биология 8 сынып Мүк

Тақырыбы: Мүктер мен қырықжапырақтардың
тіршілік циклі.Гаметофит.Спорофит.

8 сынып

2

Оқу мақсаты:
8.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалдарында
жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін
түсіндіру

Бағалау критерийі

●

Спорофит пен гаметофит түсініктеріне анықтама беру;

●

Споралы өсімдіктерде гаметалар мен споралардың түзілу
жолдарын түсіну;

●

Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклінің
ерекшеліктерін түсіну;

Есімі

Сан

Өткен білімді еске түсіру.
Айналмалы барабан

әдісі

1. Көбеюдің жалпы тірі ағзаларға тән қасиеті?
2. Жынысты көбеюге қатысады ?
3.

Бөлшектену дегеніміз не?

4. Ең алғашқы көбеюу түрі қандай?
5. Жынысты және жыныссыз көбею айырмашылығын сипаттама

бер?

6. Жануарлардың жыныссыз көбею түрін атаңыз. Біржасушаның

көбею жолын сипаттаңыз?

7. Бөлшектену жолымен көбейетін ағзаларды атаңыз?
8. Бүршіктену жолын түсіндіріңіз?
9. Партеногеноз дегеніміз не?
10. Партеногеноз жолымен көбейетін ағзаларды ата?
11. Ұрықтану дегеніміз не?
12. Ұрықтанудың қанша түрі бар оларды атап сипаттама беріңіздер?
13. Айқаспалы ұрықтану арқылы көбейетін ағзаларды сипаттаңыз?
14. Жынысты және жыныссыз көбеюге анықтама беріңіз?
15. Өздігінен ұрықтану деген түсінктерге анықтама беріңіз?
16. Ағзалардың көбею түрлерін сиппаттаңыз?
17. Жыныстың көбеюдің мәні?
18. Гидраныың бүршіктенуін түсіндір?
19. Көбеюдің ертерек пайда болған түрі, сипатама беріңіз.
20. Өздігінен ұрықтану қандай ағзаларда жүреді?

С Т Р О Б И Л Я Ц И Я

П А Р Т Е Н О Г Е Н Е З

М И Т О З

Г А М Е Т А

1.

Ересек ағза денесінің жеке бөлшектерге бөлінуін қалай
айтамыз?

2.

Ұрықтанбаған жұмыртқа жасушасынан ұрықтың дамуы
дегеніміз не?

3.

Біржасушалылардың негізгі көбею жолы қалай аталады?

4.

Ішекқуыстылар мен губкалардың көбею жолы қалай аталады?

5.

Жыныс жасушаларының атауы?

Б Ү Р Ш І К Т Е Н У

«Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру
мақсатында ой қозғау сөзжұмбақ шешіп жаңа тақырыпты ашу.

Споралы өсімдіктер

Мүк

Плаун

Қырықбуын

Қырықжапырақ

Споралы өсімдіктердің ең маңызды белгісі – спора
түзуі.
Споралар – көбеюге қабілетті, қолайсыз жағдайлардан
қорғайтын қалың қабықшамен қапталған,
мамандандырылған жасуша.

Споралы өсімдіктер – мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі

екі фазадан тұрады:

•Өсімдіктердің тіршілік
цикліндегі жыныссыз ұрпақ;

•Өсімдіктерде споралар түзіледі;

•Спорофит – әрқашан
диплоидты;

•споралар әрқашан гаплоидты;

•Сондықтан споралар мейоз
жо-лымен түзіледі;

•Спорофит зиготадан түзіледі;

•Өсімдіктердің тіршілік циклін
дегі жынысты ұрпақ;

•Өсімдіктерде гаметалар
түзіледі;

•Гаметофиттердің жасушалары
гаплоидты;

•Гаметалары жасушалардан
митоз жолымен түзіледі;

•Гаметофиттердің өзі гаплоидты
споралардан пайда болады;

7

Спорофит

Гаметофит

8

Қауашағы

Сабағы

Жапырағы

Ризойдтар

(Архегоний)

(Антеридий
)

Жас спорофит

Мейо
з

Мит
оз

Қырықжапырақтың тіршілік циклі

10

11

1.Топ. Споралы өсімдіктердің тіршілік цикілі
2. Топ. Мүктердің тіршілік цикілі
3.Топ. Қырықжапырақтектестердің тіршілік

цикілі

Кластер әдісі. Постер қорғау

Дескрипторлар:
– Берілген өсімдіктердің тіршілік циклін салыстырады,
ерекшеліктерін айқындайды.
– Споралы өсімдіктер үшін спораның маңызына баға береді.

2

-

тапсырма

.

Сәйкестендіру

кестесі

«

терминге

-

анықтама».

Жж

1. Спорофит

Аталық жыныс жасушасы, қозғалмалы

2. Гаметофит

Ұрықтанғаннан жасуша

3. Антеридий

Спораларды түзуге қатысатын жыныссыз ұрпақ

4. Архегоний

Сперматозоид түзілетін аталық жыныс мүшесі.

5. Сперматозоид

Ұрықтанғаннан жасуша

6. Жұмыртқа

жасушасы
Гаметаларды түзуге қатысатын жынысты ұрпақ

7. Зигота

Аналық жыныс жасушасы, қозғалмайды.

8. Спорангий
Көбеюге қабілетті, қолайсыз жағдайлардан қорғайтын

қабықша

9. Споралар

Спорангийлердің жиынтығы

10. Сорус

Жұмыртқа жасушасы түзілетін аналық жыныс мүшесі.

2

-

тапсырма

.

Сәйкестендіру

кестесі

жауабы

Спорофит

Спораларды түзуге қатысатын жыныссыз ұрпақ

Гаметофит

Гаметаларды түзуге қатысатын жынысты ұрпақ

Антеридий

Сперматозоид түзілетін аталық жыныс мүшесі.

Архегоний

Жұмыртқа жасушасы түзілетін аналық жыныс мүшесі.

Сперматозоид

Аталық жыныс жасушасы, қозғалмалы.

Жұмыртқа жасушасы

Аналық жыныс жасушасы, қозғалмайды.

Зигота

Ұрықтанғаннан жасуша

Спорангий
Споралардың дамитын орыны.

Споралар
Көбеюге қабілетті, қолайсыз жағдайлардан қорғайтын

қабықша

Сорус

Спорангийлердің жиынтығы

14

Сергіту сәті
“Нейрожаттығу” әдісі

Нейрожаттығу жасаған баланың оң жақ, сол жақ миы жақсы
жұмыс жасайды. Ақпаратты тез қабылдап , есте сақтау қабілеті,
зейіні артады.

Ақиқат \ жалған әдісі. Жеке жұмыс

Жынысты ұрпақ - гаметофит

Жыныссыз ұрпақ - спорофит

Гаметафит қырықжапырақтың ересек өсімдігі, ал
спорофит –жасыл түсті, жүрек тәрізді құрылым

Мүктердің - тіршілігінде спорофиті басым

Қырықжапырақтың споралары жапырақтың
төменгі жағында, қоңыр қапшықтарда
спорангийде дамиды

Споралар жетілгеннен кейін спорангий-
қауашақтан шашылады

Дескриптор:
Оқулықтағы споралы өсімдіктер туралы мәтінді пайдалана
отырып орындайды.

16

Жеке жұмыс.
Дұрыс жауабы:

Жынысты ұрпақ - гаметофит

Ақиқат

Жыныссыз ұрпақ - спорофит

Ақиқат

Гаметафит қырықжапырақтың ересек өсімдігі,
ал спорофит –жасыл түсті, жүрек тәрізді
құрылым

Жалған

Мүктердің - тіршілігінде спорофиті басым

Жалған

Қырықжапырақтың споралары жапырақтың
төменгі жағында, қоңыр қапшықтарда
спорангийде дамиды

Ақиқат

Споралар жетілгеннен кейін спорангий-
қауашақтан шашылады

Ақиқат

+ -

Жүйелеудің маңызын
түсіндім
Тірі ағзалар
патшалығын
сипаттай аламын
Өсімдік пен жануар
жүйелеудегі
айырмашылықтарын
білдім

Жүйелеуді ашқан
ғалымды білдім

+ -

Жүйелеудің маңызын
түсіндім
Тірі ағзалар
патшалығын
сипаттай аламын
Өсімдік пен жануар
жүйелеудегі
айырмашылықтарын
білдім

Жүйелеуді ашқан
ғалымды білдім

17

17

Үйге тапсырма: Мүктер мен қырықжапырақтардың
тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит тақырыбын оқу.
«Қырықжапырақтардың тіршілік циклінің» сызбасын
сызу.

Кері байланыс