ้นจากการปฏิบัติหน้าที่ต่อพระอิศวร ก็เดินออกมา

อย่างสบายใจ

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เหลือบเห็นสตรีวิไลลักษณ์ พิศพักตร์ผ่องเพียงแขไข

งามโอษฐ์งามแก้มงามจุไร

งามนัยน์เนตรงามกร

งามถันงามกรรณงามขนง

งามองค์ยิ่งเทพอัปสร

งามจริตกิริยางามงอน

งามเอวงามอ่อนทั้งกายา

ถึงโฉมองค์อัครลักษมี

พระสุรัสวดีเสน่หา

สิ้นทั้งไตรภพจบโลกา

จะเอามาเปรียบไม่เทียบทัน

ดูไหนก็เพลินจ าเริญรัก

ในองค์เยาวลักษณ์สาวสวรรค์

ยิ่งพิศยิ่งคิดผูกพัน

ก็เดินกระชั้นเข้าไป

นนทกแค้นใจมาก

ครั้นนนทกได้เห็นนางอัปสรที่มีรูปโฉมงามเกินกว่าใคร
ใบหน้าผ่องใส ปากสวย ผมสวย ตาสวย มือสวย
สวยราวนางฟ้า ก็หลงรักหลงชอบนางอัปสรทันที

นนทกจึงคิดเข้าไปเกี้ยวนางอัปสรผู้เลอโฉม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ โฉมเอยโฉมเฉลา

เสาวภาคย์แน่งน้อยพิสมัย

เจ้ามาแต่สวรรค์ชั้นใด

นามกรชื่อไรนะเทวี

ประสงค์สิ่งใดจะใคร่รู้

ท าไมมาอยู่ที่นี่

ข้าเห็นเป็นน่าปรานี

มารศรีจงแจ้งกิจจา

นนทกเข้าไปเกี้ยวพาราสีนางอัปสร ถามนางอัปสรว่าชื่ออะไร

เหตุใดถึงได้มาเดินอยู่แถวนี้

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

นางนารายณ์เยาวลักษณ์เสน่หา

ได้ฟังยิ่งท ามารยา

ช าเลืองนัยนาแล้วตอบไป

ท าไมมาล่วงไถ่ถาม

ลวนลามบุกรุกเข้ามาใกล้

ท่านนี้ไม่มีความเกรงใจ

เราเป็นข้าใช้เจ้าโลกา

พนักงานฟ้อนร าระบ าบัน

ชื่อสุวรรณอัปสรเสน่หา

มีทุกข์จึ่งเที่ยวลงมา

หวังว่าจะให้คลายร้อน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ถอดบทประพันธ์

พระนารายณ์ที่แปลงกายเป็นนางอัปสร ช าเลืองมองนนทกแล้ว

ถามนนทกว่า นนทกมาลวงถามและลวนลามนาง ไม่มีความเกรงใจ
นางเป็นนางร าของพระอินทร์ชื่อสุวรรณอัปสร มีความทุกข์จึงมาเที่ยว
เล่นเพื่อหวังให้คลายร้อน

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ สุดเอยสุดสวาท

โฉมประหลาดล ้าเทพอัปสร

ทั้งวาจาจริตก็งามงอน

ควรเป็นนางฟ้อนวิไลลักษณ์

อันซึ่งธุระของเจ้า

หนักเบาจงแจ้งให้ประจักษ์

ถ้าวาสนาเราเคยบ ารุงรัก

ก็จะเป็นภักดิ์ผลสืบไป

ตัวพี่มิได้ลวนลาม

จะถือความสิ่งนี้นี่ไม่ได้

สาวสรรค์ขวัญฟ้ายาใจ

พี่ไร้คู่จะพึ่งแต่ไมตรี

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ถอดบทประพันธ์

นนทกได้ฟังค าของนางอัปสร นนทกจึงตอบนางอัปสรว่า

นางอัปสรเป็นหญิงที่มีความงดงามทั้งกายา และมีวาจาที่ไพเราะ
เหมาะสมแล้วที่จะเป็นนางร า หากเราเคยมีวาสนาต่อกันมา
เราคงจะได้เป็นคู่กัน พี่ไม่ได้คิดลวนลามน้องนางแต่อย่างใด

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

นางเทพนิมิตโฉมศรี

ค้อนแล้วจึ่งตอบวาที

ว่านี้ไพเราะเป็นพ้นไป

อันซึ่งจะฝากไมตรีข้า

ข้อนั้นอย่าว่าหารู้ไม่

เราเป็นนางร าระบ าใน

จะมีมิตรที่ใจผูกพัน

ใครมาร าเกลงเพลงฟ้อน

จึ่งจะผ่อนด้วยความเกษมสันต์

ร าได้ก็มาร าตามกัน

นั่นแหละจะสมดั่งจินดา

นนทกแค้นใจมาก

นางอัปสรค้อนแล้วตอบนนทกว่า ตนนั้นเป็นนางร า
หากนนทกจะมีจิตผูกพัน ก็จงร าไปพร้อมกับนาง

หากร าได้และร าตาม นางจึงจะมีไมตรีจิตผูกพันกลับไป

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกผู้ใจแกล้วกล้า

ไม่รู้ว่านารายณ์แปลงมา

ก็โสมนัสาพันทวี

ยิ้มแล้วจึ่งกล่าวว่าสุนทร

ดูก่อนนางฟ้าเฉลิมศรี

เจ้าจักปรารมภ์ไปไยมี

พี่เป็นคนเก่าพอเข้าใจ

เชิญเจ้าร าเถิดนะนางฟ้า

ให้สิ้นท่าที่นางจ าได้

ตัวพี่จะร าตามไป

มิให้ผิดเพลงนางเทวี

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ถอดบทประพันธ์

นนทกไม่รู้ว่าพระนารายณ์แปลงกายเป็นนางอัปสร นนทกรู้สึก
หลงรักนางอัปสรเป็นอย่างมาก นนทกพูดกับนางอัปสรว่า

“ อย่าได้วิตกไปเลย พี่เป็นข้ารับใช้พระอิศวรมานาน เชิญเจ้าร่ายร าเถอะ

ให้หมดทุกท่าที่เจ้าจ าได้ พี่จะร าตามหมดทุกท่าที่เจ้าร ามา”

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

เมื่อนั้น

พระนารายณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี

เห็นนนทกหลงกลก็ยินดี

ท าทีเยื้องกรายให้ยวนยิน

พระนารายณ์เห็นนทกหลงกลตน จึงยั่วยวนนทกให้ร าตาม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เทพนมปฐมพรหมสี่หน้า

สอดสร้อยมาลาเฉิดฉิน

ทั้งกวางเดินดงหงส์บิน

กินรินเลียบถ ้าอ าไพ

อีกช้านางนอนภมรเคล้า

ทั้งแขกเต้าผาลาเพียงไหล่

เมขลาโยนแก้วแววไว

มยุเรศฟ้อนในอัมพร

ลมพัดยอดตองพรหมนิมิต

ทั้งพิสมัยเรียงหมอน

ย้ายท่ามัจฉาชมสาคร

พระสี่กรขว้างจักรฤทธิรงค์

ฝ่ายนนทกก็ร าตาม

ด้วยความพิสมัยใหลหลง

ถึงท่านาคาม้วนหาง

ชี้ตรงถูกเพลาทันใด

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

พระนารายณ์ที่แปลงกายเป็นนางอัปสรร่ายร าในท่าต่าง ๆ ได้แก่

เทพนม ปฐม พรหมสี่หน้า สอดสร้อยมาลา เฉิดฉิน กวางเดินดง หงส์บิน
กินรินเลียบถ ้า ช้านางนอน ภมรเคล้า แขกเต้าเข้ารัง ผาลาเพียงไหล่
เมขลาล่อแก้ว มยุเรศฟ้อน ลมพัดยอดตอง พรหมนิมิต พิสมัยเรียงหมอน
มัจฉาชมสาคร พระสี่กรขว้างจักร ถึงท่านาคาม้วนหางวง ด้วยฤทธิ์เดชนิ้ว
เพชรของนนทก ท าให้นนทกขาหักล้มลง นางอัปสรกลายเป็นองค์พระ
นารายณ์เข้าไปเหยียบนนทกเพื่อจะสังหาร

นนทกแค้นใจมาก
พอถึงท่า “ นาคาม้วนหาง ” นิ้วเพชรก็ชี้ไปที่ขา
ของนนทกเอง ท าให้ล้มลงทันที

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกแกล้วหาญชาญสมร

เห็นพระองค์ทรงสังข์คทาธร

เป็นสี่กรก็รู้ประจักษ์ใจ

ว่าพระหริวงศ์ทรงฤทธิ์

ลวงล้างชีวิตก็เป็นได้

จึ่งมีวาจาถามไป

โทษข้าเป็นไฉนให้ว่ามา

นนทกแค้นใจมาก

นนทกเห็นนางอัปสรแปลงกาย
เป็นพระนารายณ์ นนทกก็รู้ว่า
ตนโดนลวงเพื่อที่จะฆ่า จึงถามว่า

ตนท าผิดอะไร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

พระนารายณ์บรมนาถา

ได้ฟังจึ่งมีบัญชา

โทษามึงใหญ่หลวงนัก

ด้วยท าโอหังบังเหตุ

ไม่เกรงเดชพระอิศวรทรงจักร

เอ็งฆ่าเทวาสุรารักษ์

โทษหนักถึงที่บรรลัย

ตัวกูก็คิดเมตตา

แต่จะไว้ชีวามึงไม่ได้

ตรัสแล้วแกว่งตรีเกรียงไกร

แสงกระจายพรายไปดั่งไฟกาล

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

พระนารายณ์ฟังค าของนนทก จึงตอบนนทกว่า

โทษของนนทกใหญ่หลวงมาก นนทกทะนงใจไม่เกรงกลัว
พระอิศวร เข่นฆ่าเหล่าเทวดา โทษของนนทกมีเพียงความ
ตายเท่านั้น ตัวพระนารายณ์นั้นมีจิตเมตตา แต่เป็นค าสั่ง
พระอิศวร พระนารายณ์จึงไม่สามารถไว้ชีวิตนนทกได้ พูดแล้ว
ก็แกว่งตรีออกไป แสงกระจายอย่างไฟบรรลัยกัลป์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ถอดบทประพันธ์

นนทกตัดพ้อต่อว่าพระนารายณ์ว่าเอาเปรียบตน ไม่ยอม

ต่อสู้แบบซึ่ง ๆ หน้า ท าไมต้องแปลงกายมาหลอกตนหรือ
เพราะกลัวนิ้วเพชรจะท าให้พระนารายณ์สิ้นชีวิต นนทกมี
เพียงสองมือจะสู้พระนารายณ์ที่มีสี่มือได้อย่างไร หากนนทกมี
สี่มือเช่นเดียวกับพระนารายณ์ นนทกก็สามารถสู้กับ
พระนารายณ์ได้

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ บัดนั้น

นนทกผู้ใจแกล้วหาญ

ได้ฟังจึ่งตอบพจมาน

ซึ่งพระองค์จะผลาญชีวี

เหตุใดมิท าซึ่งหน้า

มารยาเป็นหญิงไม่บัดสี

ฤาว่ากลัวนิ้วเพชรนี้

จะชี้พระองค์ให้บรรลัย

ตัวข้ามีมือแต่สองมือ

ฤาจะสู้ทั้งสี่กรได้

แม้นสี่มือเหมือนพระองค์ทรงชัย

ที่ไหนจะท าได้ดั่งนี้

นนทกแค้นใจมาก

นนทกจึงตัดพ้อต่อว่าพระนารายณ์

ว่าเหตุใดไม่ต่อสู้กันซึ่ง ๆ หน้า

แปลงกายเป็นหญิงมา

เพราะกลัวนิ้วเพชรหรืออย่างไร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

พระนารายณ์ตอบว่าเป็นเพราะกรรม

ของนนทกเอง นนทกจึงบอกว่าที่ตนแพ้
เพราะมีแค่สองมือ หรือจะสู้พระนารายณ์

ที่มีสี่มือได้

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

นนทกแค้นใจมาก

พระนารายณ์จึงสาบให้นนทก

ไปเกิดเป็นยักษ์มี ๑๐ หน้า ๒๐ มือ
ส่วนตนนั้นจะเป็นเพียงมนุษย์มี ๒ มือ
แล้วสู้กับนนทกอีกครั้ง จากนั้นก็ตัดเศียร

นนทกกระเด็นไป

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

พระนารายณ์ทรงสวัสดิ์รัศมี

ได้ฟังจึ่งตอบวาที

กูนี้แปลงเป็นสตรีมา

เพราะมึงจะถึงแก่ความตาย

ฉิบหายด้วยหลงเสน่หา

ใช่ว่าจะกลัวฤทธา

ศักดานิ้วเพชรนั้นเมื่อไร

ชาตินี้มึงมีแต่สองหัตถ์

จงไปอุบัติเอาชาติใหม่

ให้สิบเศียรสิบพักตร์เกรียงไกร

เหาะเหินเดินได้ในอัมพร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

ถอดบทประพันธ์

พระนารายณ์ได้ฟังนนทก พระนารายณ์จึงตอบนนทกกลับไปว่า

ที่พระองค์ต้องแปลงกายเป็นนางอัปสร เพราะนนทกถึงแก่ความ
ตาย ใช่เพราะพระองค์จะเกรงกลัวนนทก หากนนทกคิดว่าการสู้กัน
ด้วยก าลังจะท าให้นนทกชนะ ชาติหน้าขอให้นนทกเกิดมามีสิบหัว
สิบหน้า ยี่สิบมือและอาวุธพร้อมสรรพ ส่วนพระองค์จะเกิดไปเป็น
มนุษย์มีเพียงสองมือ จะได้สู้กันอีกครั้ง ให้รู้แพ้รู้ชนะ พูดจบพระ
นารายณ์ก็ใช้พระแสงตัดหัวนนทกกระเด็นไป

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

มีมือยี่สิบซ้ายขวา

ถือคทาอาวุธธนูศร

กูจะเป็นมนุษย์แต่สองกร

ตามไปราญรอนชีวี

ให้สิ้นวงศ์พงศ์มึงอันศักดา

ประจักษ์แก่เทวาทุกราศี

ว่าแล้วกวัดแกว่งพระแสงตรี

ภูมีตัดเศียรกระเด็นไป

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ครั้นล้างนนทกมรณา

พระจักราผู้มีอัชฌาสัย

เหาะระเห็จเตร็ดฟ้าด้วยว่องไว

ไปยังเกษียรวารี

เมื่อพระนารายณ์ปราบนนทกได้ส าเร็จ ก็กลับไป

ประทับยังเกษียรสมุทร (ทะเลน ้านม)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ ครั้นล้างนนทกมรณา

พระจักราผู้มีอัชฌาสัย

เหาะระเห็จเตร็ดฟ้าด้วยว่องไว

ไปยังเกษียรวารี

เมื่อพระนารายณ์ปราบนนทกได้ส าเร็จ ก็กลับไป

ประทับยังเกษียรสมุทร (ทะเลน ้านม)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

๏ เมื่อนั้น

ฝ่ายนางรัชดามเหสี

องค์ท้าวลัสเตียนธิบดี

เทวีมีราชบุตรา

คือว่านนทกมาก าเนิด

เกิดเป็นพระโอรสา

ชื่อทศกัณฐ์กุมารา

สิบเศียรสิบหน้ายี่สิบกร

อันน้องซึ่งถัดมานั้น

ชื่อกุมภรรณชาญสมร

องค์พระบิตุเรศมารดร

มิให้อนาทรสักนาที

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

บทประพันธ์

นนทกเกิดเป็นทศกัณฐ์ โอรสของท้าวลัสเตียนกับนางรัชดา
แห่งกรุงลงกา มีสิบเศียร สิบหน้า ยี่สิบมือ มีน้องชื่อกุมภ
กรรณ ส่วนพระนารายณ์ตามอวตารมาเกิดเป็นพระราม
โอรสของท้าวทศรถกับนางเกาสุริยาแห่งกรุงอโยธยา

นนทก
ทศกัณฐ์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

พระนารายณ์

พระราม

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

การวิเคราะห์

คุณค่า

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

ปรากฏรสวรรณคดีครบทั้ง ๔ รส ดังนี้

เสาวรจนี คือ บทชมความงาม ดังตอนที่นนทกกล่าวชม
ความงามของนางเทพอัปสร

“ เหลือบเห็นสตรีวิไลลักษณ์

พิศพักตร์ผ่องเพียงแขไข

งามโอษฐ์งามแก้มงามจุไร

งามนัยน์เนตรงามกร

งามถันงามกรรณงามขนง

งามองค์ยิ่งเทพอัปสร

งามจริตกิริยางามงอน

งามเอวงามอ่อนทั้งกายา…”

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

ปรากฏรสวรรณคดีครบทั้ง ๔ รส ดังนี้

นารีปราโมทย์ คือ บทเกี้ยวพาราสี ดังตอนที่นนทกกล่าวเกี้ยวพา
ราสีนางเทพอัปสร

“ โฉมเอยโฉมเฉลา

เสาวภาคย์แน่งน้อยพิสมัย

เจ้ามาแต่สวรรค์ชั้นใด

นามกรชื่อไรนะเทวี

ประสงค์สิ่งใดจะใคร่รู้

ท าไมมาอยู่ที่นี่

ข้าเห็นเป็นน่าปรานี

มารศรีจงแจ้งกิจจา ”

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

ปรากฏรสวรรณคดีครบทั้ง ๔ รส ดังนี้

“ บัดนั้น

นนทกน ้าใจแกล้วกล้า

กริ้วโกรธร้องประกาศตวาดมา

อนิจจาข่มเหงเล่นทุกวัน

จนหัวไม่มีผมติด

สุดคิดที่เราจะอดกลั้น

วันนี้จะได้เห็นกัน

ขบฟันแล้วชี้นิ้วไป ”

พิโรธวาทัง คือ บทโกรธ ดังตอนที่นนทกร้องตะหวาดเพราะ

กริ้วโกรธเทวดา

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

ปรากฏรสวรรณคดีครบทั้ง ๔ รส ดังนี้

“ ผู้ใดท าชอบต่อเบื้องบาท ก็ประสาททั้งพรแลยศศักดิ์

ตัวข้านี้มีชอบนัก

ล้างเท้าสุรารักษ์ถึงโกฏิปี

พระองค์ผู้ทรงศักดาเดช

ไม่โปรดเกศแก่ข้าบทศรี

กรรมเวรสิ่งใดดั่งนี้

ทูลพลางโศกีร าพัน ”

สัลลาปังคพิสัย คือ บทโศกเศร้า คร ่าครวญ ดังตอนที่นนทกไป

ร้องทุกข์ต่อพระอิศวร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

การใช้โวหารและถ้อยค า

การหลากค า มีการสรรหาค าที่มีความหมาย เรียกพระอิศวร ว่า

“ พระสยมภูวญาณ เจ้าไตรโลกา พระอิศราธิบดี พระศุลี ”

การซ ้าค า เพื่อเน้นความหมายให้เห็นความงามทุกส่วน

“ งามโอษฐ์งามแก้มงามจุไร

งามนัยน์เนตรงามกร

งามถันงามกรรณงามขนง

งามองค์ยิ่งเทพอัปสร

งามจริตกิริยางามงอน

งามเอวงามอ่อนทั้งกายา “

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

การใช้โวหารและถ้อยค า

การใช้ค าสั้นแต่กินความมาก

ใช้ถ้อยค าน้อยแต่ได้ใจความครบถ้วน เช่น

“ ชาตินี้มึงมีแต่สองหัตถ์

จงไปอุบัติเอาชาติใหม่

ให้สิบเศียรสิบพักตร์เกรียงไกร

เหาะเหินเดินได้ในอัมพร

มีมือยี่สิบซ้ายขวา

ถือคทาอาวุธธนูศร

กูจะเป็นมนุษย์แต่สองกร

ตามไปราญรอนชีวี “

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

การใช้โวหารและถ้อยค า

ใช้อุปมาโวหารเปรียบเทียบ ท าให้ผู้อ่านมองเห็นภาพที่ชัดเจนขึ้น เช่น

“ ต้องสุบรรณเทวานาคี

ดั่งพิษอสุนีไม่ทนได้

ล้มฟาดกลาดเกลื่อนลงทันใด

บรรลัยไม่ทันพริบตา “

ค าว่า “ดั่ง” เปรียบให้เห็นว่านิ้วเพชรของนนทกเหมือนพิษของสายฟ้า

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านคติสอนใจ

ค่านิยมของคนไทย

ให้คติสอนใจในการด าเนินชีวิต เช่น

- เราไม่ควรใช้อ านาจที่เรามีเพื่อใช้ท าร้ายผู้อื่นให้เดือดร้อน
- ก่อนจะมอบอ านาจให้ใครควรพิจารณาให้รอบคอบ
- ควรใช้สติปัญญาในการแก้ปัญหามากกว่าการใช้ก าลัง
- ไม่ควรโอ้อวดว่าตนเองมีอ านาจเหนือผู้อื่น เพราะอาจจะน า

ภัยมาถึงตัว และใช้อ านาจในทางที่ผิด

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านความเชื่อ

ค่านิยมของคนไทย

ความเชื่อเรื่องการเวียนว่ายตายเกิด เช่น

ตอนที่นนทกกลับชาติมาเกิดเป็นทศกัณฐ์

เมื่อนั้น

ฝ่ายนางรัชดามเหสี

องค์ท้าวลัสเตียนธิบดี

เทวีมีราชบุตรา

คือว่านนทกมาก าเนิด

เกิดเป็นพระโอรสา

ชื่อทศกัณฐ์กุมารา

สิบเศียรสิบหน้ายี่สิบกร

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

คุณค่าด้านสังคม

ค่านิยมของคนไทย

วัฒนธรรมทางนาฏศิลป์ไทย

ท่าร าแม่บทที่ใช้เป็นแบบแผนสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

เทพนมปฐมพรหมสี่หน้า

สอดสร้อยมาลาเฉิดฉิน

ทั้งกวางเดินดงหงส์บิน

กินรินเลียบถ ้าอ าไพ

อีกช้านางนอนภมรเคล้า

ทั้งแขกเต้าผาลาเพียงไหล่

เมขลาโยนแก้วแววไว

มยุเรศฟ้อนในอัมพร

ลมพัดยอดตองพรหมนิมิต

ทั้งพิสมัยเรียงหมอน

ย้ายท่ามัจฉาชมสาคร

พระสี่กรขว้างจักรฤทธิรงค์

กุลสตรี มันทิกะ (ครูภู)

จบ