eng test01

เรื่อง

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

ความน า

หลักธรรมค าสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีมากมายเหลือที่จะคณานับ

กล่าวคือ มีถึงแปดหมื่นสี่พันพระธรรมขันธ์ ซึ่งเป็นสิ่งที่เหลือวิสัยมนุษย์ธรรมดาทั่วไปจะจดจ าได้หมด
ดังนั้นในการศึกษาหลักธรรมของพระพุทธองค์จึงควรเลือกศึกษาตามความจ าเป็นและตาม
ก าลังสติปัญญาของแต่ละบุคคล ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเลือกเฉพาะหลักพุทธธรรมที่เห็นว่ามีความ
จ าเป็นส าหรับนักศึกษาครูและผู้ที่เป็นครูอาจารย์ทั่วไปควรรู้ ควรเข้าใจมาให้ศึกษาจดจ า อย่างไร
ก็ตามนักศึกษาครูไม่จ าเป็นต้องจดจ าหลักพุทธธรรมทั้งหมด เพียงแต่เลือกจดจ าหลักธรรมบางข้อ
มาปฏิบัติให้ได้ก็จะเกิดอานิสงส์อันยิ่งใหญ่แก่ตัวผู้ปฏิบัติอย่างแน่แท้

หลักพุทธธรรมที่นักศึกษาครูและครูอาจารย์ควรมีความรู้และเลือกน าไปปฏิบัติ ผู้น าเสนอ

ขอยกตัวอย่าง ดังนี้

Multiple Choice

คำถาม..............

• 1

• 2

• 3

• 4

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

1. หิริ โอตตัปปะ

หิริ คือ ความละอายต่อบาปและความชั่วทั้งปวง ส่วนโอตตัปปะ คือ ความ

เกรงกลัวต่อบาปและความชั่วทั้งปวง บุคคลที่มีธรรมคู่นี้อยู่ในจิตใจจะไม่กระท าสิ่งใด ๆ
ที่เป็นความชั่วทั้งต่อหน้าและลับหลัง เพราะความละอายและเกรงกลัวต่อบาป

2. ขันติ โสรัจจะ

ขันติ คือ ความอดทน อดได้ทนได้เพื่อบรรลุความดีงามและความมุ่งหมายอัน

ชอบ ส่วนโสรัจจะ คือ ความสงบเสงี่ยม มีอัธยาศัยงดงาม รักความประณีตหมดจด
เรียบร้อยงดงาม ธรรมสองประการนี้เรียกว่าเป็น “ธรรมที่ท าให้งาม” กล่าวคือ หากผู้ใด
ปฏิบัติได้ย่อมไม่แสดงกิริยาอาการทุรนทุรายเมื่อต้องอยู่ในสภาวะที่ต้องอดทน

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

3. สติ สัมปชัญญะ

สติ คือ ความระลึกได้ก่อนจะท า ก่อนจะพูด ก่อนจะคิดใด ๆ หรือความส านึก

อยู่ไม่เผลอ ส่วนสัมปชัญญะ คือ ความรู้สึกตัวว่าก าลังกระท า ก าลังพูด หรือ ก าลังคิดสิ่ง
ใด ความรู้ชัดสิ่งที่นึกได้ ความเข้าใจชัดตามความเป็นจริง

4. สุจริต 3

สุจริต คือ ความประพฤติดีประพฤติชอบ สุจริต 3 หมายถึง ความประพฤติดี

ประพฤติชอบ 3 ทาง คือ กายสุจริต คือ ความประพฤติชอบทางกาย วจีสุจริต คือ
ความประพฤติชอบทางวาจา และมโนสุจริต คือ ความประพฤติชอบทางใจ

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

5. พุทโธวาท 3

คือ ค าสอนของพระพุทธเจ้าที่เป็นหลักใหญ่หรือเป็นหัวใจของ

พระพุทธศาสนา 3 ประการ คือ การไม่ท าบาปหรือความชั่วทั้งปวง การกระท ากุศลหรือ
ความดีให้ถึงพร้อม และการท าจิตใจให้สะอาดบริสุทธิ์

6. ฆราวาสธรรม 4

คือ หลักธรรมส าหรับผู้ครองเรือน หรือหลักธรรมส าหรับการ ครองตน 4

ประการ คือ ความซื่อสัตย์ การข่มใจ การอดทนอดกลั้น และความเสียสละ

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

7. ธรรมจักร 4

ธรรมจักร คือ หลักธรรมที่จะน าชีวิตไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองประดุจล้อรถ

น าไปสู่ที่หมาย ซึ่งประกอบด้วยหัวข้อธรรม 4 ประการ คือ การเลือกถิ่นที่อยู่ได้เหมาะสม
มีสิ่งแวดล้อมดี การคบกับคนดีหรือมีกัลยาณมิตร การตั้งตนไว้ถูกต้อง ตั้งจุดมุ่งหมาย
เพื่อน าตนไปถูกทาง และการเป็นผู้ที่ได้ท าความดีเป็นทุนเดิมไว้แล้ว

8. ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์

คือ หลักธรรมที่เป็นไปเพื่อประโยชน์ในปัจจุบัน หรือหลักธรรมที่อ านวย

ประโยชน์สุขขั้นต้น 4 ประการ คือ การปฏิบัติหน้าที่การงานที่สุจริต การคุ้มครองรักษา
โภคทรัพย์ การคบคนดี และการมีชีวิตอยู่อย่างเหมาะสม

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

9. วุฑฒิธรรม 4

คือ คุณธรรมที่ท าให้เกิดความเจริญงอกงามด้วยเหตุ 4 ประการ หรือเป็น

คุณธรรมที่ช่วยพัฒนาปัญญาให้เจริญงอกงามในตัวบุคคลด้วยเหตุ 4 ประการ คือ
การเลือกคบคนดีเป็นกัลยาณมิตร การศึกษาหาความรู้ การคิดให้ถูกต้อง และการปฏิบัติ
ตนให้ถูกต้องตามหลักการ

10. สังคหวัตถุ 4

คือ หลักธรรมที่ใช้เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจคน หรือธรรมส าหรับการครอง

คน” มี 4 ประการ คือ การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การเจรจากันด้วยถ้อยค าที่สุภาพ การ
ประพฤติแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์ และการท าตนเสมอต้นเสมอปลาย

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

11. อคติ 4

หมายถึง ความล าเอียง ซึ่งประกอบด้วยเหตุ 4 ประการ ดังนั้นบุคคลที่เป็นผู้น า

ผู้ปกครองคนหมู่มาก ตลอดจนครูอาจารย์ทั้งหลายจึงไม่ควรมีอคติทั้ง 4 ประการ ดังนี้
คือ ความล าเอียงเพราะความรัก ความล าเอียงเพราะความพยาบาท ความล าเอียง
เพราะความหลง และความล าเอียงเพราะความกลัว

12. พรหมวิหาร 4

คือ หลักธรรมประจ าใจอันประเสริฐ เป็นหลักความประพฤติที่ประเสริฐบริสุทธิ์

เป็นธรรมที่ต้องมีไว้เป็นหลักใจและก ากับความประพฤติเพื่อให้ปฏิบัติตนต่อมนุษย์และ
สัตว์โดยชอบ มี 4 ประการคือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา

หลักพุทธธรรมเพื่อความเป็นครู

13. มรรค 8

หมายถึง ทางปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์ เพื่อแก้ปัญหาชีวิตและปัญหาสังคม

หรือเป็นทางปฏิบัติสายกลาง 8 ประการ คือ ความเห็นชอบ ความด าริชอบ การเจรจา
ชอบ การกระท าชอบ การเลี้ยงชีวิตชอบ ความเพียรพยายามชอบ ความระลึกชอบ
ความตั้งใจชอบ

บทสรุป

หลักธรรมค าสอนในพระพุทธศาสนาดังได้น ามากล่าวข้างต้นนี้ ถือว่าเป็น

เพียงหลักธรรมเบื้องต้นที่ครูอาจารย์ควรน าไปยึดถือปฏิบัติ หากผู้ศึกษาได้พยายามท า
ความเข้าใจให้ถ่องแท้แล้วจะพบว่า หลักค าสอนในพระพุทธศาสนาแต่ละหลักธรรม
จะมีหัวข้อธรรมที่ซ้ าซ้อนสัมพันธ์กันอยู่เป็นจ านวนมาก กล่าวโดยสรุป คุณธรรมทั้ง
ปวงของครูจะต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของคุณธรรมหลัก 3 ประการ คือ ปัญญา กรุณา
และบริสุทธิ์

ผู้จัดท า

นายสมศักดิ์ ศรีสมบัติ

รหัสนักศึกษา 64100189211

สาขาวิชาพลศึกษาและสุขศึกษาชั้นปีที่ 3 หมู่ 02

สื่อโสตทัศน์นี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา ED11301 ความเป็นครู

ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2566

คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี